Η συζήτηση της Αναθεώρησης του Συντάγματος είναι μια από τις κορυφαίες στιγμές στη ζωή της Βουλής, που πρέπει να υπακούει αποκλειστικά στην ανάγκη προώθησης και κατοχύρωσης των ώριμων κοινωνικών, οικονομικών και συνειδησιακών αλλαγών της ελληνικής κοινωνίας.
Η Ελλάδα είναι μια χώρα που σταδιακά μεταλλάσσεται σε επαρχία της Ευρώπης, χωρίς να υπάρχει συνειδητοποίηση από τις ηγετικές της ομάδες ότι η μακραίωνη ιστορική διαδρομή του Ελληνικού Εθνους υπάρχει φόβος να καταλήξει σε μια ευημερούσα αποικία καταναλωτών με εξαφάνιση των πολύτιμων ιδιαιτεροτήτων που συγκροτούν διαχρονικά την ιστορική ταυτότητα του ελληνικού πολιτισμού. Το Ελληνικό Σύνταγμα δεν πρέπει απλώς να παρακολουθεί με τεχνοκρατικό τρόπο τις εξελίξεις άλλων συνταγμάτων της Ευρώπης, αλλά να θέτει κανόνες για τη διατήρηση του ελληνικού πολιτισμού, στο νέο, αφύλακτο από όλους τους ανέμους, περιβάλλον της μεταβιομηχανικής κοινωνίας.
Γιατί, εάν δεχθούμε τη δημιουργία ιδιωτικών αλλά και ξένων πανεπιστημίων στη χώρα μας, όπως υποστηρίζει η Ν.Δ., είναι πολύ πιθανόν να επιτευχθεί σταδιακά η συρρίκνωση της ελληνικής γλώσσας, αλλά και των αξιών, που ως ιστορική παρακαταθήκη μεταφέρονται στη μακραίωνη ελληνική διαδρομή. Αλλωστε, αντίθετα από ό, τι έντεχνα αφήνεται να εννοηθεί, στη μεγάλη πλειονότητά τους τα πανεπιστήμια στην Ευρώπη δεν είναι ιδιωτικά. Και ακόμη σε πολλές επίσης χώρες, όπως η Γερμανία, η Δανία, η Ιρλανδία, η Μεγάλη Βρετανία (με μία μόνο εξαίρεση), δεν υπάρχουν καθόλου ιδιωτικά πανεπιστήμια.
Η κομψή μετεξέλιξη της άποψης της Ν.Δ. για τα ιδιωτικά πανεπιστήμια σε μη κερδοσκοπικά νομικά πρόσωπα αποτελεί πιθανότατα το απαραίτητο προγεφύρωμα για την κατάληξη σε αμιγώς κερδοσκοπικά Ανώτατα Ιδρύματα, όπως η φιλοσοφία του νεοφιλελευθερισμού της επιτάσσει. Δεν είναι επίσης μικρότερης σημασίας ο έλεγχος της ποιότητας και της ποσότητας των ξένων τηλεοπτικών προϊόντων που κατακλύζουν τις τηλεοπτικές οθόνες και που συχνά μειώνουν, παρά αναβαθμίζουν, το πολιτισμικό επίπεδο του Λαού. Ο πολιτιστικός ιμπεριαλισμός χρησιμοποιεί σήμερα συχνότερα τις κάμερες παρά τα κανόνια. Η σημερινή κοινωνία των πληροφοριών έχει δημιουργήσει ένα πρωτόγνωρο κοινωνικό τοπίο, που επηρεάζει αποφασιστικά τις διεθνείς σχέσεις, αλλά και την προσωπική ζωή των ατόμων. Η αναθεώρηση ενός συντάγματος της μεταβιομηχανικής κοινωνίας δεν μπορεί να στηρίζεται στην ανακατασκευή και στον εκσυγχρονισμό των εξουσιαστικών δομών και αντιλήψεων που έρχονται από προβιομηχανικές και βιομηχανικές κοινωνίες.
Δεν είναι πλέον σκόπιμο το Σύνταγμα να δίνει πρωτεύουσα σημασία στην αντιμετώπιση κινδύνων του παρελθόντος, όπως η εκτροπή του πολιτεύματος, αγνοώντας τους μελλοντικούς κινδύνους, όπως η πολιτιστική αλλοίωση και η άνευ όρων οικονομική ενσωμάτωση σε πολυεθνικούς θεσμούς και μηχανισμούς.
