Αρον αρον εγκαταλείπουν την Ελλάδα και οι πολυεθνικές, αλλά το χειρότερο είναι ότι παρασύρουν στη φυγή τους και ελληνικές επιχειρήσεις που τις μιμούνται και μεταφέρουν τις έδρες και τα εργοστάσιά τους στη Βουλγαρία, στη Ρουμανία και στην Κύπρο!
Το συνολικό υψηλό κόστος παραγωγής των πολυεθνικών στη χώρα μας, η μικρή καταναλωτική αγορά, οι εναλλακτικές λύσεις μετεγκατάστασης που εμφανίζονται είτε στα Βαλκάνια είτε στην Ασία αλλά κυρίως η διογκούμενη οικονομική κρίση έχουν δημιουργήσει «κλίμα ταχείας αποχώρησης των πολυεθνικών εταιρειών από τη χώρα» τουλάχιστον όσον αφορά το παραγωγικό κομμάτι τους. Οπως παρατηρεί έλληνας μάνατζερ ο οποίος τα τελευταία 15 χρόνια εργάζεται ως στέλεχος σε πολυεθνικές στην Αθήνα, «σε λίγο καιρό δεν θα βρίσκουμε εταιρεία να δουλέψουμε και θα πρέπει να μετακομίσουμε και εμείς είτε στα Βαλκάνια είτε στον αραβικό κόσμο».
Η Τate & Lyle Greece (πρώην Βιαμύλ), ένα μεγάλο τμήμα της Unilever, η αμερικανική Crown Cork & Seal αλλά και η γερμανική Τriumph είναι μερικές από τις πιο χαρακτηριστικές περιπτώσεις ολικής ή μερικής αποχώρησης από την Ελλάδα το τελευταίο διάστημα. Βεβαίως, όπως σημειώνει το ίδιο στέλεχος πολυεθνικών εταιρειών που αναφέρθηκε στη «μεταδημότευση», επίκειται σημαντική αλυσίδα αποχωρήσεων ελληνικών εταιρειών που έχουν σήματα πολυεθνικών και δραστηριοποιούνται στους κλάδους κυρίως του φαρμάκου αλλά και των καλλυντικών- απορρυπαντικών, των χημικών προϊόντων και των πλαστικών.
Υπάρχουν ελληνικοί επιχειρηματικοί όμιλοι που περιμένουν πώς και πώς να λήξει χρονικά η υποχρεωτική λειτουργία τους στην Ελλάδα λόγω των επιδοτήσεων που έχουν λάβει από τον αναπτυξιακό νόμο τη δεκαετία του ΄90 και αμέσως μετά θα μεταφέρουν τις γραμμές παραγωγής στη Βουλγαρία, στη Ρουμανία και στα Σκόπια, ενώ τώρα τελευταία πολλοί ομιλούν για το μικροσκοπικό Μαυροβούνιο! Για τις επενδύσεις που επιδοτήθηκαν γενναία από τον αναπτυξιακό νόμο την περίοδο 1996-2001 η υποχρέωση παραμονής στη χώρα μας, σύμφωνα με τις επιταγές του νόμου, λήγει μέσα στο 2009 ή το αργότερο στις αρχές του 2010 και πολλοί έλληνες ιδιοκτήτες επιχειρήσεων έχουν ήδη αναθέσει σε εταιρείες συμβούλων επιχειρήσεων την εκπόνηση οριστικών οικονομοτεχνικών μελετών μεταφοράς στις χώρες που προαναφέραμε. Η μεταφορά αφορά όχι μόνο τη βασική παραγωγική μονάδα μιας επιχείρησης αλλά και την ίδια την έδρα της.
Το κόστος παραγωγής στη Ρουμανία ή στη Βουλγαρία για μια βιομηχανία κυμαίνεται από το 40% ως το 60% μιας αντίστοιχης επιχείρησης που λειτουργεί στη χώρα μας. Υπό τις παρούσες συνθήκες φαίνεται ότι το μεγαλύτερο παραγωγικό κομμάτι της ελληνικής βιομηχανίας θα μεταφερθεί βορειότερα.
Τελικά όμως φαίνεται ότι το μεγάλο πλεονέκτημα της Ελλάδας με το υψηλό στελεχικό δυναμικό χάνεται και αυτό, αφού το κόστος εκπαίδευσης νέου προσωπικού στα Βαλκάνια είναι πολύ χαμηλό και τα μεσαία στελέχη που προέρχονται από τις χώρες αυτές θεωρούνται από τις επιχειρήσεις ικανά. Στην κεφαλή των επιχειρήσεων βεβαίως διατηρούνται Ελληνες που εγκαθίστανται στη Σόφια ή στο Βουκουρέστι.
