Δευτέρα 6 Απριλίου – λίγο μετά τις 8 το πρωί.
Από την αρχή φάνηκε ότι η τρίτη μέρα θα ήταν διαφορετική. Οι κλούβες ήταν έξι αντί για εννέα. Η τέντα είχε μαζευτεί. Οι τηλεοπτικές κάμερες ήταν λιγότερες· μια αραιή μονή σειρά μπροστά στην είσοδο του Συνεδριακού Κέντρου «Γαιόπολις», όπου σε λίγο θα ξανάρχιζε η δίκη των Τεμπών.
Περνάω μπροστά από την αστυνομική φρουρά με αέρα. Ο επικεφαλής με αναγνωρίζει. Τον αναγνωρίζω κι εγώ και του ζητάω να με γράψει στη λίστα των δημοσιογράφων, αλλά να μην μπω ακόμα στην αίθουσα. Είναι νωρίς.
«Δεν κάνουμε προκρατήσεις», μου λέει. «Εάν θέλετε, περάστε μέσα τώρα».
Μπαίνω στην αίθουσα από τους πρώτους. Οι περισσότερες καρέκλες είναι κενές.
Η μέρα είναι αφιερωμένη στη συνέχιση των νομιμοποιήσεων των διαδίκων και δεν αναμένονται εκπλήξεις. Λείπουν όσοι πρόλαβαν να νομιμοποιηθούν στην προηγούμενη συνεδρίαση της 1ης Απριλίου – περίπου οι μισοί από τους 230 – όπως και πολλοί από τους δικηγόρους. Από ό,τι καταλαβαίνω, όσοι μπορούν να αποφύγουν αυτή τη χρονοβόρα διαδικασία δεν είναι εκεί.
Αλλά για μένα, που τα παρακολουθώ πρώτη φορά από κοντά, έχει ενδιαφέρον.
Η νομιμοποίηση είναι τυπική, αλλά και καθοριστική. Όσοι συγγενείς θυμάτων και επιζώντες θέλουν να στραφούν εναντίον των κατηγορουμένων πρέπει να δηλώσουν «παράσταση υποστήριξης της κατηγορίας». Αλλιώς, δεν θα τους επιτραπεί να συμμετέχουν στη δίκη. Δεν θα ακουστούν. Όπως στη γνωστή φράση των γάμων – «μιλήστε τώρα ή σωπάστε για πάντα» – έτσι, και εδώ, αυτή είναι η μόνη ευκαιρία να αποκτήσεις φωνή.
Ποιοι θα μιλήσουν και ποιοι θα σωπάσουν;
Ό,τι συμβεί σήμερα είναι και μία πρόγευση για όσα θα ακολουθήσουν τους επόμενους μήνες. Κάποια από τα πραγματικά περιστατικά θα ακουστούν στην αίθουσα του δικαστηρίου, έστω επιγραμματικά: «Η εντολέας μου έχει χρειαστεί 28 επεμβάσεις και έχει ποσοστό αναπηρίας άνω του 80%», τόνισε ο συνήγορος μιας από τις τραυματίες. «Εκλιπαρώ τη δικαιοσύνη για να δικαιωθούν τα εγγόνια μου», συνόψισε τον πόνο τριών γενιών σε μία φράση, η μητέρα της 36χρονης στρατιωτικού Έλενας Δορμίκα.
Αυτή τη φορά, καθώς δεν έχει πολύ κόσμο, δίνεται μετά από λίγο σε όλους η άδεια να μπούμε μέσα στην κεντρική αίθουσα. Μαζί με τους διαπιστευμένους δημοσιογράφους, δίπλα στα έδρανα των δικηγόρων υπεράσπισης, δεξιά από την έδρα. Από αυτή τη θέση βλέπω πολύ καλύτερα. Για παράδειγμα, το πουκάμισο της Προέδρου που στην οθόνη φαινόταν άσπρο, τελικά έχει μικρά μαύρα πουά. Επίσης, μπορώ να ξεχωρίζω εκφράσεις – ή την απουσία τους. Οι δικαστές – οι δύο εφέτες και οι δύο αναπληρωματικοί – κοιτούν όλη την ώρα ευθεία μπροστά με ουδέτερο βλέμμα, ενώ, ο ένας μετά τον άλλον, δικηγόροι ανεβαίνουν στο βήμα για τη νομιμοποίηση. Νούμερο 128, νούμερο 129, νούμερο 130, νούμερο 131…
Το 131 ανεβαίνει μόνο του. Μία νέα γυναίκα που μοιάζει ακόμα μικρότερη, μόνη, στο βήμα. Ένα κορίτσι με άσπρη μπλούζα στη θέση που, μέχρι πριν, όλοι οι άλλοι φορούσαν σακάκι.
«Δεν έχετε συνήγορο;» τη ρωτάει η Πρόεδρος.
«Όχι», λέει το κορίτσι.
Από πίσω της, από τη μεριά των δικηγόρων υπεράσπισης, ακούγονται ψίθυροι.
«Να τον περιμένουμε», λέει η Πρόεδρος και το κορίτσι κάνει αμήχανα λίγο πίσω. «Ελάτε ξανά αργότερα», την προτρέπει.
Αμέσως μετά ανεβαίνουν στο βήμα δύο νέοι άντρες – αυτοί μαζί με τη συνήγορο τους. Η συνήγορος πληροφορεί το δικαστήριο ότι ήταν στο βαγόνι «2» και βοήθησαν πολλούς να βγουν από τα παράθυρα, σπάζοντας τα τζάμια, τη νύχτα της 28ης Φεβρουαρίου. «Αυτά τα παιδιά που βλέπετε σήμερα μπροστά σας ήταν οι πρώτοι που αντίκρυσαν οι διασώστες όταν έφτασαν στο σημείο», τονίζει και εκφράζει τη διαμαρτυρία της που ο ανακριτής δεν τους κάλεσε «παρότι άκουγαν τις φωνές και είδαν τις φλόγες». Νομιμοποιούνται αμέσως.
