Στο δυναμικό περιβάλλον του ΟΤ Delphi Economic Forum XI, η συζήτηση για την Τεχνητή Νοημοσύνη (AI) μετατοπίστηκε από την τεχνολογία στον άνθρωπο. Ο δημοσιογράφος του «Βήματος», Δημήτρης Ελαφρόπουλος, φιλοξένησε τον Νίκο Παναγιώτου, Καθηγητή του ΑΠΘ και Διευθυντή του Εργαστηρίου Ερευνητικής Δημοσιογραφίας, σε μια ανάλυση για το πώς το AI μετασχηματίζει ριζικά δύο πυλώνες της κοινωνίας: την εκπαίδευση και την ενημέρωση.
Με αφορμή μια παγκόσμια έρευνα σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Columbia, οι δύο συνομιλητές εξέτασαν τους κινδύνους των κοινωνικών ανισοτήτων αλλά και την ευκαιρία για μια «επιστροφή» στην αυθεντική δημοσιογραφία.
Η εκπαίδευση μπροστά στο φαινόμενο της «απογνωσιοποίησης»
Ο κ. Παναγιώτου υπογράμμισε ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν αλλάζει απλώς τα εργαλεία, αλλά την ίδια τη διαδικασία της μάθησης. Εισήγαγε τον όρο «απογνωσιοποίηση» (outsourcing γνώσης), όπου ο χρήστης αναθέτει τη γνωστική του λειτουργία στη μηχανή.
«Αλλάζει ο τρόπος που αποκτώ τη γνώση, πώς στέκομαι απέναντί της και αν είμαι κριτικός απέναντί της. Γιατί να μάθω όταν μπορώ να ρωτήσω τον βοηθό AI για ένα ιστορικό γεγονός; Αυτό το “γιατί” για τις νέες γενιές δεν είναι τόσο προφανές», επεσήμανε ο καθηγητής.
Παρά την ευρεία πρόσβαση στα εργαλεία AI, ο κ. Παναγιώτου προειδοποίησε ότι ο κίνδυνος δεν έγκειται μόνο στην τεχνική πρόσβαση, αλλά στην ενίσχυση των στερεοτύπων. Παράλληλα, διέκρινε μια ιδιότυπη ψυχολογική διαφορά μεταξύ των γενεών:
- Γενιά άνω των 50: Διακατέχεται από ένα αίσθημα «ντροπής» στη χρήση του AI, νιώθοντας ότι η γνώση που παράγεται δεν τους ανήκει.
- Νέα Γενιά: Καταφεύγει εύκολα και γρήγορα στο AI, συχνά χωρίς ενδοιασμούς για την εγκυρότητα του τελικού προϊόντος.
«Νιώθουμε μια ντροπή γιατί θεωρούμε ότι ένα κομμάτι που χρησιμοποιούσαμε για να παράξουμε τη γνώση τώρα το μεταφέρουμε σε κάποιον άλλον… Για τις νέες γενιές ισχύει το ακριβώς αντίθετο: πολύ εύκολη καταφυγή χωρίς ενδοιασμό για το αν το προϊόν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα».
Ο καθηγητής έκανε επίσης ιδιαίτερη αναφορά στην ειδική έκδοση του «Βήματος» για την Τεχνητή Νοημοσύνη “The Key Issue“: «Όσοι δεν έτυχε να την διαβάσουν, να την πάρουν, τους τη συνιστώ ανεπιφύλακτα».
Η ευκαιρία για τη δημοσιογραφία
Απέναντι στον φόβο της υποκατάστασης των δημοσιογράφων από αλγορίθμους, η συζήτηση κατέληξε σε ένα αισιόδοξο συμπέρασμα: το AI αναδεικνύει την αξία της ανθρώπινης υπογραφής και της φυσικής παρουσίας.
«Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να υποκαταστήσει το αυθεντικό ρεπορτάζ. Μπορεί να μας κοπιάρει, μπορεί να χτίσει έναν Δημήτρη ή έναν Νίκο να συζητάνε, αλλά δεν μπορεί να βγει έξω και να συζητήσει με την κοινωνία. Αυτό είναι το μεγάλο στοίχημα: να επανασυνδεθεί η δημοσιογραφία με την κοινωνία», τόνισε ο κ. Παναγιώτου.
Το «μαύρο κουτί» και η ηθική
Ο Δημήτρης Ελαφρόπουλος έθεσε το ζήτημα της ηθικής και των έμφυλων διακρίσεων που κρύβονται μέσα στο «μαύρο κουτί» των αλγορίθμων. Ο κ. Παναγιώτου επιβεβαίωσε ότι η άκριτη υιοθέτηση των απαντήσεων του AI μπορεί να οδηγήσει σε υιοθέτηση και διεύρυνση κοινωνικών στερεοτύπων, καθιστώντας τον ψηφιακό γραμματισμό (media literacy) πιο αναγκαίο από ποτέ.
