Στις παράπλευρες απώλειες του αμερικανο-ισραηλινού πολέμου κατά του Ιράν, συγκαταλέγονται τα σοβαρά προβλήματα ύδρευσης της χώρας, τα οποία είχαν όμως ήδη φτάσει στα όριά τους, λόγω της κλιματικής αλλαγής, της υπερβολικής χρήσης νερού στη γεωργία αλλά και των δεκαετιών κακοδιαχείρισης, από πλευράς του θεοκρατικού καθεστώτος.
Το περασμένο Σάββατο, ο ιρανός υπουργός Εξωτερικών, Aμπάς Αραγκτσί, κατηγόρησε τις Ηνωμένες Πολιτείες ότι βομβάρδισαν μονάδα αφαλάτωσης νερού στο νησί Κέσεμ, στον Περσικό Κόλπο, γεγονός που επηρέασε την υδροδότηση 30 χωριών. Η αμερικανική κυβέρνηση αρνήθηκε την ευθύνη για την επίθεση.
Το περιστατικό -όπως και ο βομβαρδισμός, την Κυριακή, από το Ιράν, μιας μονάδας αφαλάτωσης στο Μπαχρέιν-, προκαλεί φόβους ότι ο αμερικανο-ϊσραηλινός πόλεμος ενδεχομένως να οδηγήσει και σε άλλες επιθέσεις κατά κρίσιμων υποδομών ύδρευσης στον Περσικό Κόλπο, απειλώντας την παροχή νερού σε εκατομμύρια ανθρώπους.
Έλλειψη νερού και πριν από τον πόλεμο
Ωστόσο το Ιράν αντιμετώπιζε σοβαρή έλλειψη νερού πριν από τον πόλεμο. Η διαφορά έγκειται στο ότι τώρα, το ιρανικό καθεστώς μπορεί να επιρρίπτει τις ευθύνες για την επιδείνωση του φαινομένου, στην αμερικανο-ισραηλινή επίθεση.
Εδώ και χρόνια, η Tεχεράνη των 10 εκατομμυρίων κατοίκων, πλήττεται από έντονη ξηρασία. Στα τέλη του 2025, η μέση βροχόπτωση στη χώρα έπεσε στο 45% κάτω από τα φυσιολογικά επίπεδα. Η μετεωρολογική υπηρεσία του Iράν προειδοποίησε ότι ορισμένες πόλεις βρίσκονται στα πρόθυρα της αποκαλούμενης «ημέρας μηδενικού νερού», στο σημείο δηλαδή, στο οποίο τα συστήματα υδροδότησης παύουν να λειτουργούν.
Πρόταση για μετεγκατάσταση της Τεχεράνης
Τον περασμένο Νοέμβριο, ο ιρανός πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν, είχε προτείνει ακόμη και τη μετεγκατάσταση της πρωτεύουσας, τονίζοντας ότι η συνεχής μείωση των υδάτινων αποθεμάτων σε συνδυασμό και με άλλα προβλήματα, έχουν «καταστήσει την Τεχεράνη μη κατοικήσιμη».
Τον περασμένο Δεκέμβριο, μια καταρρακτώδης βροχή έφερε ελάχιστη ανακούφιση επειδή έπεσε σε ξηρό έδαφος το οποίο είχε πολύ περιορισμένη ικανότητα να απορροφήσει το νερό.
Ρόλος της κλιματικής αλλαγής
Η κλιματική αλλαγή έχει διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην όξυνση του φαινομένου, καθώς οι κύκλοι ξηρασίας στο Ιράν γίνονται ολοένα πιο συχνοί και πιο έντονοι, ενώ το περασμένο έτος καταγράφηκε μία από τις πιο ξηρές περιόδους των τελευταίων 20 ετών. Τα ακραία καιρικά φαινόμενα, όπως το κύμα καύσωνα του 2023, το οποίο οδήγησε σε διήμερη διακοπή δραστηριοτήτων, σε όλο το Ιράν, όταν η θερμοκρασία έφτασε τους 50°C, επιδείνωσαν την κατάσταση.
