Ενθύμηση ή αποκοίμηση;

1. Το συνεχές αναμάσημα ενος κακού παρελθόντος, υπονομεύει το μέλλον. Σωστά. Καί διοτι καταναλώνει δυσαναλόγως τις διαθέσιμες ψυχοπνευματικές-σου δυνάμεις, αλλα καί διοτι σου αναστέλλει ορισμένες κατευθύνσεις δράσεως εξαιτίας παλαιών (πιθανότατα μεταβεβλημένων ήδη) δεδομένων. Φαίνεται όμως οτι κι η ολική λήθη του παρελθόντος, φέρνει το ίδιο κακό αποτέλεσμα για το μέλλον! Λησμονώντας (ακόμη και εκ γενναιοψυχίας) όλα τα «παλιά», κινδυνεύεις να χάσεις μάθημα σπουδαίον περι των ελαττωμάτων σου, αλλα και περι δυσμενών δεδομένων του περιβάλλοντος τα οποία δέν αποκλείεται να έχουν μείνει αμετάβλητα. Κι έτσι, είναι σάν να προκαλείς εσύ ο ίδιος την Ιστορία να επαναληφθεί – ενώ ως γνωστόν αυτή δέν θέλει… Φοβάμαι οτι η δεύτερη αυτή στάση, εφαρμόζεται καθ’ υπερβολήν στα λεγόμενα «εθνικά» θέματα. Κι επειδή η ορολογία εδώ είναι ολισθηρή (τί ακριβώς σημαίνει «εθνικό»;) άς τα βαφτίσουμε μεγάλης κλίμακας θέματα σχέσεων με «ξένους».

2. Σ’ αυτόν τον τομέα, η πρώτη συμβολή στη λήθη είναι τεχνητή: Είναι η «προστατευτική» συσκότιση. Τί μαθαίνομε λ.χ. στο σχολειό-μας για την κατάσταση της Χώρας-μας (εντός των ορίων της σημερινής Επικράτειας), κατα τους πρώτους αιώνες της δεύτερης χιλιετίας μ.X.; Τί ξέρομε για τα γιουρούσια των αδελφών Σέρβων έως το Ταίναρο (μέχρι πρίν απο κάμποσες δεκαετίες ανθούσαν ακόμη πέντε «σλαβοχώρια» της Μάνης), τί ακούμε για τους αλλεπάλληλους εποικισμούς των Αλβανών στην Ελλάδα – άσε πιά και το Καταλανικόν βασίλειον της Ελλάδος (ογδόντα χρόνια «Μπαρτσελόνα», απο Αθήνα μέχρι Θεσσαλονίκη, κατα τον 14ο αιώνα); Κι ας μή σπεύσομε να πούμε «έ, καλά, και τί θα μας οφελούσε άν τα μαθαίναμε» – διοτι ο Διονύσιος Σολωμός μας περιμένει στην άκρη…

Αναλόγως διδακτικότατα θα ήσαν κάμποσα γεγονότα νεοελληνικών βανδαλισμών κατα τη διάρκεια της παγκαλικής εισβολής στη Βουλγαρία ή κατα τη διάρκεια της Ελληνικής διοίκησης της περιοχής της Σμύρνης.

3. Μια δεύτερη αιτιολόγηση της αιδήμονος σιγής περι ορισμένων τέτοιων θεμάτων «επαφής»-μας με τους ξένους, είναι η σκοπιμότητα της σύγχρονης διπλωματίας η οποία ευλόγως επιθυμεί την προώθηση των σημερινών εθνικών συμφερόντων, μάλλον, παρά την «άσκοπη» αναμόχλευση παλαιών παθών. Σωστό κι αυτό. Οι σχέσεις-μας με τη Βουλγαρία, λογουχάρη μετά τον τελευταίο πόλεμο, απαιτούσε να ξεχάσουμε σχεδόν καί τη στυγνή 4-ετή κατοχή της Ανατολικής Μακεδονίας και της Θράκης απ’ τα βουλγαρικά στρατεύματα, αλλα καί τα εθνικά-μας ρεζιλίκια του εμφυλίου πολέμου (ΕΛΑΣ απ’ τη μιά, και Πόντιοι Οπλαρχηγοί απ’ την άλλη) στην ίδια περιοχή και στο ίδιο χρονικό διάστημα. H ίδια άλλωστε «ηπιότητα» επικρατούσε κι απ’ την άλλη μεριά των συνόρων, όσο κρατούσε το κομμουνιστικό καθεστώς (μετά το 1960 κυρίως).

