Οι δρόμοι της Ελλάδας οδηγούν στις χώρες της Μεσογείου, της Αδριατικής, της Μαύρης Θάλασσας, των Βαλκανίων, αλλά και της μακρινής Ασίας. Είναι δρόμοι στους οποίους θα εφαρμοστούν οι συνδυασμένες μεταφορές, δηλαδή αυτοκίνητο, τρένο, πλοίο και αεροπλάνο. Είναι οι δρόμοι που θα καταστήσουν την Ελλάδα κέντρο του ευρύτερου οικονομικού χώρου, καθώς συνδέονται με τους διευρωπαϊκούς άξονες πρώτης προτεραιότητας που ήδη κατασκευάζονται, καθώς και με το νέο αεροδρόμιο Σπάτων, το νέο αεροδρόμιο της Θεσσαλονίκης και την ανάπτυξη των λιμανιών της χώρας.
Η Ελλάδα φαίνεται αυτή τη στιγμή να έχει γίνει ο «κυρίαρχος του παιχνιδιού», καθώς είναι η χώρα – μέλος της Ευρωπαϊκής Ενωσης που υπογράφει συμφωνίες με τις γειτονικές χώρες για οδικούς άξονες που θα κατασκευαστούν με κονδύλια της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Οι νέοι αυτοί άξονες συνδέονται με τους διευρωπαϊκούς άξονες της χώρας μας, δηλαδή τον ΠΑΘΕ (Πάτρα – Αθήνα – Θεσσαλονίκη – ελληνοβουλγαρικά σύνορα) και την Εγνατία οδό. Το αποτέλεσμα είναι να δημιουργείται ένα πλέγμα δρόμων, που αφ’ ενός εξυπηρετεί τις γειτονικές χώρες και αφ’ ετέρου τις συνδέει με τα διευρωπαϊκά δίκτυα, μέσω της Ελλάδας.
«Τα πάντα στην εποχή μας λειτουργούν δικτυακά» λέει χαρακτηριστικά ο υπουργός Μεταφορών και Επικοινωνιών κ. Α. Μαντέλης και επισκέπτεται τις γειτονικές Βαλκανικές χώρες, όπου υπογράφει συμφωνίες για την κατασκευή νέων οδικών αρτηριών.
Η πολιτική αυτή εξυπηρετεί τους στόχους της περιφερειακής ανάπτυξης και παρέχει την ευκαιρία στη χώρα μας να θέσει τις βάσεις για μια ουσιαστική και μακροπρόθεσμη σύνδεσή της με περιοχές που ως τώρα ήταν δύσβατες.
* Στα Βαλκάνια
Οι κύριες κατευθύνσεις της ελληνικής πολιτικής στις υποδομές μεταφορών στα Βαλκάνια είναι:.
* Η επιτάχυνση της κατασκευής των διευρωπαϊκών αξόνων ΠΑΘΕ και Εγνατίας οδού.
* Η κατασκευή των καθέτων αξόνων από τις Βαλκανικές χώρες προς την Εγνατία, που ανέρχονται σε επτά, δηλαδή δύο με Αλβανία, δύο με FYROM, δύο με Βουλγαρία και μία με Τουρκία. Αν προστεθούν και οι τρεις νέες διασυνοριακές δίοδοι, που συμφωνήθηκαν μεταξύ Ελλάδας και Βουλγαρίας, τότε οι κάθετες συνδέσεις προς την Εγνατία φθάνουν τις 10, γεγονός που την αναδεικνύει σε κύριο άξονα που ενώνει την Αδριατική με τον Εύξεινο Πόντο.
* Η σύνδεση της Εγνατίας οδού με το λιμάνι του Δυρραχίου στην Αδριατική και το Μπουργκάς στον Εύξεινο Πόντο. Η πρόταση αυτή αποσκοπεί στη σύνδεση Μπουργκάς και λιμένων του Ιονίου και της Αδριατικής (Ηγουμενίτσα, Δυρράχιο) μέσω της Εγνατίας οδού, με αποτέλεσμα να αχρηστευθεί στην πράξη ο άξονας 8, όπως ονομάζεται επισήμως η «Παραεγνατία», η οποία προωθείται ούτως ή άλλως.
* Η αναβάθμιση των λιμένων Πάτρας, Ηγουμενίτσας, Θεσσαλονίκης και Αλεξανδρούπολης.
