Ο «μάγος» και το «κατενάτσιο»
ΚΑΝΕΝΑΣ θεωρητικός του ποδοσφαίρου δεν προκάλεσε τόσο αντιφατικά σχόλια όσο ο Ισπανοαργεντινός Χελένιο Χερέρα. Ο «μάγος», όπως τον αποκαλούσαν, άφησε την προηγούμενη Κυριακή στη Βενετία την τελευταία του πνοή, σε ηλικία 81 ετών. Ο θάνατός του συνέβη την ώρα που η αγαπημένη του Ιντερ νικούσε στο Μπέργκαμο την Αταλάντα με 2-1, εναντίον της οποίας ο «Habla Habla» (που στα ισπανικά σημαίνει «Μίλα Μίλα», ακριβώς επειδή μιλούσε πολύ) είχε κάνει το 1960 το ντεμπούτο του στον πάγκο της ομάδας του Μιλάνου, νικώντας με 5-1.
Ο Χερέρα, γόνος ισπανών μεταναστών που κατοικούσαν στο Μαρόκο, γεννήθηκε το 1916 στο Μπουένος Αϊρες. Κατά τη διάρκεια της ποδοσφαιρικής του καριέρας υπήρξε ένας μέτριος αμυντικός. Στη συνέχεια όμως έγινε ένας από τους πιο επιτυχημένους προπονητές όλων των εποχών. Η προπονητική του καριέρα ξεκίνησε ουσιαστικά από την ισπανική Βαγιαδολίδ. Το όνομά του όμως έγινε γνωστό στον ευρωπαϊκό χώρο από τη θητεία του στον πάγκο της Ατλέτικο Μαδρίτης, με την οποία έφτασε στην κατάκτηση τεσσάρων πρωταθλημάτων και δύο Κυπέλλων Ισπανίας. Επειτα πέρασε για δύο χρόνια από την Μπαρτσελόνα προτού κάνει το 1960 το μεγάλο βήμα αναλαμβάνοντας προπονητής της ιταλικής Ιντερ.
Ο τότε πρόεδρος της Ιντερ Αντζελο Μοράτι πήρε τον Χερέρα στο Μιλάνο για να ξεφύγει η ομάδα του από τη μετριότητα των τελευταίων χρόνων της δεκαετίας του 1950. Ο «μάγος» δημιούργησε σταδιακά μια ομάδα η οποία για μία δεκαετία έλαμψε στο παγκόσμιο στερέωμα. Πολλά μεγάλα ονόματα του αθλήματος πέρασαν από τη μεγάλη Ιντερ: Ματσόλα, Φακέτι, Κόρσο, Σουάρεθ, Ζαΐρ. Οι τίτλοι που κατέκτησε μιλούν από μόνοι τους: τρία πρωταθλήματα Ιταλίας (1963, 1965, 1966), δύο Κύπελλα Πρωταθλητριών (1964, 1965) και δύο διηπειρωτικά Κύπελλα (1964, 1965).
Ο τρόπος ωστόσο που η Ιντερ έφθασε στις επιτυχίες αποτέλεσε το κυριότερο σημείο τής εναντίον του κριτικής. Η μεγαλύτερη συμβολή του στο παγκόσμιο ποδόσφαιρο είναι η επιστημονική ανάπτυξη της αμυντικής τακτικής, η οποία έγινε διεθνώς γνωστή ως «κατενάτσιο». Ο όρος αυτός δεν ανήκει στον ισπανοαργεντινό προπονητή, ο οποίος προτιμούσε τον όρο «μπετόν», αλλά στον Αυστριακό Καρλ Ράπαν. Κάθε φορά πάντως που του ανέφεραν το όνομα του διάσημου συναδέλφου του, ο Χερέρα τόνιζε ότι ο ίδιος είχε ανακαλύψει τη συγκεκριμένη τακτική.