Και τότε ανεβαίνει στο βήμα ξανά η νέα γυναίκα· τώρα δίπλα της στέκεται, ακίνητη, η μητέρα της. Για συμπαράσταση. Θέλει θάρρος να αντιμετωπίσεις αυτή τη στιγμή, όταν έχεις περάσει τρία χρόνια με ψυχολογική υποστήριξη. Να βγάλεις δυνατή φωνή για να ακουστείς στη μεγάλη αίθουσα. Τις προηγούμενες μέρες είχα, κατά τύχη, μιλήσει με τον πατέρα της. Καθόμαστε, δίπλα δίπλα, στη βοηθητική αίθουσα. Έχουν ξοδέψει, μου είπε, τόσα χρήματα σε γιατρούς μετά το δυστύχημα, πού να βρουν τις 2000 που ζήτησαν οι δικηγόροι; Μιλούσε χαμηλόφωνα, με αξιοπρέπεια. Δεν ήθελε να πει περισσότερα και δεν τον πίεσα με άλλες ερωτήσεις.
Η νέα γυναίκα δηλώνει στο δικαστήριο ότι δεν θα παραστεί ως υποστήριξη της κατηγορίας.
Θα είναι μόνο μάρτυρας.
Στο νούμερο 180 είναι ο Δικηγορικός Σύλλογος Αθηνών, νομίμως εκπροσωπούμενος από τον πρώην πρόεδρο του Δημήτρη Βερβεσό και τον πρώην αντιπρόεδρο Θεόδωρο Μαντά. Ζητούν νομιμοποίηση. Συγκρατώ φράσεις από την επιχειρηματολογία τους: «Οι δικηγόροι είναι συλλειτουργοί της δικαιοσύνης. Σε αυτή την υπόθεση το ενδιαφέρον είναι απόλυτο. Δεν υπάρχει Έλληνας πολίτης που να μην έχει συγκλονιστεί».
Ακολουθούν ονομαστικά και άλλοι σύλλογοι, από τη Χαλκιδική μέχρι το Λασίθι. Η Ολομέλεια των Δικηγορικών Συλλόγων της χώρας δηλώνει υποστήριξη της κατηγορίας. Εάν όμως οι δικηγόροι είναι συλλειτουργοί της δικαιοσύνης, και ταυτόχρονα συνασπίζονται με το κατηγορητήριο, πόσο δίκαιη μπορεί να είναι η δίκη; Ή εγώ τα βλέπω απλοϊκά;
Ρωτάω την Ιωάννα Μάνδρου η οποία γνωρίζει τα πάντα που έχουν σχέση με το δικαστικό ρεπορτάζ: «Γιατί να μην είναι δίκαιη η δίκη;» αντιστρέφει το ερώτημα. «Αυτό είναι ένα δικαίωμα που τους δίνει ο νόμος.» (Άρθρο 90 του Νόμου 4194/2013 του Κώδικα Δικηγόρων.) Εάν πάντως το επιτρέψει το δικαστήριο – θα το ξέρουμε σε επόμενη συνεδρίαση – θα είναι η πρώτη φορά που θα συμβεί κάτι τέτοιο.
Λίγο πριν από τις 4 το απόγευμα, η Πρόεδρος ανακοινώνει διακοπή διότι έληξε το ωράριο της γραμματέως. Οι δικηγόροι Αθηνών που δεν πρόλαβαν να νομιμοποιηθούν διαμαρτύρονται. Δεν θέλουν να ξανανέβουν στη Λάρισα για μία τυπική διαδικασία. Η Ζωή Κωνσταντοπούλου, που μέχρι εκείνη τη στιγμή σχεδόν δεν είχε ακουστεί, σε αντίθεση με την προηγούμενη συνεδρίαση, βρίσκει ευκαιρία να φωνάξει. Θέλει τη δικογραφία στα χέρια της πριν από το Πάσχα. Και σε στικάκι και σε έντυπη μορφή.
Και εκείνη την ώρα, μέσα στην αναμπουμπούλα για το εάν οι εξουσιοδοτήσεις των δικηγόρων θα σκαναριστούν ή θα δοθούν σε φωτοτυπίες, έσκασε σαν βόμβα η είδηση: Το ελληνικό Δημόσιο δηλώνει παράσταση υποστήριξης της κατηγορίας. Η δικηγόρος του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους βρισκόταν από το πρωί στην αίθουσα, περιμένοντας να ολοκληρωθούν οι τοποθετήσεις των υπολοίπων και ζητά να παρέμβει.
Όμως η Πρόεδρος δεν δίνει τον λόγο ούτε σε εκείνη. Το ωράριο της γραμματέως είναι απαρέγκλιτο. Μας εύχεται καλό Πάσχα και η έδρα αποχωρεί.
Αμέσως σχηματίζονται δικηγορικά πηγαδάκια που προσπαθούν να καταλάβουν τι έχει μόλις συμβεί. Πλησιάζω και εγώ για να ακούσω. Εναντίον τίνων θα στραφεί το Δημόσιο; Εναντίον όλων; Ή εναντίον μεμονωμένων προσώπων; Και πώς θα επηρεάσει αυτό την υποχρέωση του να καταβάλλει αποζημιώσεις;
Κανείς δεν μπορεί να απαντήσει. Θα πρέπει όλοι να περιμένουμε μέχρι τις 27 Απριλίου.