«Η μέχρι σήμερα πτωχή ανάπτυξη των υποδομών μεταφορών στα Βαλκάνια στέρησε από την Ελλάδα την ευκαιρία να εκμεταλλευθεί τη γεωγραφική της θέση και τη σχετικά υψηλή, για τα δεδομένα της περιοχής, κοινωνική και οικονομική της ανάπτυξη. Επιπλέον τη διατήρησε αποκομμένη από τα υπόλοιπα κράτη – μέλη της Ευρωπαϊκής Ενωσης» λέει ο κ. Μαντέλης. Και προσθέτει ότι η ανάπτυξη ενός περιφερειακού δικτύου υποδομών στη νότια Βαλκανική, συμβατού με τους ευρωπαϊκούς άξονες, θα βοηθήσει στην επίτευξη των στόχων της περιφερειακής ανάπτυξης, αλλά και της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης.
Το θεσμικό πλαίσιο δράσης για την υλοποίηση αυτών των στόχων αποτελούν:.
* Τα διευρωπαϊκά δίκτυα, που είναι διάδρομοι σε κοινοτικό έδαφος.
* Τα πανευρωπαϊκά δίκτυα, με τους 10 άξονες που συμφωνήθηκαν στη Β’ Πανευρωπαϊκή Διάσκεψη της Κρήτης και στην Γ’ Πανευρωπαϊκή Διάσκεψη του Ελσίνκι.
* Η κοινοτική πρωτοβουλία ΤΙΝΑ (Transport Infrastructure Needs Assessment), όπου εξετάζονται οι ανάγκες σε υποδομές των 11 υπό ένταξη χωρών στην ΕΕ με στόχο να επεκταθούν τα διευρωπαϊκά δίκτυα στις χώρες αυτές. Στην πρωτοβουλία αυτή η χώρα μας επιδίωξε και επέτυχε την ανάληψη της προεδρίας της υπο-ομάδας για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Να σημειωθεί ότι από το πρόγραμμα αυτό θα αντλούνται πόροι στο μέλλον για τα οδικά δίκτυα.
* Τα κοινοτικά προγράμματα διασυνοριακής συνεργασίας PHARE – CBS / INTERREG.
* Στη Βοσνία – Ερζεγοβίνη
Ο πανευρωπαϊκός άξονας 10 διασχίζει και αυτή τη γειτονική χώρα, αλλά δεν διέρχεται από την πρωτεύουσα Σαράγεβο. Ο άξονας συνεχίζει από το Βελιγράδι προς το Ζάγκρεμπ. Για τον λόγο αυτό στο Ελσίνκι εγκρίθηκε ένας νέος κλάδος του άξονα 5, που διατρέχει κάθετα το έδαφος της χώρας και συνδέει το αδριατικό λιμάνι του Πλότσε με το Σαράγεβο, τέμνει τον άξονα 10 και καταλήγει στη Βουδαπέστη. Η σύνδεση αυτή αποτελεί πρώτη προτεραιότητα για τη Βοσνία – Ερζεγοβίνη.
* Στη Βουλγαρία
Δύο είναι οι κύριες συνδέσεις με τη Βουλγαρία κατά μήκος των αξόνων Θεσσαλονίκης – Προμαχώνα (πανευρωπαϊκός άξονας 4) και Αλεξανδρούπολης – Ορμενίου (πανευρωπαϊκός άξονας 9). Οι άξονες αυτοί χρηματοδοτούνται κατά ένα μέρος από το πρόγραμμα INTERREG ΙΙ. Το τμήμα Ορμένιο – Αρδάνιο – Αλεξανδρούπολη αποτελεί την απόληξη του άξονα 9, που αποφασίστηκε στην Κρήτη, ενώ ταυτόχρονα εντάσσεται στα διευρωπαϊκά δίκτυα ως τμήμα της Εγνατίας οδού. Πρόσφατα αποφασίστηκε ως δεύτερη απόληξη του άξονα 9 το τμήμα Αλεξανδρούπολη – Κομοτηνή – Μάκαζα – Κάρζνταλι – Ντιμίτροβγκραντ. Η εξέλιξη αυτή στηρίχτηκε στη συμφωνία των κυβερνήσεων Ελλάδας και Βουλγαρίας για τη διάνοιξη νέων διασυνοριακών διόδων και οδικών αρτηριών, που θα συνδέουν τις πόλεις Κομοτηνή και Αλεξανδρούπολη με τις πόλεις Χάσκοβο και Κάρζνταλι, το Κάτω Νευροκόπι και τις πόλεις Δράμα και Καβάλα με την πόλη Γκάτσε Ντέλτσαφ και την Ξάνθη με τις πόλεις Φιλιππούπολη – Σμόλιαν και Ρούντοζεμ – Σλάτογκραντ.