Ο Χερέρα επέλεξε αρχικά την επιθετική τακτική. Γρήγορα όμως κατάλαβε ότι η ομάδα του δεν μπορούσε να πάρει τα αποτελέσματα που ήθελε. Αποφάσισε λοιπόν να ρίξει το βάρος του στην άμυνα. Προώθησε μια συντηρητική τακτική με πολλά προσωπικά μαρκαρίσματα, με στόχο να περιορίσει τη δράση των αντίπαλων επιθετικών. Το «πρέσινγκ», συνήθης τακτική του σημερινού ποδοσφαίρου, ήταν η βάση της φιλοσοφίας του. Η ομάδα παρατασσόταν σε σχήμα W και οι παίκτες λειτουργούσαν ως «σύρτης», κινούμενοι παράλληλα για την κάλυψη των κενών χώρων. Ακόμη και οι παίκτες της μεσαίας γραμμής έπρεπε να βοηθούν στην άμυνα. Ωστόσο, η μεγάλη καινοτομία του ήταν η υιοθέτηση της θέσης του λίμπερο. Ο λίμπερο ήταν ο ελεύθερος παίκτης της άμυνας. Κινούνταν παράλληλα πίσω από τους δύο κεντρικούς αμυντικούς και βοηθούσε στην κάλυψη των κενών που δημιουργούνταν κατά τη διάρκεια του παιχνιδιού. Στη μεγάλη Ιντερ ο Πίκι ήταν ο ποδοσφαιριστής που είχε αναλάβει τον νευραλγικό αυτόν ρόλο βοηθώντας τους Γκουαρνέρι και Μπούρνιτς.
Ο στόχος του Χερέρα ήταν να ανοιχτεί η αντίπαλη ομάδα. Οταν συνέβαινε αυτό έμπαινε σε εφαρμογή το σύστημα των γρήγορων αντεπιθέσεων. Ο παίκτης – κλειδί στην Ιντερ ήταν ο Ισπανός Λουίς Σουάρεθ, τον οποίο ο Χερέρα πήρε μαζί του από την Μπαρτσελόνα. Ο Σουάρεθ ήταν ο επιτελικός μέσος που διέθετε την απαραίτητη τεχνική για να «βγάζει» μακρινές μπαλιές ακριβείας προς τους δύο επιθετικούς Κόρσο και Ζαΐρ. Τα τρία «πουλιά», όπως ονομάστηκαν οι τρεις αυτοί παίκτες, εκμεταλλεύονταν άριστα τον κενό χώρο φτάνοντας εύκολα στο γκολ. Ο Χερέρα υποστήριζε ότι το «κατενάτσιο» της Ιντερ είχε επιθετικούς προσανατολισμούς. Εφερνε μάλιστα ως παράδειγμα τα μεγάλα σκορ με τα οποία νικούσε η ομάδα του. Οι αντίπαλοι πάντως τον κατηγορούσαν ότι με τον τρόπο που αγωνιζόταν η Ιντερ θυσίαζε το θέαμα στον βωμό της ουσίας και δεν εκμεταλλευόταν τις δυνατότητες των ποδοσφαιριστών που διέθετε.
Μετά τη φυγή του από την Ιντερ το 1968, ο Χερέρα δεν μπόρεσε να κάνει μεγάλη καριέρα σε άλλο σύλλογο. Πήγε στη Ρόμα με την οποία κατέκτησε μόνο ένα Κύπελλο Ιταλίας το 1969, έπειτα στη Ρίμινι (ομάδα Β´ κατηγορίας της Ιταλίας) και έκλεισε την ποδοσφαιρική του διαδρομή στην Μπαρτσελόνα το 1981. Το όνομά του όμως έμεινε για πάντα συνδεδεμένο με τη μεγάλη Ιντερ της δεκαετίας του 1960. Η τακτική του διαπότισε όλο το ιταλικό ποδόσφαιρο που ταυτίστηκε με το κατενάτσιο και οι αδύναμες ομάδες κατέφυγαν σε αυτό για να αντιμετωπίσουν τις ισχυρότερες. Καμία ομάδα δεν κατάφερε όμως να αντιγράψει την αγωνιστική συμπεριφορά της Ιντερ του Χερέρα. Μετά από αυτόν «το καλούπι έσπασε». Εμείς και το «μπετόν»
