Στις 11 Ιανουαρίου 2016 ο Κυριάκος Μητσοτάκης αναδεικνυόταν πρόεδρος της ΝΔ. Η νίκη του ήταν μια νίκη της «αστικής» ΝΔ, καθώς επικράτησε στα αστικά κέντρα, στις περισσότερο εύπορες περιοχές της Αττικής (σε αντίθεση π.χ. με τις λαϊκές συνοικίες της Β΄ Πειραιά), στις νεότερες ηλικίες και στα ανώτερα μορφωτικά στρώματα. Ήταν η επικράτηση ενός σχετικά outsider –καθώς προερχόταν μεν από μια μεγάλη πολιτική οικογένεια αλλά δεν αποτελούσε το κομματικό φαβορί– που συσπείρωνε μια δυναμική βάση της συντηρητικής παράταξης.
Στην τριετία που ακολούθησε, ο Κ. Μητσοτάκης κατάφερε να διαμορφώσει ένα ηγετικό προφίλ με χαρακτηριστικά ικανότητας διακυβέρνησης, ένα πειστικό αφήγημα «επιστροφής στην κανονικότητα» και μια κοινωνική δυναμική που στις εκλογές του 2019 επανέφερε τη ΝΔ σε επιδόσεις της πάλαι ποτέ δικομματικής εποχής. Αναμφίβολα, ο ίδιος αποτέλεσε το «πρόσωπο» της μετα-μνημονιακής ΝΔ.
Εστιάζοντας σε μία μόνο από τις πολλές παραμέτρους, έχει ενδιαφέρον να παρακολουθήσει κανείς την εξέλιξη της δημοφιλίας του Κ. Μητσοτάκη τη δεκαετία από την εκλογή του στην ηγεσία της ΝΔ μέχρι σήμερα. Η χρονοσειρά που βασίζεται στα στοιχεία της πανελλαδικής συνδρομητικής έρευνας Metron Forum 2.0 της Metron Analysis έχει την ευκρινή μορφή ενός κυματισμού: η δημοφιλία του Κ. Μητσοτάκη κινείται σε όχι ευκαταφρόνητα επίπεδα θετικών αξιολογήσεων την περίοδο της Αξιωματικής Αντιπολίτευσης (2016-2019), εκτινάσσεται με τις εκλογές του 2019 και την ανάληψη της πρωθυπουργίας, για να φτάσει στα υψηλότερα επίπεδά της στην αρχή της πανδημίας και έκτοτε να ακολουθήσει μια πορεία σταδιακής αλλά αναπόδραστης φθοράς, όπως συμβαίνει με όλα τα πράγματα καθώς ο χρόνος παρέρχεται.
Η περίοδος 2016-2019 είναι η φάση συγκρότησης του προφίλ ηγεσίας και διακυβέρνησης. Το αρχικό 58% δημοφιλίας στη φάση της εκλογής στην ηγεσία της ΝΔ γρήγορα κανονικοποιείται σε υψηλά όμως επίπεδα, στην περιοχή του 40-45%, τα οποία ο Κ. Μητσοτάκης κατακτά την ώρα που ο μεγάλος αντίπαλος, ο Α. Τσίπρας, υφίσταται τη φθορά της διακυβέρνησης αλλά και της διάψευσης των προσδοκιών που είχε δημιουργήσει ο ΣΥΡΙΖΑ στην ορμητική του πορεία από τη διαμαρτυρία στη διακυβέρνηση. Αν ο Α. Τσίπρας είναι ο χαρισματικός ηγέτης που κλείνει τον κύκλο της «μνημονιακής» εποχής, ο Κ. Μητσοτάκης φιλοτεχνεί το προφίλ του γειωμένου ηγέτη της επόμενης ημέρας: εκείνου που θα οδηγήσει την ελληνική κοινωνία σε μια μετα-μνημονιακή εποχή σταθερότητας, με λιγότερα πολιτικά πάθη και μεγαλύτερες προσδοκίες.
Πράγματι, μετά την εκλογική νίκη του 2019 ο Κ. Μητσοτάκης πετυχαίνει τα υψηλότερα επίπεδα δημοφιλίας του. Τον Απρίλιο του 2020 οι θετικές αξιολογήσεις για τον ίδιο φτάνουν στο 73%, μια σχεδόν οριζόντια αποδοχή που θα ζήλευε κάθε πολιτικός ηγέτης. Βρισκόμαστε λίγο μετά το ξέσπασμα της πανδημίας και το φαινόμενο δεν ήταν ελληνικό: σε περιόδους κρίσης συμβαίνει το λεγόμενο «rally around the flag», η συσπείρωση γύρω από αυτόν που κρατά τη σημαία. Η πανδημία ήταν μια μείζονα κρίση και η διαχείρισή της το νο. 1 αντιλαμβανόμενο πρόβλημα τότε (38%, με την οικονομία να έπεται στο 31%).
Μάλιστα, η δημοφιλία του Κ. Μητσοτάκη εμφανίζει σε εκείνη τη φάση ένα συντριπτικό ποσοστό 97% στους Κεντροδεξιούς αλλά και μια ισορροπημένη κατανομή εκατέρωθεν: 89% στους Δεξιούς και 85% στους Κεντρώους, υψηλή διείσδυση στους Κεντροαριστερούς με 62% και ένα όχι ευκαταφρόνητο 32% στους Αριστερούς.