Για τη «μετακόμιση» όμως οι πιο πολλοί επιχειρηματίες επικαλούνται την υψηλή φορολογία στην Ελλάδα τονίζοντας ότι «πλέον με συμφέρει να έχω έδρα την Κύπρο με συντελεστή φορολογίας από 7% ως 12%, ενώ στην Ελλάδα είναι εφέτος 25%, δηλαδή υπερδιπλάσια. Με τυπική έδρα την Κύπρο, υποκατάστημα στην Ελλάδα και παραγωγική μονάδα στη Βουλγαρία, είμαι σχεδόν αφορολόγητος και κερδοφόρος, ενώ μπορώ και να προχωρήσω σε μεταφορά των κεφαλαίων μου χωρίς να με ψάχνει κανείς!». Κυνισμός ή ρεαλισμός, ο καθείς επιλέγει και χαρακτηρίζει το σκεπτικό των επιχειρηματιών.
▅ Η περίπτωση Τate & Lyle
Η Τate & Lyle Greece (πρώην Βιαμύλ), θυγατρική της βρετανικής Τate & Lyle, είναι περίπτωση πολυεθνικής που πρόσφατα σταμάτησε οριστικά και αμετάκλητα την παραγωγή στη χώρα μας επιλέγοντας μια πιο φθηνή αγορά. Ειδικότερα η εταιρεία έβαλε λουκέτο στο εργοστάσιο άλεσης αραβοσίτου της Θεσσαλονίκης καθώς μετέφερε την παραγωγή της στη μονάδα που είχε ήδη στη Βουλγαρία απολύοντας 79 εργαζομένους. Πριν από τρία χρόνια η βρετανική μητρική εταιρεία διατροφικών συστατικών Τate & Lyle έκανε γνωστή την απόφασή της να κλείσει τη μονάδα της Θεσσαλονίκης στο πλαίσιο της αναθεώρησης της Κοινής Οργάνωσης της Αγοράς Ζάχαρης που ρυθμίζει την παραγωγή και τις τιμές της ζάχαρης και της ισογλυκόζης. Η διοίκηση της βρετανικής εταιρείας εκτίμησε ότι η ελληνική μονάδα θα μετατρεπόταν από κερδοφόρος επιχείρηση σε ζημιογόνα.
Η τελική αυλαία έπεσε στις 31 Ιανουαρίου 2009 αφήνοντας 79 εργαζομένους χωρίς δουλειά. Τον Σεπτέμβριο του 2008 απολύθηκε περίπου το 80% των εργαζομένων, τον Ιανουάριο οι υπόλοιποι, ενώ παρέμειναν μόνο τρεις σε ένα γραφείο της Θεσσαλονίκης, που έχει τον ρόλο του μεσάζοντα για τους πελάτες που διατηρεί η Τate & Lyle στην Ελλάδα, καθώς προμηθεύει γλυκόζη και ισογλυκόζη την Coca-Cola- Τρία Εψιλον, την Ρepsico, την μπισκοτοβιομηχανία Παπαδοπούλου και σχεδόν όλες τις σοκολατοβιομηχανίες της χώρας με παραγωγή πλέον από τη Βουλγαρία.
Οπως είναι γνωστό, η Βιαμύλ εξαγοράστηκε τη δεκαετία του ΄80 από τον βελγικό όμιλο Αmylum και μετονομάστηκε σε Αmylum Ηellas. Η βρετανική Τate & Lyle, μέτοχος του βελγικού ομίλου, απέκτησε στη συνέχεια τον έλεγχο, με την ελληνική εταιρεία να μετονομάζεται το 2005 σε Τate & Lyle Greece. Το εργοστάσιο της Θεσσαλονίκης ήταν το μοναδικό της εταιρείας στην Ελλάδα και διατηρούσε μονοπώλιο με μεγάλο οικόπεδο στον Αγιο Ιωάννη Ρέντη που μετατράπηκε σε ακαλαίσθητες πολυκατοικίες.
Σήμερα, όπως αναφέρει ο πρόεδρος του Σωματείου Εργαζομένων στο εργοστάσιο της πρώην Βιαμύλ κ. Στράτος Ψωμάς, οι 14 από τους απολυμένους εργαζομένους έχουν βρει ήδη εργασία σε άλλες εταιρείες, ενώ οι υπόλοιποι, έπειτα από αγωνία πολλών μηνών για το μέλλον τους, θα απορροφηθούν τελικά ως τις 10 Μαρτίου στον Δήμο Θεσσαλονίκης και των κοντινών περιοχών ύστερα από νομοθετική ρύθμιση.
▅ Η Unilever
Η Unilever Ηellas έχει σημάνει μερική μόνο αποχώρηση από τη χώρα μας και σχεδιάζει να πουλήσει με ανοικτό διαγωνισμό τους τομείς που αφορούν τα ελαιόλαδα, τα σπορέλαια, τα μαγειρικά λίπη και την τομάτα. Τα στελέχη της λένε ότι η κίνηση «εντάσσεται στο πλαίσιο στρατηγικής επιλογής σε παγκόσμιο επίπεδο για να επικεντρωθεί σε άλλους τομείς, όπως τρόφιμα, είδη προσωπικής υγιεινής και καθαριστικά προϊόντα που έχουν μεγαλύτερη προοπτική ανάπτυξης» αλλά, όπως λένε παράγοντες της αγοράς, ο πολυεθνικός όμιλος ξεκινά αργή αλλά σταθερή απαγκίστρωση της παραγωγικής δομής του από την Ελλάδα έχοντας βρει φθηνότερες λύσεις.