Οι ευθύνες του καθεστώτος
Το ιρανικό καθεστώς φέρει σοβαρές ευθύνες για την επί δεκαετίες, κακοδιαχείριση των υδάτινων πόρων, η οποία έχει ως αποτέλεσμα την τωρινή κρίση. Μετά την Ισλαμική Επανάσταση του 1979, το Ιράν επιτάχυνε δραστικά την κατασκευή φραγμάτων και ταμιευτήρων, στοχεύοντας στη διασφάλιση της αυτάρκειας του νερού. Πολλά από αυτά τα φράγματα όμως χτίστηκαν σε ακατάλληλες τοποθεσίες, ενώ η άνοδος της θερμοκρασίας επέτεινε τον ρυθμό εξάτμισης του νερού. Σήμερα, πολλοί ταμιευτήρες νερού είναι σχεδόν άδειοι και ρημάζουν.
Η μαφία του νερού
Η προτεραιότητα του ισλαμικού καθεστώτος ήταν κυρίως η παραγωγή ενέργειας και το κέρδος, και όχι η αυτάρκεια σε νερό, επισημαίνουν αναλυτές. Η στρατιωτικοποίηση της διαχείρισης των φυσικών πόρων του Ιράν υπήρξε καταλυτική. Για δεκαετίες, η Khatam al-Anbiya, η κατασκευαστική κοινοπραξία των Φρουρών της Επανάστασης, κυριαρχούσε στην κατασκευή φραγμάτων και την εκτροπή ποταμών, εξασφαλίζοντας συμβάσεις δισεκατομμυρίων χωρίς διαγωνισμό.
Η πολιτική του νερού δεν καθορίζονταν από περιβαλλοντικά κριτήρια, αλλά από δίκτυα πελατειακών σχέσεων. Το αποτέλεσμα είναι ένα σύστημα το οποίο πολλοί ιρανοί ειδικοί περιγράφουν ως «μαφία του νερού» , όπου η αφοσίωση στο καθεστώς καθορίζει την πρόσβαση στον πιο θεμελιώδη πόρο της χώρας.
Περιορισμός της δράσης των ακτιβιστών υπέρ του περιβάλλοντος
Οι ιρανικές αρχές έχουν επίσης περιορίσει τη δράση ακτιβιστών και κυβερνητικών αξιωματούχων που ζητούσαν να δοθεί μεγαλύτερη προσοχή στο ζήτημα του νερού. Αντί για βαθύτερες μεταρρυθμίσεις, το καθεστώς υιοθετούσε προσωρινά μέτρα σε περιόδους έλλειψης, όπως τη μείωση της πίεσης του νερού και την κατανάλωση νερού με δελτίο.
Εισαγωγή νερού από τον Κόλπο του Ομάν
Κατά καιρούς οι ιρανικές αρχές έχουν προτείνει πιο μακροπρόθεσμες λύσεις, όπως η εισαγωγή νερού από τον Κόλπο του Ομάν.
Η αλήθεια είναι ότι το καθεστώς δεν κατέβαλε ποτέ μια σοβαρή προσπάθεια για την αντιμετώπιση της έλλειψης νερού. Αντιθέτως, επικέντρωνε τις προσπάθειες του στην ενίσχυση των στρατιωτικών και πυρηνικών δυνατοτήτων του Ιράν και στη στήριξη ένοπλων ομάδων και οργανώσεων στη ευρύτερη περιοχή, οι οποίες θα συνέδραμαν την Τεχεράνη.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις αμερικανών επιστημόνων, η καταστροφή της μονάδας αφαλάτωσης στο νησί Κέσεμ, πιθανόν να έχει περιορισμένο αντίκτυπο στα προβλήματα ύδρευσης του Ιράν. Ωστόσο, η συνεχιζόμενη έλλειψη νερού, σε συνδυασμό με την οικονομική καταστροφή που προκαλεί ο πόλεμος, θα μπορούσε να οδηγήσει σε ελλείψεις τροφίμων και να αναγκάσει πολλούς κατοίκους να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους. Ήδη πριν από τον πόλεμο, εξαιτίας της έλλειψης νερού, πολλοί αγρότες είχαν αναγκαστεί να εγκαταλείψουν τα σπίτια και τη γη τους και να καταφύγουν στις παρυφές των πόλεων, ελπίζοντας να επιβιώσουν.