Αυτά ήταν δύο βασικά συστατικά επιτυχίας της πρώτης περιόδου διακυβέρνησης Μητσοτάκη, που αναδρομικά φωτίζουν και το «πρόσωπο» που διαμόρφωσε στην αντιπολιτευτική περίοδο 2016-2019: αποτελεσματική διακυβέρνηση σε συνθήκες κρίσης και ένα ιδεολογικά ευρύχωρο πολιτικό προφίλ που εκτείνεται από τις παρυφές της Κεντροαριστεράς έως τη Δεξιά.
Από εκεί και πέρα, όμως, η μακροχρόνια τάση μοιάζει με ένα μεγάλο κύμα που σιγά σιγά σκάει στο ακρογιάλι. Η δημοφιλία του Κ. Μητσοτάκη επανέρχεται σε υψηλά αλλά «φυσιολογικά» επίπεδα μετά το πέρας της πανδημίας, στην περιοχή του 40-50%. Στη συνέχεια, ωστόσο, υπάρχουν κάποιες σημαντικές καμπές. Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, τον Φεβρουάριο του 2022, πυροδοτεί μια πληθωριστική κρίση η οποία θα μετατραπεί σε κρίση ακρίβειας στην Ελλάδα, συμπιέζοντας την αγοραστική δύναμη των πολιτών. Και το τραγικό δυστύχημα στα Τέμπη, τον Φεβρουάριο του 2023, αφήνει ένα διαρκές αποτύπωμα. Παρότι η επίδρασή του στις εκλογές δεν ήταν άμεση, ωστόσο τον Μάρτιο η δημοφιλία του Κ. Μητσοτάκη πέφτει για πρώτη φορά κάτω από το «όριο» του 40%. Αν και ανακτά το χαμένο έδαφος, θα ξαναβρεθεί στο 39% έναν χρόνο αργότερα, τον Μάρτιο του 2024, μετά την ψήφιση του νόμου για τον γάμο ομόφυλων ζευγαριών που προκάλεσε τριγμούς στην παραδοσιακή βάση της ΝΔ.
Αυτές είναι ορισμένες από τις καμπές που θα μπορούσαν να ερμηνεύουν τη σταδιακή φθορά του Κ. Μητσοτάκη (και της κυβέρνησης), με αποτέλεσμα η δημοφιλία του καθ’ όλη τη διάρκεια του 2025 να κινείται κάτω από το 40% – για να φτάσει στο χαμηλότερο επίπεδο της δεκαετίας αυτής, στο 29%, τον Μάρτιο 2025 μετά τις μεγάλες διαδηλώσεις για τα Τέμπη.
Σε σχέση με το ιστορικά υψηλό του Απριλίου 2020, τον Μάρτιο 2025 το κοινωνικό κλίμα είναι πολύ διαφορετικό: η Ακρίβεια και γενικότερα η Οικονομία έχουν εγκαθιδρυθεί ως οι βασικότερες ανησυχίες των πολιτών (24%), μαζί με την Κρίση Θεσμών (17%), σε συνάρτηση με τη διαχείριση της τραγωδίας στα Τέμπη αλλά και υποθέσεων αδιαφάνειας που απασχολούν τη δημόσια σφαίρα (υποκλοπές, ΟΠΕΚΕΠΕ).
Εκτός από τη συγκυρία, όμως, μοιάζει να έχει αλλάξει και το προφίλ της δημοφιλίας του Κ. Μητσοτάκη, επομένως και η βάση υποστήριξής του. Τον Μάρτιο του 2025 διατηρεί την αιχμή των θετικών αξιολογήσεων τους Κεντροδεξιούς, αλλά με σημαντική πτώση από το 97% του Απριλίου 2020 σε 67%, εμφανίζοντας μια περίπου ισοδύναμη κάμψη στους Δεξιούς (από 89% σε 60%). Η μείωση της δημοφιλίας είναι ωστόσο ραγδαία στους Κεντρώους: από 85% την περίοδο της πανδημίας σε 29%, με ισχνά ποσοστά σε Αριστερούς-Κεντροαριστερούς.
Τα στοιχεία που αποτελούσαν συγκριτικό πλεονέκτημα το 2020 φαίνεται τώρα να έχουν αποδυναμωθεί: κυβερνητική αναποτελεσματικότητα με σκιές αδιαφάνειας και ένα πολιτικό προφίλ πιο «στενό», με σημαντικές απώλειες στα δεξιά και περισσότερο στο κέντρο.
Αυτή είναι μια σύντομη ιστορία της δεκαετίας της ΝΔ του Κυριάκου Μητσοτάκη μέσα από τη διαχρονική εξέλιξη ενός και μόνο στοιχείου, της δημοφιλίας του ιδίου. Ασφαλώς η ιστορία μπορεί να ειπωθεί από πολλές διαφορετικές σκοπιές, αν και η βασική αφήγηση μάλλον λίγο θα διαφέρει: μια ιστορία πολιτικής επιτυχίας, με αντοχή αλλά και με την αναπόφευκτη φθορά του χρόνου και της διακυβέρνησης.
