Η νέα ατομική έκθεση της Βαρβάρα Μαυρακάκη με τίτλο «εν λευκώ» δεν στηρίζεται στην ένταση του χρώματος ή στη θορυβώδη χειρονομία. Αντίθετα, κινείται αθόρυβα, μέσα από επιστρώσεις λευκής χαρτοταινίας, ανάγλυφα ίχνη και μνημονικές εικόνες που μοιάζουν να αναδύονται από το ασυνείδητο.
Η καλλιτέχνις μιλά στο ΒΗΜΑ για την τυχαία ανακάλυψη του υλικού που καθόρισε τη δουλειά της τα τελευταία χρόνια, τη διαίσθηση ως βασικό εργαλείο δημιουργίας, αλλά και για τη βαθιά προσωπική σχέση που αναπτύσσει με κάθε έργο, αφήνοντας πάντα χώρο στον θεατή να ολοκληρώσει τη δική του ανάγνωση.
«Επικολλήσεις, κοψίματα, πιέσεις, οπές και όλα αυτά με αυτοσχέδια εργαλεία. Η δουλειά ήταν χρονοβόρα. Σιγά σιγά άρχισαν να διαγράφονται σχήματα, χαράξεις, ανάγλυφα (…) Είχα ανακαλύψει το υλικό μου, την ευτελή χαρτοταινία.»
Υπήρξε μια συγκεκριμένη εικόνα, εμπειρία ή προσωπική στιγμή που λειτούργησε ως αφετηρία για την έκθεση «εν λευκώ»;
Έχουν περάσει ήδη 9 χρόνια από τότε που ξεκίνησα να δουλεύω με αυτόν τον τρόπο. Ήταν κάτι νέο για μένα. Συγκέντρωνα σιγά σιγά όλα αυτά τα έργα κατά διαστήματα, ενώ ταυτόχρονα δούλευα άλλα έργα διαφορετικής τεχνοτροπίας, π.χ. ζωγραφική, σχέδια σε ναυτικούς χάρτες κ.α.. Ήμουν, εξάλλου, από πάντα περίεργη με τα διάφορα υλικά και απείθαρχη, γι΄αυτό οι ατομικές μου εκθέσεις ήταν διαφορετικές αλλά αναγνωρίσιμες. Πριν από 7 χρόνια, έκανα την προηγούμενη ατομική μου έκθεση στην Ελληνοαμερικανική Ένωση με τίτλο «το απτό του άυλου νο. 2». Μεγάλα έργα, διαφανή, από ανοξείδωτη σίτα και εμπλουτισμένο γύψο. Συμμετείχα, βέβαια και σε ομαδικές που μου πρότειναν. Ουσιαστικά, όμως, απείχα από την επικοινωνία μου με τους ομότεχνους λόγω προσωπικών δυσκολιών.
Το 2024 η Μαρία Βεϊοπούλου, φίλη μου και γραφίστρια, με έπεισε να πάμε στη μεγάλη έκθεση που είχε οργανώσει ο Κώστας Πράπογλου στο Μέγαρο Σλήμαν – Μελά, επί της οδού Πανεπιστημίου. Μία αληθινά σημαντική έκθεση, όπως διαπίστωσα.
Εκεί συναντήσαμε τον Κώστα Πράπογλου, συστηθήκαμε και τελείως αυθόρμητα – δεν το συνηθίζω – τον ρώτησα αν θα ήθελε να δει μια δουλειά μου, που σκέφτομαι εδώ και καιρό να εκθέσω. Εκείνος πολύ απλά και ευγενικά συμφώνησε. Όταν μετά από λίγο καιρό ήρθε στο ατελιέ μου και είδε τα έργα, μετά από συζητήσεις και προτάσεις, το αποφασίσαμε και αρχίσαμε να δουλεύουμε για την έκθεση. Αυτή λοιπόν ήταν η αφετηρία. Ο άνθρωπος, που λόγω της ικανότητας, της σταθερότητας, της αποτελεσματικότητάς του, μου έδινε τη δυνατότητα να βασιστώ πάνω του για ό,τι θα προέκυπτε. Τον ευχαριστώ, είναι ανεκτίμητος.