Βασικός στόχος των πρόσθετων συνδέσεων είναι η ανάπτυξη της Ανατολικής Μακεδονίας και της Θράκης και η άμεση σύνδεση του Δούναβη με το Αιγαίο, με σκοπό την εμπορική διασύνδεση της Νοτιοανατολικής Ευρώπης και Βαλκανικής με τη Μέση Ανατολή και την Αφρική, μέσω του λιμανιού της Αλεξανδρούπολης.
Η ελληνική πρόταση να περιληφθεί και η σύνδεση Ορμένιο – Μπουργκάς στον σχεδιασμό των πανευρωπαϊκών αξόνων έγινε αποδεκτή από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Μάλιστα ο επίτροπος Μεταφορών κ. Νιλ Κίνοκ γνωστοποίησε με επιστολή του τη σχετική απόφαση προς τον κ. Μαντέλη, γεγονός που σημαίνει ότι δίδεται πράσινο φως για τη χρηματοδότηση του έργου. Προηγουμένως είχε υπογραφεί η σχετική ελληνοβουλγαρική συμφωνία στην Αθήνα. Το έργο θα συνδέσει τα λιμάνια του Ιονίου και της Αδριατικής με το Μπουργκάς.
* Οι συμφωνίες με την Αλβανία
Ο κ. Κίνοκ στην ίδια επιστολή του προς τον κ. Μαντέλη αναφέρει ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δέχεται να παράσχει πλήρη υποστήριξη για τη διασύνδεση του διαδρόμου 8 (σ.σ.: πρόκειται για την ονομαζόμενη Παραεγνατία) με Πόγραδετς – Κρυσταλλοπηγή. Ετσι δίδεται το πράσινο φως και για τη χρηματοδότηση του έργου, για το οποίο προηγήθηκε συμφωνία μεταξύ Ελλάδας και Αλβανίας. Στην ίδια συμφωνία περιλαμβάνεται και η επέκταση του οδικού αυτού άξονα προς Τίρανα και Δυρράχιο, καθώς και η κατασκευή του άξονα Δυρράχιο – Κακκαβιά – Ιωάννινα. Και οι δύο κλάδοι καταλήγουν στην Εγνατία οδό, προσφέροντας στην Αλβανία την επιδιωκόμενη πρόσβαση προς τα διευρωπαϊκά και λοιπά δίκτυα της περιοχής. Οι κλάδοι αυτοί ακυρώνουν στην ουσία τη σημασία της «Παραεγνατίας» και ενδυναμώνουν τη σημασία της Εγνατίας οδού, ως κύριου άξονα μεταφορών από την Αδριατική και τη Μαύρη Θάλασσα προς τις ευρύτερες περιοχές και ενδοχώρες των γειτονικών κρατών.
Σε ό,τι αφορά τις σιδηροδρομικές μεταφορές, τα δίκτυα των δύο χωρών δεν συνδέονται. Από τον ΟΣΕ έχει προταθεί η σύνδεση των δύο δικτύων μέσω Φλώρινας – Πόγραδετς, μήκους 110 χλμ., ενώ έχει εκπονηθεί μελέτη σκοπιμότητας και εξετάζεται η βιωσιμότητα της γραμμής. Ωστόσο, κατά την πρόσφατη επίσκεψη του κ. Μαντέλη στην Αλβανία αποφασίστηκε η προώθηση της κατασκευής της σιδηροδρομικής γραμμής και παράλληλα η ανάπτυξη συνδυασμένων μεταφορών και η συνεκμετάλλευση του λιμανιού του Δυρραχίου.
* Στη Ρουμανία
Από τη Ρουμανία διέρχονται ο πανευρωπαϊκός άξονας 4 (Δρέσδη – Πράγα – Μπρατισλάβα – Βουδαπέστη – Αραντ- Κράιοβα – Βουκουρέστι – Κοστάντζα) και ο πανευρωπαϊκός άξονας 9 (Αλεξανδρούπολη – Ντιμίτροφγκραντ – Γκιούργκου / Ρους – Βουκουρέστι – Κίσινεφ Μολδαβίας).
* Στην Τουρκία
Με τη γείτονα χώρα η Ελλάδα συνδέεται μέσω του δρόμου Αρδάνιο – Κήποι – Κωνσταντινούπολη, που αποτελεί στην ουσία επέκταση της Εγνατίας οδού.
