Οταν μετά από δεκαπεντάωρη ανά ημέρα απασχόληση επανέρχεσαι και περιέρχεσαι σε λίαν προσφιλείς αλλά οπωσδήποτε μικρότερης χρονικής έντασης ενασχολήσεις, θεωρείς ιδιαίτερη τιμή και χαρά τη δυνατότητα που σου παρέχεται να επικοινωνείς σε τακτική βάση με το αναγνωστικό κοινό του «Βήματος».
Εφθασα στο υπουργείο Εξωτερικών τον Ιανουάριο του 1996 με αισθήματα ενθουσιασμού. Ο Κώστας Σημίτης είχε εκλεγεί στην πρωθυπουργία και έθετε τις βάσεις του νέου ΠαΣοΚ και του εκσυγχρονισμού κοινωνίας και κράτους με αδιαπραγμάτευτο στόχο την ισότιμη παρουσία της Ελλάδας στη δεύτερη φάση εξέλιξης της Ευρωπαϊκής Ενωσης.
Αποχώρησα αρχές του παρόντος Νοεμβρίου με τα ίδια αισθήματα ευφορίας και αισιοδοξίας. Ο Κώστας Σημίτης, ισχυρότερος τόσο στον λαό όσο και στην παράταξή του, ευρίσκεται, ως προς την εκπλήρωση των σχεδίων του, προ των πυλών. Αλλά περί αυτών σε ένα επόμενο άρθρο.
Την τριετία αυτή συνέβη στον χώρο του διπλωματικού μηχανισμού δισδιάστατη μεταρρύθμιση: τεχνικοργανωτική και θεσμική. Ως ελάχιστη συμβολή στο συνολικό κυβερνητικό έργο.
Τρεις λόγοι κατέστησαν δυνατή λυσιτελώς και επιτυχώς την εν λόγω μεταρρυθμιστική προσπάθεια:
Η πολιτική έμπνευση, βούληση και επιβολή του Θεόδωρου Πάγκαλου.
Η πρόσκληση και συμμετοχή εξειδικευμένων ατόμων από τον χώρο της επιστήμης και της σύγχρονης τεχνολογίας χωρίς κομματικούς ή άλλους αποκλεισμούς.
Η σύμπραξη, έστω και με επί μέρους διαφωνίες, του συνόλου των εργαζομένων, οι οποίοι ενστερνίστηκαν πλήρως το όλο εγχείρημα.
Η μεταρρύθμιση στην τεχνική και λειτουργική υποδομή του υπουργείου Εξωτερικών συγκροτείται από:
Το εν λειτουργία ήδη νέο τηλεπικοινωνιακό κέντρο. Σημειώνεται ότι μέχρι πρότινος πολλές φορές το υπουργείο απεκόπτετο για ώρες από τον έξωθεν αυτού κόσμο.
Τη μηχανοργάνωση των υπηρεσιών και την εγκαθίδρυση ηλεκτρονικού αρχείου. Σημειώνεται ότι με την ολοκλήρωση του συστήματος καθίστανται άνευ αντικειμένου εργασίες όπως εκείνες του κλητήρα, του αρχειοθέτη, του γραμματέως κλπ.
Το κέντρο επιχειρήσεων στον υπόγειο χώρο του κλασικού κτιρίου της Βασιλίσσης Σοφίας. Ως συμβατικός χρόνος παράδοσής του εκ μέρους της εργολήπτριας εταιρείας έχει συμφωνηθεί η 1η Δεκεμβρίου 1998. Προτείνω να εγκαινιασθεί από τον Πρωθυπουργό, με αμφιτρύωνα τον υπουργό Εξωτερικών και με τη συμμετοχή του υπουργού Εθνικής Αμυνας, λόγω της άμεσης σύνδεσής του με το Πεντάγωνο. Προτείνω επίσης να ονομασθεί Κέντρο Αλέξανδρου Παπαναστασίου προς τιμήν του πρώτου σοσιαλδημοκράτη έλληνα πολιτικού.