Η απήχηση της αγωνιστικής τακτικής του Χελένιο Χερέρα δεν άφησε ανεπηρέαστη την τότε ελληνική ποδοσφαιρική πραγματικότητα. Τρεις διακεκριμένοι αμυντικοί του ελληνικού ποδοσφαίρου, ο Φραγκίσκος Σούρπης του Παναθηναϊκού, ο Νίκος Καρούλιας επίσης του Παναθηναϊκού και ο Γιάννης Κυράστας, μέχρι προχθές προπονητής του Πανιωνίου και παλιός παίκτης των δύο «αιώνιων» αντιπάλων Ολυμπιακού και Παναθηναϊκού, κρίνουν την αμφιλεγόμενη προπονητική ικανότητα του «μάγου». «Εφαρμόστηκε ένα κακέκτυπο»
«Η επιρροή του Χερέρα στο παγκόσμιο ποδόσφαιρο ήταν μεγάλη. Η υιοθέτηση του λίμπερο και του συστήματος των γρήγορων αντεπιθέσεων αποτέλεσαν καινοτομίες που εξακολουθούν να επηρεάζουν την αγωνιστική τακτική των ομάδων. Οι διεθνείς επιτυχίες του ιταλικού ποδοσφαίρου οφείλονται εν πολλοίς σ’ αυτόν. Πολλοί τον κατηγόρησαν ότι κατέστρεψε την ομορφιά του παιχνιδιού με στόχο το αποτέλεσμα. Αν και συμφωνώ σε μεγάλο βαθμό με αυτή την άποψη, πρέπει να παραδεχτούμε ότι η Ιντερ του Χερέρα είχε επιθετικούς προσανατολισμούς. Υπήρχε βέβαια ένας Ματσόλα, ένας Σουάρεθ, ένας Κόρσο που μπορούσαν να υλοποιήσουν τα σχέδια του. Στην Ελλάδα όμως το “κατενάτσιο” που εφαρμόστηκε δεν ήταν παρά ένα κακέκτυπο. Φτάσαμε ως το σημείο να επευφημούμε τον παίκτη που κλωτσούσε μακριά την μπάλα και να μην κοιτάμε τις φιγούρες του Δομάζου». Γιάννης Κυράστας «Δεν πέρασε στην Ελλάδα»
«Τα τελευταία 15 χρόνια το ποδόσφαιρο στηρίζεται πρωτίστως στην άμυνα. Η επιρροή του Χελένιο Χερέρα προς αυτή την κατεύθυνση υπήρξε καταλυτική. Με το κατενάτσιο ο “μάγος” μπορούσε να παίρνει τα αποτελέσματα που ήθελε και να κατακτά τίτλους. Δεν συμφωνώ όμως με την άποψη ότι “η καλύτερη επίθεση είναι η άμυνα”. Στην εποχή μου παίζαμε με το σκεπτικό ότι ακόμη και αν δεχτούμε τρία γκολ θα βάλουμε τέσσερα. Η νοοτροπία που επικράτησε στην Ιταλία δεν πέρασε στην Ελλάδα. Αλλωστε ο μεγάλος αμυντικός δεν έχει ανάγκη το κατενάτσιο για να εξουδετερώσει τον αντίπαλο επιθετικό. Η έλλειψη όμως μεγάλων μπαλαδόρων στο σύγχρονο ποδόσφαιρο αυξάνει την ανάγκη για άμυνα και πίεση. Επανέρχεται έτσι στο προσκήνιο η αγωνιστική φιλοσοφία του Χερέρα». Νίκος Καρούλιας «Ηταν η άμυνα του αδύναμου»
«Το κατενάτσιο του Χερέρα ήταν η ομαδική άμυνα με αντεπιθέσεις. Συγκρίνοντας το σήμερα με το χθες, το σύγχρονο ποδόσφαιρο έχει τις καταβολές του στη σκέψη του μεγάλου θεωρητικού. Η διαφορά έγκειται στη μεταφορά της ζώνης άμυνας από τα στενά όρια της μεγάλης περιοχής στον χώρο του κέντρου. Με τον τρόπο αυτόν περιορίζεται όμως η ελευθερία πρωτοβουλιών των ποδοσφαιριστών. Γι’ αυτό οι φίλαθλοι αποδοκίμασαν το σκεπτικό του Χερέρα και δεν είχαν άδικο. Θέαμα με δέκα παίκτες “ταμπουρωμένους” στην άμυνα δεν νοείται. Πρόκειται για μια κατάσταση που επικράτησε και στον ελληνικό χώρο και η οποία απεικονίζεται στη συμπεριφορά των ομάδων μας στον διεθνή χώρο. Το κατενάτσιο έγινε η άμυνα του αδύναμου απέναντι στον ισχυρό».