Φαίνεται όμως οτι μετά την «φιλελευθεροποίηση» της γείτονος Χώρας, το 1989, έχει ενταθεί το βουλγαρικό ενδιαφέρον για κείνη την περίοδο – κι όχι μόνον το λαϊκοεθνικιστικό, αλλα και το ερευνητικό / ιστορικό. Αντίθετα, απο τούτη τη μεριά των συνόρων, δέν φαίνεται ν’ ακολουθούμε ανάλογη τάση. Λέγω «δεν φαίνεται», διότι πιθανότατα η σχετική ιστορική έρευνα καλλιεργείται στα αρμόδια επιστημονικά Ιδρύματα, αλλα δέν την γνωρίζομε εμείς οι μή-ειδικοί. Και, προφανώς, ο συντάκτης αυτών των γραμμών καμμιάν αρμοδιότητα κριτικής ιστορικών εργασιών δεν θα είχε – έστω κι άν διατηρεί το δικαίωμα ενος κάπως ειδικότερου ενδιαφέροντος για το θέμα (γεννήθηκα στην Καστοριά).

4. Ετυχε όμως να ιδώ μια σχετική δημοσίευση του Ιδρύματος Μελετών της Χερσονήσου του Αίμου (Ξ. Κοτζαγεώργη «H βουλγαρική κατοχή στην ανατολική Μακεδονία και τη Θράκη», Παρατηρητής, Θεσσαλονίκη 2002) – ένα έργο τετρακοσίων σχεδόν σελίδων, με πυκνότατον υπομνηματισμό και εντυπωσιακές σε πλήθος και βάθος παραπομπές σε πηγές ελληνικές, βουλγαρικές, αγγλόγλωσσες και γερμανικές. Να ‘πώ άραγε απ’ την αρχή και μερικά μειονεκτήματα του έργου; Μου φάνηκε οτι, κάμποσες φορές, το ύφος αθελήτως ξεγλυστρούσε απ’ την ουδετερότητα ενος ιστορικού/επιστημονικού κειμένου – ενώ, εξ άλλου, δέν διατίθενται ακόμη όλα τα «επίσημα» βουλγαρικά και ελληνικά Αρχεία. Οι ειδικοί βεβαίως θα κρίνουν το έργο, – εντωμεταξύ όμως, άς μου επιτραπεί να μοιρασθώ μαζύ-σας (συνοπτικότατα) τις δικές-μου εντυπώσεις απ’ την ανάγνωση αυτού του σημαντικού βιβλίου, εμπλουτισμένες ίσως κι απ’ τις διηγήσεις πλήθους φίλων-μου στη Θράκη.

Λοιπόν, οι γενναίοι γείτονές μας, μετά την παράδοση του ελληνικού στρατού, εισβάλλουν στην ελληνική Επικράτεια, στις 18 Απριλίου 1941 (χωρίς ποτέ να μας έχουν κηρύξει τον πόλεμο!) – κατα «προσωρινήν παραχώρηση» της γερμανικής Διοίκησης, και με την εντολή του βούλγαρου αρχιστρατήγου Χατζηπέτκοφ (του ίδιου που είχε δώσει στον Παπάγο τον λόγο της στρατιωτικής-του τιμής οτι η Βουλγαρία δέν θα επιτεθεί κατά της Ελλάδας). Παρά τις αντίθετες (στα χαρτιά τουλάχιστον) γερμανικές προθέσεις, η Βουλγαρία προσαρτά αμέσως την Ανατολική Μακεδονία και τη Θράκη (πλήν περιοχής Διδυμοτείχου), επιβάλλει βουλγαρική πολιτική διοίκηση, απαγορεύει τη χρήση της ελληνικής γλώσσας, επιβάλλει σε όλους τη βουλγαρική υπηκοότητα, και απομυζά την αναπτυγμένη οικονομία της περιοχής (η παραγωγή κατάσχεται ουσιαστικώς, και κάθε επιχείρηση οφείλει να έχει βούλγαρο συνεταίρο). Κάνει εντύπωση οτι αυτή η εισβολή δέν έχει προβληθεί αρκετά, ούτε στην Ελλάδα αλλ’ ούτε και στο Εξωτερικό. Κι όλ’ αυτά όταν, κατα τη βουλγαρική απογραφή Μαΐου – Ιουνίου 1941 (μ’ όλες τις προφανείς επιφυλάξεις που δικαιούται ο καθένας να έχει περι αυτής), αναγνωρίζει οτι επι 500.000 Ελλήνων, «Βούλγαροι» καί Πομάκοι μαζύ συμποσούνται σε 50.000 περίπου. Κοντολογής, οι «Βούλγαροι» πρέπει (κατα την βουλγαρική αυτή απογραφή) να ήσαν περίπου το 5% του ελληνικού πληθυσμού – ενώ το 1943 θα φθάσει το 25% (χάρις στον συνδυασμό εκδίωξης ελλήνων και εποικισμού βουλγάρων).

