Η ατμόσφαιρα στο House of Commons ήταν βαριά από νωρίς το πρωί.
Βουλευτές πηγαινοέρχονταν στους διαδρόμους με φακέλους στα χέρια, δημοσιογράφοι είχαν κατακλύσει τα θεωρεία, ενώ στα έδρανα των Εργατικών και των Φιλελεύθερων Δημοκρατών οι συζητήσεις γίνονταν σε χαμηλό τόνο αλλά με εμφανή ένταση.
Οι πρώτες 31 σελίδες των αποκαλούμενων «Φακέλων Άντριου» μόλις είχαν δοθεί στη δημοσιότητα – με μεγάλα τμήματα ήδη σβησμένα ή αφαιρεμένα – και το πολιτικό σύστημα του Westminster προσπαθούσε να υπολογίσει το μέγεθος της ζημιάς.
«Περιμένουμε να βγουν χιλιάδες ακόμη σελίδες γύρω από αυτόν τον διορισμό και θα είναι πολύ άσχημο το αποτέλεσμα – ένας ακόμη μεγασεισμός για την κυβέρνηση», δήλωσε χαρακτηριστικά στο ΒΗΜΑ βουλευτής των Εργατικών, περιγράφοντας το κλίμα πανικού που επικρατεί στο εσωτερικό του κόμματος.
Και ενώ το Westminster δεν έχει ακόμη βρει την ισορροπία του μετά τις εσωκομματικές αμφισβητήσεις και τους πολιτικούς κραδασμούς που αντιμετωπίζει ο Κιρ Στάρμερ, το άνοιγμα των φακέλων για την περίοδο κατά την οποία ο Άντριου Μάουντμπάτεν-Γουίνδσορ υπηρέτησε ως εμπορικός εκπρόσωπος του Ηνωμένου Βασιλείου επί μία δεκαετία, επαναφέρει με εκρηκτικό τρόπο τη σκιά του Τζέφρι Έπσταϊν πάνω από το Παλάτι και την κυβέρνηση.
Η βασίλισσα ήθελε προσωπικά τον Άντριου στη θέση
Τα αποχαρακτηρισμένα έγγραφα αποκαλύπτουν ότι ο διορισμός του Άντριου το 2001 δεν ήταν μια απλή κυβερνητική επιλογή αλλά προσωπική επιθυμία της βασίλισσας Ελισάβετ Β’.
Σε εσωτερικό υπόμνημα του 2000, ο τότε επικεφαλής του British Trade International, Ντέιβιντ Ράιτ, σημείωνε προς τον τότε υπουργό Εξωτερικών Ρόμπιν Κουκ ότι «η επιθυμία της Βασίλισσας είναι ο Δούκας της Υόρκης να διαδεχθεί τον Δούκα του Κεντ στον ρόλο».
Το ίδιο έγγραφο ανέφερε ότι η Ελισάβετ ήταν «πολύ πρόθυμη» να αναλάβει ο γιος της «έναν εξέχοντα ρόλο στην προώθηση των εθνικών συμφερόντων».
Η αποκάλυψη αυτή προκαλεί πολιτικές αντιδράσεις όχι μόνο για το εύρος της βασιλικής επιρροής, αλλά και επειδή η κυβέρνηση παραδέχθηκε πλέον επίσημα ότι δεν βρέθηκαν στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι είχε πραγματοποιηθεί οποιοσδήποτε ουσιαστικός έλεγχος ασφαλείας ή διαδικασία vetting πριν από τον διορισμό.
«Καμία αξιολόγηση ασφαλείας»
Το πιο εκρηκτικό σημείο των εγγράφων αφορά ακριβώς αυτή την απουσία ελέγχου.
Ο υφυπουργός Εμπορίου Κρις Μπράιαντ αναγνώρισε ενώπιον του κοινοβουλίου ότι δεν υπάρχει καμία ένδειξη πως εφαρμόστηκε «formal due diligence or vetting process» για τον Άντριου πριν του ανατεθεί ένας τόσο ευαίσθητος διεθνής ρόλος.
Η αποκάλυψη προκάλεσε άμεση πολιτική θύελλα.
«Είναι σοκαριστικό πως επετράπη στον Άντριου να γίνει trade envoy χωρίς κανέναν έλεγχο. Κανείς δεν πρέπει να βρίσκεται πάνω από τους βασικούς κανόνες ασφαλείας. Η κυβέρνηση πρέπει να δεσμευτεί άμεσα σε υποχρεωτικό vetting για κάθε αντίστοιχο ρόλο στο μέλλον.
Τα θύματα του Τζέφρι Έπσταϊν αξίζουν πλήρη δημόσια έρευνα για τις βρετανικές διασυνδέσεις του», δήλωσε αποκλειστικά στο ΒΗΜΑ βουλευτής των Πρασίνων.