Δεν θα έπρεπε ένα Σύνταγμα του 21ου αιώνα να διατηρεί μια πανίσχυρη Εκτελεστική εξουσία σε βάρος της Νομοθετικής, και να μην προσδιορίζει νέες μορφές έκφρασης των πολιτών, όπως θα ήταν η δημιουργία μορφών άμεσης δημοκρατίας και διενέργεια δημοψηφισμάτων. Η ιδιότυπη ολιγαρχική μορφή της έμμεσης κοινοβουλευτικής εκπροσώπησης οφείλει σταδιακά να προσφεύγει σε μορφές άμεσης Δημοκρατίας, που η σημερινή τεχνολογία το επιτρέπει, αρκεί να υπάρχει φαντασία και βούληση. Ο χωρισμός Νομοθετικής και Εκτελεστικής εξουσίας θα ήταν μια τολμηρή πρόταση που θα βοηθούσε στην αντικειμενική ανάλυση των δεδομένων και στην καλύτερη λήψη αποφάσεων. Θα ήταν πράγματι ρηξικέλευθο εάν οι υπουργοί δεν ήσαν μέλη της Βουλής ή δεν ήσαν εκείνοι που συνέτασσαν τα νομοσχέδια. Αυτό δε το δικαίωμα να ήταν κύριο αντικείμενο των επιτροπών της Βουλής. Η ευθύνη και η πρωτοβουλία λήψης των ενδεδειγμένων αποφάσεων δεν μπορεί στην πράξη να είναι αποκλειστικό προνόμιο των λειτουργών της Εκτελεστικής εξουσίας. Γιατί έτσι η Βουλή συχνά επικυρώνει απλώς αποφάσεις, και δεν παράγει πρωτογενείς θέσεις και κανόνες.
Στο μεγάλο κεφάλαιο των ατομικών δικαιωμάτων πρέπει να αντιμετωπιστούν με τόλμη και σύγχρονη αντίληψη πυρηνικά ζητήματα του ατόμου. Οπως το ζήτημα των βιοϊατρικών πειραματισμών και της εφαρμογής τους στον άνθρωπο. Οι αρχές της βιοηθικής πρέπει να εκφραστούν και με άρθρα στο Σύνταγμα. Η δυνατότητα κλωνοποίησης σε ανώτερα θηλαστικά, με εντυπωσιακό παράδειγμα το γνωστό πρόβατο Ντόλι, δημιουργεί νέα κοσμοϊστορικά προβλήματα, αφού πρακτικά μπορεί να εφαρμοστεί και στον άνθρωπο, που χρήζουν κατοχύρωσης στο Σύνταγμα. Απαιτείται διατύπωση κανόνων που δεν θα εμποδίζουν την επιστημονική πρόοδο αλλά παράλληλα θα σέβονται και τις ανθρώπινες αξίες. Ακόμη πρέπει να τεθούν κανόνες και στο Σύνταγμα για τα πειράματα σε ζώα. Οπως επιθυμούμε να υπάρχει προστασία στο φυσικό περιβάλλον, πρέπει να υπάρχει και στη χρησιμοποίηση των ζώων σε πειράματα.
Νομίζω ότι ως κοινωνία είμαστε ώριμοι να δεχτούμε νομοθετικούς κανόνες για την ευθανασία. Η ευθανασία είναι μια πράξη που σχετίζεται με το πυρηνικότερο δικαίωμα του ανθρώπου, πάνω στον εαυτό του και τη ζωή του. Χρειάζεται προφανώς να διατυπωθεί με σαφήνεια κάτω από ποιες προϋποθέσεις μπορεί να εφαρμόζεται η ευθανασία. Δεν πρέπει βέβαια να ξεχνάμε ότι κάθε κείμενο γενικών αρχών, όπως είναι το Σύνταγμα, λειτουργεί με συμβολικές εκφράσεις, που επιδέχονται πολλαπλές ερμηνείες, επειδή δεν υπάρχει η σαφήνεια της ορολογίας των φυσικών επιστημών ή ακόμη και των διατυπώσεων σε επί μέρους νόμους. Γι’ αυτό η ερμηνεία του Συντάγματος είναι πάντα ένα ανοικτό ζήτημα που θα επηρεάζεται από την εκάστοτε κοινωνική δυναμική, και από τις επιθυμίες, της πλειοψηφούσας πολιτικής εξουσίας.
Ο κ. Γιάννης Παπαδάτος είναι καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών και βουλευτής ΠαΣοΚ του Νομού Ζακύνθου.