Πρόσφατα η Unilever Ηellas μετέφερε την παραγωγή του καθαριστικού προϊόντος ΟΜΟ από τη χώρα μας στη Ρουμανία για οικονομία. Αυτό το προϊόν, σύμφωνα με στελέχη της πολυεθνικής, «καταλαμβάνει το 2% του τζίρου της εταιρείας». Η μεταφορά ξεκίνησε τον Νοέμβριο του 2008 και ολοκληρώθηκε πρόσφατα.
Η διοίκηση του ομίλου στην Ελλάδα σπεύδει να τονίσει ότι έχουν ήδη πουληθεί τομείς σε άλλες χώρες της Ευρώπης, όπως η Ιταλία, η Ισπανία, η Τουρκία και η Γαλλία και η Ελλάδα αποτελεί την τελευταία αγορά του ομίλου που επιθυμεί να ρευστοποιήσει. Προσθέτουν ότι «οι τομείς των ελαιολάδων, των σπορελαίων, των μαγειρικών λιπών και της τομάτας είναι υγιείς και δεν είναι σκάρτες εταιρείες, οι οποίες θα κλείσουν, άρα πιστεύουμε ότι θα βρεθούν αγοραστές και θα μείνουν εν λειτουργία».
Τον Ιούλιο η Unilever θα προχωρήσει σε επίσημη πρόσκληση ενδιαφέροντος πώλησης των συγκεκριμένων τομέων, η οποία θα αφορά έλληνες αλλά και ξένους επενδυτές, ενώ η Unilever έχει παραγωγή στην Ελλάδα, όπως μαργαρίνες, καθαριστικά χώρου, σούπες και σάλτσες Κnorr και μαγιονέζες στο Σχηματάρι και στου Ρέντη. Η συμμετοχή των προϊόντων αυτών στον συνολικό κύκλο εργασιών της ενοποιημένης εταιρείας ξεπερνά το 18%.
▅ Τα ερωτηματικά
Σε δραστική μείωση της παραγωγής στην Ελλάδα προχωρεί και ο αμερικανικός όμιλος συσκευασίας Crown Cork & Seal, που σταμάτησε την παραγωγή προϊόντων στο εργοστάσιο της Θεσσαλονίκης και ξεκίνησε ένα «αθώο» πρόγραμμα εθελουσίας εξόδου για μέρος του προσωπικού. Οι εργαζόμενοι φοβούνται ότι τα μέτρα αυτά είναι προάγγελος οριστικού κλεισίματος και μεταφοράς στα Σκόπια, τα οποία επισκέπτονται συχνά-πυκνά τα στελέχη της εταιρείας. Αξίζει να σημειωθεί ότι η κυβέρνηση των Σκοπίων «διψάει» για ξένες επενδύσεις στο έδαφός της και προσπαθεί να προσελκύσει με ισχυρά κίνητρα ξένους επενδυτές που δραστηριοποιούνται στην Ελλάδα.
Μεγάλο ερωτηματικό για την ελληνική αγορά αποτελεί και το μέλλον της πολυεθνικής Shell μετά τις πρόσφατες περιπέτειες με την Επιτροπή Ανταγωνισμού που την οδήγησαν σε υψηλό πρόστιμο. Παράγοντες της αγοράς τονίζουν ότι «η πολυεθνική απλώς μπλοφάρει και δεν πρόκειται να φύγει, απλώς κάνει φασαρία για να μετριάσει την ποινή της». Τον Μάρτιο θα ολοκληρωθεί η στρατηγική μελέτη και θα ληφθούν οι οριστικές αποφάσεις, ενώ άλλες πηγές τονίζουν ότι «όλα τα ενδεχόμενα εξετάζονται».
Δεν πρέπει να λησμονούμε, τέλος, ότι η τάση των ξένων πολυεθνικών να κλείνουν τα εργοστάσιά τους στην Ελλάδα είναι παλαιότερη, όπως οι περιπτώσεις της Ηenkel, της Johnson, της Ρrocter αλλά και της Unilever πάλι στο παρελθόν. Προ διετίας διέκοψαν οριστικά την παραγωγική δραστηριότητά τους στην Ελλάδα οι Τriumph, Levis και Ρalco-Σίσσερ, ενώ χαρακτηριστική είναι και η περίπτωση της Ρirelli στις αρχές της δεκαετίας του ΄90, που έφυγε ενώ την ίδια στιγμή οι συνδικαλιστές διέδιδαν με σιγουριά ότι μπλοφάρει!