Από την ατομική έκθεση της Βαρβάρας Μαυρακάκη_Christos Simatos
Η χαρτοταινία είναι ένα υλικό καθημερινό και φαινομενικά εφήμερο, όμως στα χέρια σας αποκτά μια σχεδόν οργανική υπόσταση. Τι ήταν αυτό που σας έκανε να την επιλέξετε ως βασικό εκφραστικό μέσο;
Τον Ιούνιο 2016, βρίσκομαι για καλοκαιρινές διακοπές στην Αίγινα. Ένιωσα έντονα την ανάγκη να δουλέψω. Το ατελιέ της Αίγινας έτυχε εκείνο τον καιρό να είναι άδειο από υλικά και ήταν η πρώτη φορά που ήθελα να δουλέψω στο σπίτι. Αν ήταν δυνατόν, να δουλέψω στην αγκαλιά μου. Χωρίς νερά και χρώματα, μιας και το ενδιαφέρον μου ήταν στραμμένο στο μαύρο και κυρίως στο άσπρο. Βρήκα λοιπόν κόντρα πλακέ και χαρτοταινίες. Τις χαρτοταινίες τις χρησιμοποιούσα σαν βοηθητικό υλικό σε παλαιότερες δουλειές μου. Ξεκίνησα λοιπόν τις δοκιμές. Επικολλήσεις, κοψίματα, πιέσεις, οπές και όλα αυτά με αυτοσχέδια εργαλεία. Η δουλειά ήταν χρονοβόρα. Σιγά σιγά άρχισαν να διαγράφονται σχήματα, χαράξεις, ανάγλυφα. Τελικά, ήμουν εγώ η πρώτη που πήρα την έκπληξη. Είχα ανακαλύψει το υλικό μου, την ευτελή χαρτοταινία.
Από την ατομική έκθεση της Βαρβάρας Μαυρακάκη_Christos Simatos
Ο τίτλος «εν λευκώ» αφήνει ανοιχτούς πολλούς συνειρμούς – από τη σιωπή και το κενό μέχρι την ελευθερία και την εμπιστοσύνη. Πώς συνομιλεί ο τίτλος με τα έργα της έκθεσης;
Eν λευκώ. Έτσι ήθελα να ονομάσω την έκθεση για τρεις λόγους. Πρώτον, το υλικό μου είναι λευκό ή υπόλευκο. Δεύτερον, το είχα δοκιμάσει και ανταποκρινόταν σε κάθε μου προσπάθεια. Το έσχιζα, το κολλούσα, το ξεκολλούσα και άντε πάλι από την αρχή. Άρα, μπορούσα να το εμπιστευτώ εν λευκώ, βασιζόμενη βέβαια στις δυνατότητές του σε σχέση με τις δικές μου. Τρίτον και τέλος οι θεατές. Τους άφηνα να κρίνουν τη δουλειά μου εν λευκώ..σαν ένας καμβάς που μπορεί να δεχτεί πολλαπλές αναγνώσεις.
«Οι αλλεπάλληλες επιστρώσεις μπορούν να σε πάνε στα αλλεπάλληλα στρώματα γης που ερευνούν οι γεωλόγοι και οι αρχαιολόγοι για διαφορετικούς λόγους. Εδώ, είναι περίοδοι ζωής και προσπάθεια ανίχνευσης του ύψους και του βάθους. Έτσι κερδίζω το ανάγλυφο.»
Έχετε αναφέρει ότι συχνά ξεκινάτε χωρίς ένα απολύτως προκαθορισμένο σχέδιο. Τι ρόλο παίζει η διαίσθηση στη διαδικασία δημιουργίας ενός έργου;
Έτσι είναι. Δεν μου αρέσει να προσχεδιάζω, με δεσμεύει. Και εγώ όπως έχω ξαναπεί, θέλω να είμαι ελεύθερη στη σχέση μου με το έργο. Από μία στιγμή και μετά, το βλέπω σαν ίσος προς ίσο. Του επιτρέπω ακόμα και να μου αλλάξει την αρχική μου πρόθεση, αν αυτό που μου προτείνει, είναι πιο ενδιαφέρον… Σε περίπτωση που το έργο καταστραφεί, είναι σίγουρο πως θα έχω και πάλι κάτι κερδίσει. Όσο για τη διαίσθηση στη δική μου περίπτωση, παίζει κυρίαρχο ρόλο και αφανή. Οργανώνεται ανάλογα με την ώρα, τις συνθήκες, τις ανάγκες, τα συναισθήματα. Και ανασύρει από μέσα μας κάθε φορά κάτι απ’ όλα αυτά που κουβαλάμε ασυνείδητα. Κατά περιόδους, ένα κλίμα οργανώνεται με σαφέστερη κατεύθυνση.
π.χ. Υγρασία και κλειστή διαφάνεια.
Απειλή.
Συγκατοικούντες χρόνοι.
Αφιερώματα αρχαία και σύγχρονα.
Συμπαντικές λεπτομέρειες.
Ανάγλυφο με ευτελή ύλη.