Η μεταρρύθμιση στη θεσμική υποδομή συγκροτείται από:
Τον νέο οργανισμό του υπουργείου Εξωτερικών, ο οποίος κυρώθηκε από τη Βουλή ως κώδικας και ισχύει από την 24η Μαρτίου 1998.
Τα 15 κανονιστικά προεδρικά διατάγματα, τα οποία εκδόθηκαν κατ’ εξουσιοδότησή του έκτοτε και ως σήμερα και τις 12 κανονιστικές υπουργικές αποφάσεις.
Κατ’ επανάληψη έχω τονίσει ότι οι εργασίες της δωδεκαμελούς επιτροπής για τη σύνταξη του οργανισμού συνιστούν πρότυπο συνεργασίας, συνεννόησης και απόδοσης προσωπικοτήτων διαφορετικής πολιτικής προσέγγισης και ιδεολογικής αναζήτησης.
Πολλά έχουν γραφεί στον Τύπο για το κέντρο ανάλυσης και σχεδιασμού, τη μονάδα διαχείρισης κρίσεων, τους νέους κλάδους προσωπικού, τα νέα συστήματα προαγωγών, την ενιαία νομική υπηρεσία κλπ.
Την κορυφαία όμως μεταβολή επιφέρει το εγκαθιδρυόμενο ολοκληρωμένο σύστημα επιθεώρησης. Οσο και αν φαίνεται περίεργο, υπουργείο με πάνω από 100 αρχές στο εξωτερικό εστερείτο συστηματικής επιθεώρησης. Η συγκεκριμένη μεταρρύθμιση βρίσκεται σε εξέλιξη. Το σχετικό προεδρικό διάταγμα υπό επεξεργασία στο Συμβούλιο της Επικρατείας. Εναπόκειται στους νεοδιορισθέντες εννέα άξιους επιθεωρητές να παρακάμψουν τα εμπόδια, να εξουδετερώσουν τις πολύμορφες υπονομεύσεις και να επιβάλουν το σύστημα.
Από τον χώρο των διαταγμάτων και αποφάσεων αναφέρομαι στη νέα, μετά 70 έτη, διοικητική οργάνωση του Αγίου Ορους, στις νέες διευθύνσεις, όπως διμερών και πολυμερών οικονομικών σχέσεων, ανθρωπίνων δικαιωμάτων και προστασίας περιβάλλοντος, στην αυτονόμηση της διεύθυνσης Κύπρου, στις τρεις ομάδες πρεσβειών, στα νέα εισαγωγικά εξεταστικά συστήματα, στην οργάνωση της διπλωματικής ακαδημίας κατά τα πρότυπα κυρίως εκείνης της Βιέννης και στην υποχρεωτική τυποποίηση των φύλλων ποιότητος του προσωπικού.
Περαίνω με δύο συμπεράσματα:
Η διοίκηση και οργάνωση στο υπουργείο Εξωτερικών ασκείται ήδη από διπλωμάτες με βαθμό πρέσβη. Αν η άσκηση των αρμοδιοτήτων αυτών από πολιτικό πρόσωπο ενέχει τον κίνδυνο του κομματισμού, η άσκησή τους από υπηρεσιακούς παράγοντες συνυπάρχει με τον κίνδυνο εμπλοκής σε εσωεπαγγελματικές διαιρέσεις και αντιζηλίες. Τα επιλεγέντα πρόσωπα εγγυώνται, νομίζω, περί του αντιθέτου.
Το διπλωματικό σώμα δυσφημήθηκε στο παρελθόν αρκούντως. Οπωσδήποτε υπάρχουν και στον χώρο αυτόν οι επαγγελματικώς περιθωριακοί. Οι περισσότεροι όμως εργάζονται, πολλές φορές υπό δυσχερείς όρους, για τα συμφέροντα της χώρας μας. Αυτό ισχύει και για το σύνολο των εργαζομένων στη διπλωματική μας υπηρεσία.
Ο κ. Κωνσταντίνος Ζώρας διετέλεσε Γενικός Γραμματεύς του υπουργείου Εξωτερικών.
