Την εβδομάδα που πέρασε έγινε η απονομή των εφετινών βραβείων Νομπέλ, που θεωρούνται ότι επιβραβεύουν τους καλύτερους επιστήμονες του κόσμου. Αν και αυτό είναι πραγματικά ο κανόνας, έχουν παρατηρηθεί αρκετές περιπτώσεις όπου οι επιλογές της επιτροπής βράβευσης προκάλεσαν αντιδράσεις στη διεθνή επιστημονική κοινότητα. Οι περιπτώσεις αυτές ανήκουν γενικά σε δύο κατηγορίες: επιστήμονες που βραβεύθηκαν ενώ δεν το άξιζαν και επιστήμονες που παραλείφθηκαν από την επιτροπή επιλογής, παρ’ όλο που ήταν καθ’ όλα άξιοι για το βραβείο. Η επιτροπή πολλές φορές έχει εξαιρέσει τους φοιτητές από την απονομή του βραβείου για ανακαλύψεις που έκαναν μαζί με τους επιβλέποντες καθηγητές τους. Στην περίπτωση όμως ανακάλυψης της ινσουλίνης, που απέσπασε το βραβείο Νομπέλ Φυσιολογίας ή Ιατρικής του 1923, αυτή η παράλειψη συνοδεύθηκε από τη βράβευση ενός επιστήμονα ο οποίος δεν είχε εμπλακεί σχεδόν καθόλου στην ερευνητική δουλειά της ομάδας! Η ιδέα για την απομόνωση της ινσουλίνης ανήκε στον καναδό χειρουργό Frederick Banting. Επειδή ο Banting δεν είχε πρόσβαση σε ερευνητικά εργαστήρια απευθύνθηκε στον καθηγητή του Πανεπιστημίου του Τορόντο James MacLeod, ο οποίος τον Μάιο του 1921 του παραχώρησε ένα χώρο εργασίας και 10 σκύλους ως πειραματόζωα καθώς και έναν προπτυχιακό φοιτητή, τον Charles Best, ως βοηθό. Στη συνέχεια ο MacLeod έφυγε για διακοπές στην πατρίδα του, τη Σκωτία, όπoυ και παρέμεινε το καλοκαίρι του 1921, διάστημα κατά το οποίο οι Banting και Best απομόνωσαν την ινσουλίνη. Δύο χρόνια όμως αργότερα η επιτροπή απονομής αγνόησε τον Best και μαζί με τον Banting βράβευσε τον MacLeod, ίσως επειδή κανείς δεν μπορούσε να πιστέψει ότι ένας καθηγητής δεν είχε συμμετάσχει καθόλου στη μεγάλη αυτή ανακάλυψη, με την οποία σώθηκαν ζωές εκατομμυρίων διαβητικών. Από το 1901, χρονιά που απονεμήθηκαν τα πρώτα βραβεία Νομπέλ, μπορεί να αναφέρει κανείς πολλούς σπουδαίους επιστήμονες που δεν βραβεύθηκαν, σίγουρα όμως η πιο χαρακτηριστική περίπτωση είναι αυτή των Thomas Edison και Nikola Tesla. Ο πρώτος είχε επινοήσει δεκάδες εφευρέσεις, όπως για παράδειγμα το γραμμόφωνο και την ηλεκτρική λυχνία, και είχε κατασκευάσει το πρώτο δίκτυο παροχής συνεχούς ηλεκτρικού ρεύματος. Ο δεύτερος είχε εφεύρει το ραδιόφωνο και το εναλλασσόμενο ρεύμα και είχε κατασκευάσει, σε συνεργασία με τον Westinghouse, το πρώτο δίκτυο παροχής εναλλασσόμενου ηλεκτρικού ρεύματος. Δυστυχώς υπήρχε τέτοιος ανταγωνισμός και τόση αντιζηλία μεταξύ τους, ώστε ο καθένας τους είχε διαμηνύσει στην επιτροπή επιλογής ότι δεν θα δεχόταν το βραβείο Νομπέλ αν είχε απονεμηθεί πρώτα στον άλλον. Το 1915 είχε ανακοινωθεί ανεπίσημα ότι επρόκειτο να απονεμηθεί το βραβείο Νομπέλ Φυσικής εκείνης της χρονιάς από κοινού και στους δύο, όμως και οι δύο αρνήθηκαν ακόμη και αυτή τη λύση. Αξίζει να αναφερθεί ότι εκείνη την εποχή ο Edison είχε μεγάλη περιουσία και έτσι δεν ενοχλήθηκε ιδιαίτερα από την απώλεια του χρηματικού βραβείου, ο Tesla όμως το είχε απόλυτη ανάγκη, αφού μόλις είχε κηρυχθεί σε πτώχευση.
Ο κ. Χάρης Βάρβογλης είναι αναπληρωτής καθηγητής του Τμήματος Φυσικής του ΑΠΘ.