Εκεί χωράνε όλα.
βαρβάρα Μαυρακάκη _ Christos Simatos
Δέντρα, διαδρομές, χειμερινά τοπία και ίχνη ανθρώπινης παρουσίας επανέρχονται στη δουλειά σας σαν μνημονικές εικόνες. Από πού αντλούν τη δύναμή τους αυτές οι επαναλαμβανόμενες μορφές;
Πόσα ταξίδια έχουμε κάνει στη ζωή μας; Πόσους ανθρώπους έχουμε σημαδέψει και μας έχουν σημαδέψει; Πόσα όνειρα ανεξίτηλα έχουμε δει; Πόσοι περαστικοί κάτι μας θύμισαν; Πόσα μικρά ή μεγάλα δωμάτια κατοικημένα ή ακατοίκητα μας στοιχειώνουν; Πόσες λεπτομέρειες… όλα αυτά είμαστε εμείς οι ίδιοι. Ό,τι έχει διασωθεί αποσπασματικά. Είναι η μνήμη η ασύνειδη, η επιλεκτική. Κατοικεί μέσα μας και όλο βρίσκει έναν μικρό κρατήρα να εκραγεί, κάποια ρωγμή να φανερωθεί. Οι αλλεπάλληλες επιστρώσεις μπορούν να σε πάνε στα αλλεπάλληλα στρώματα γης που ερευνούν οι γεωλόγοι και οι αρχαιολόγοι για διαφορετικούς λόγους. Εδώ, είναι περίοδοι ζωής και προσπάθεια ανίχνευσης του ύψους και του βάθους. Έτσι κερδίζω το ανάγλυφο.
Οι επαναληπτικές χειρονομίες και οι αλλεπάλληλες επιστρώσεις στις επιφάνειες δημιουργούν την αίσθηση μιας τελετουργικής διαδικασίας. Τι σας προσφέρει αυτή η αργή και επίμονη σχέση με το έργο;
Ναι, τελικά σε ορισμένα έργα είναι καθαρά τελετουργική η διαδικασία, όπως στις προσευχές. Υπάρχει ένας ρυθμός μετρημένος με ακρίβεια, που ταξιδεύει σε όλη την επιφάνεια του έργου. Είναι συγκεκριμένη υπόσχεση που πρέπει να ολοκληρωθεί. Επειδή, όμως, υπάρχει έντονη συναισθηματική συμμετοχή, η εικόνα μπορεί και αποκτά προσωπική αισθητική. Για χρόνια δεν με ενδιέφεραν τα καθαρά ρεαλιστικά έργα. Η αφαίρεση μου επέτρεπε να απλώνω το ενδιαφέρον μου, χωρίς να κινδυνεύω από λεπτομέρειες να ακυρωθώ. Εγώ ήθελα να πω αυτό που ήθελα να πω. Εκφραζόμουν με μεγάλες χειρονομιακές κινήσεις γιατί χρειαζόταν να εκτονωθώ από τις συσσωρευμένες μου εντάσεις. Ποτέ δεν πίστευα ότι θα μπορούσα να συγκεντρωθώ σε μικρά λεπτομερειακά έργα. Κάποτε μάλιστα το είχα διατυπώσει σε έναν καταπληκτικό αφανή καλλιτέχνη τον Γ. Γκουτζίνο και μου είπε: «Ίσως κάποτε έρθει η ώρα να μπείτε στον χρόνο ενός τέτοιου έργου. Τότε θα δείτε ότι αυτό συμβαίνει φυσικά και είναι πολύ ενδιαφέρον».
Παρότι η ανθρώπινη μορφή δεν εμφανίζεται πάντα άμεσα, η αίσθηση της παρουσίας παραμένει έντονη. Σας απασχολεί περισσότερο η απεικόνιση του ανθρώπου ή τα ίχνη που αφήνει πίσω του;
Και τα δύο με απασχολούν. Από τη μία, θέλω να αποτυπώσω κάποια πορτρέτα και σώματα που με ενδιαφέρουν, αποδεικνύοντας στον εαυτό μου ό,τι μπορώ. Και μετά μου αρέσει υπερβολικά να σου επιτρέπει μία εικόνα να φτιάχνεις τη δική σου ιστορία, να σου θυμίζει ότι κάπου εδώ γύρω είναι κάποιος ή κάποιοι.
INFO Η ατομική έκθεση της Βαρβάρας Μαυρακάκη με τίτλο «εν λευκώ» στην αίθουσα τέχνης έκφραση – Γιάννα Γραμματοπούλου, έχει διάρκεια έως τις 6 Ιουνίου.