Οι Φιλελεύθεροι Δημοκράτες, που ενεργοποίησαν μια σπάνια κοινοβουλευτική διαδικασία ώστε να εξαναγκάσουν τη δημοσιοποίηση των αρχείων, ζητούν πλέον την πλήρη αποδέσμευση όλων των εγγράφων.
Οι «εκλεπτυσμένες χώρες» και οι προσωπικές προτιμήσεις
Πέρα από τα πολιτικά ζητήματα, τα έγγραφα φωτίζουν και τον τρόπο με τον οποίο ο Άντριου αντιλαμβανόταν τον ρόλο του.
Σε επιστολή της διπλωμάτη Κάθριν Κόλβιν αναφέρεται ότι ο Άντριου προτιμούσε να ταξιδεύει στις «πιο εκλεπτυσμένες χώρες», ενώ υπήρχαν σαφείς οδηγίες να αποφεύγονται επίσημες εκδηλώσεις γκολφ κατά τη διάρκεια αποστολών στο εξωτερικό, επειδή ο ίδιος θεωρούσε ότι ένας γύρος 18 οπών έπρεπε να αποτελεί «ιδιωτικό χρόνο».
Τα έγγραφα σημειώνουν επίσης ότι προτιμούσε το μπαλέτο από το θέατρο στις πολιτιστικές του εμφανίσεις και ότι έδειχνε ιδιαίτερο ενδιαφέρον για ζητήματα υψηλής τεχνολογίας, στρατιωτικών σχέσεων, Κοινοπολιτείας και διεθνών υποθέσεων.
Αξιωματούχοι της εποχής περιέγραφαν τον ρόλο του ως συνδυασμό διπλωματίας, εμπορικής επιρροής και προσωπικής πρόσβασης σε ισχυρούς επιχειρηματικούς κύκλους.
Οι σκιές του Έπσταϊν επιστρέφουν
Η χρονική συγκυρία της δημοσιοποίησης θεωρείται εξαιρετικά κρίσιμη.
Παρότι η κυβέρνηση επιμένει ότι αφαιρέθηκαν μόνο στοιχεία που σχετίζονται με ενεργές αστυνομικές έρευνες ή άλλα μέλη της βασιλικής οικογένειας, η υπόθεση επαναφέρει αναπόφευκτα στο προσκήνιο τις σχέσεις του Άντριου με τον Τζέφρι Έπσταϊν.
Κυβερνητικές πηγές υποστηρίζουν ότι «κινήθηκαν όσο γρήγορα μπορούσαν» για τη δημοσιοποίηση των αρχείων και ευχαρίστησαν μάλιστα δημόσια τη βασιλική οικογένεια για τη συνεργασία της.
Ωστόσο, στο Westminster πολλοί θεωρούν ότι οι πρώτες 31 σελίδες είναι μόνο η αρχή.
Τα τρία σενάρια από εδώ και πέρα
1. Πλήρης πολιτική κρίση
Αν οι επόμενες χιλιάδες σελίδες αποκαλύψουν επαφές, παρεμβάσεις ή ανταλλαγή ευαίσθητων πληροφοριών, τότε η πίεση για δημόσια εξεταστική επιτροπή θα γίνει σχεδόν αδύνατο να αποτραπεί. Σε αυτό το σενάριο, η κυβέρνηση Στάρμερ θα βρεθεί αντιμέτωπη με μια βαθιά θεσμική κρίση που θα αγγίζει και το Παλάτι.
2. Ελεγχόμενη ζημιά
Το δεύτερο σενάριο προβλέπει ότι τα περισσότερα νέα έγγραφα θα αφορούν διαδικαστικές αδυναμίες, προσωπικές ιδιορρυθμίες και προβληματικούς χειρισμούς, χωρίς όμως άμεσες αποδείξεις σοβαρής παρανομίας. Σε αυτή την περίπτωση, η κυβέρνηση θα επιχειρήσει να περιορίσει το θέμα σε ένα «σφάλμα άλλης εποχής».
3. Νέα σύγκρουση κυβέρνησης – μοναρχίας
Το πιο ευαίσθητο σενάριο αφορά το ενδεχόμενο να ενισχυθεί η εντύπωση ότι η μοναρχία επηρέαζε άμεσα κυβερνητικές αποφάσεις χωρίς επαρκείς θεσμικούς ελέγχους. Αν αυτή η εικόνα παγιωθεί, τότε η Βρετανία μπορεί να βρεθεί μπροστά σε μια νέα δημόσια συζήτηση για τα όρια του ρόλου της βασιλικής οικογένειας στη σύγχρονη πολιτική ζωή.