Τον Σεπτέμβριο του 1941 οργανώνεται η πρώτη επανάσταση των Ελλήνων κατα των Βουλγάρων («τα γεγονότα της Δράμας»), χάρις στην οργανωτική πρωτοβουλία του κομμουνιστικού Μακεδονικού Γραφείου – με μερική υποστήριξη Ποντίων Οπλαρχηγών. Το πλήθος των εκτελεσθέντων απ’ τους βούλγαρους ως αντίποινα, ξεπερνάει τους 1.500 στη Δράμα, 200 στο Δοξάτο κ.ο.κ. Πόσοι απο μάς στην κεντρική και τη νότια Ελλάδα έχομε ακούσει γι’ αυτές τις εκατόμβες;

Ετσι, εξαιτίας της βουλγαρικής κατοχής, θα ξεριζωθεί το 25% του Ελληνικού πληθυσμού αυτής της περιοχής, θα καταστραφεί η Οικονομία – και θα κληρονομήσομε ακόμη οξύτερο το μουσουλμανικό πρόβλημα της Θράκης. (Αλλο, τώρα, οτι καί σ’ αυτό το θέμα, δέν διδαχθήκαμε απ’ τα σφάλματα των άλλων).

Στο κάτω-κάτω, παλαιότερα οι ελληνόφωνοι απ’ τη Φιλιππούπολη ώς τον Εύξεινο είχαν πολύ μεγαλύτερο πληθυσμιακό ποσοστό απ’ ό,τι οι βουλγαρόφωνοι νοτίως των συνόρων – η εκατέρωθεν των τελικών συνόρων όσμωση πληθυσμών ήταν δεδομένη. Οπως δεδομένες ήσαν και οι εκατέρωθεν αντίστοιχες σκληρότητες. Αλλα τέτοια καθολική βαρβαρότητα…

Γερμανίας πεσούσης η Βουλγαρία της κυρύσσει τον πόλεμο (9 Σεπτεμβρίου 1944), ο σοβιετικός στρατός μπαίνει στη Βουλγαρία, τα ψέμματα τελειώνουν – αλλα η Βουλγαρία (του αριστερού Πατριωτικού Μετώπου παρακαλώ) διατάσσει επίσημα στις 18 Σεπτεμβρίου την παραμονή των στρατευμάτων-της στα ελληνικά εδάφη! H ΕΣΣΔ καί οι ΗΠΑ (ναί, και οι ΗΠΑ) ποιούν την νήσσαν, η εμμονή όμως των Βρετανών και η τελική συμφωνία (μοιρασιάς του Κόσμου) μεταξύ Τσώρτσιλ και Στάλιν (9 Οκτωβρίου 1944) σώζει την Ελλάδα απο μια καταστροφή.

Μήπως, λοιπόν, δέν είναι πάντοτε υγιεινή η ολική λήθη;

Ο κ. Θεοδόσης Π. Τάσιος είναι ομότιμος καθηγητής του Εθνικού Μετσοβίου Πολυτεχνείου.