Η Τουρκία ενδιαφέρεται για επέκταση των πανευρωπαϊκών αξόνων και ιδιαίτερα του άξονα 4 πέραν της Κωνσταντινούπολης, προς Ασία, μέσω του εδάφους της. Μάλιστα είχε υποβάλει σχετική πρόταση στο πλαίσιο της προετοιμασίας της Γ’ Πανευρωπαϊκής Διάσκεψης Μεταφορών του Ελσίνκι, η οποία όμως δεν υιοθετήθηκε ύστερα από ελληνική παρέμβαση.
Επίκειται το άνοιγμα της σιδηροδρομικής σύνδεσης Αλεξανδρούπολης – Κωνσταντινούπολης. Συμφωνία με τη FYROM
Ο κύριος κορμός του πανευρωπαϊκού άξονα 10 αποτελείται από τη σύνδεση Θεσσαλονίκη – Βέλες – Σκόπια, ενώ κλάδο του ίδιου άξονα αποτελεί η σύνδεση Βέλες – Πρέλεπ – Βίτολα – Φλώρινα – Εγνατία οδός προς Ηγουμενίτσα. Οι άξονες αυτοί συνδέουν την Ελλάδα με τη FYROM και οδηγούν προς τις αγορές της Κεντρικής Ευρώπης.
Είναι η παραδοσιακή οδός εξόδου των ελληνικών προϊόντων προς την Ευρώπη. Η σύνδεση αυτή, μετά την αποκατάσταση της ισορροπίας στην περιοχή και τις απαιτούμενες επεμβάσεις που πρέπει να γίνουν τόσο στην υποδομή όσο και στο θεσμικό και λειτουργικό μέρος των μεταφορών, αναμένεται να επανακτήσει τους υψηλούς κυκλοφοριακούς φόρτους που είχε στο παρελθόν, δηλαδή 8.000-10.000 οχήματα ημερησίως, 600.000 επιβάτες και 1.800.000 τόνους εμπορευμάτων ετησίως στη σιδηροδρομική σύνδεση.
Η δεύτερη σύνδεση αποτέλεσε πρόταση της FYROM και δείχνει την επιθυμία της γειτονικής χώρας να έχει πρόσβαση εκτός από το λιμάνι της Θεσσαλονίκης και στο λιμάνι της Ηγουμενίτσας, δεδομένου ότι η σύνδεση Σκόπια – Δυρράχιο παρουσιάζει σημαντικά προβλήματα, λόγω του υψηλού κόστους κατασκευής και των δυσμενών γεωγραφικών χαρακτηριστικών. Ανοίγει ο δρόμος της πρώην Γιουγκοσλαβίας
Ο παραδοσιακός δρόμος μέσω του οποίου τα ελληνικά προϊόντα έφθαναν στις αγορές της Κεντρικής Ευρώπης οδικώς και σιδηροδρομικώς είναι αυτός της πρώην Γιουγκοσλαβίας. Ο δρόμος έκλεισε τα τελευταία χρόνια λόγω του πολέμου. Ούτε αυτοκίνητα ούτε τρένα περνούσαν από εκεί μετά το 1990. Αποτέλεσμα ήταν οι Ελληνες μεταφορείς να αναζητήσουν άλλες διεξόδους προς την Κεντρική Ευρώπη, όχι και τόσο συμφέρουσες από πλευράς χρόνου. Δηλαδή, είτε μέσω Ιταλίας με συνδυασμένες μεταφορές, είτε μέσω της ονομαζόμενης «ανατολικής οδού», που διέρχεται από τις χώρες Βουλγαρία, Ουγγαρία, Ρουμανία, ο χρόνος μεταφοράς ήταν σαφώς μεγαλύτερος από την παραδοσιακή οδό. Τώρα ο δρόμος αυτός ξανανοίγει για τους έλληνες μεταφορείς, και μάλιστα βάσει συμφωνίας που μονογραφήθηκε μεταξύ των δύο ενδιαφερομένων πλευρών, με απεριόριστο αριθμό αδειών διέλευσης και κατά πάσα πιθανότητα χωρίς πρόσθετα τέλη διέλευσης, πέραν των διοδίων.
Πρόκειται για τη νέα συμφωνία οδικών μεταφορών, που διαπραγματεύτηκε επιτροπή του υπουργείου Μεταφορών, υπό την καθοδήγηση του κ. Μαντέλη, με επικεφαλής τον ειδικό γραμματέα κ. Ι. Μανιάτη, με ανάλογη επιτροπή της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γιουγκοσλαβίας. Τη συμφωνία αυτή αναμένεται να υπογράψει ο υπουργός Μεταφορών και Επικοινωνιών κ. Α. Μαντέλης στο Βελιγράδι.
Να σημειωθεί ότι η προηγούμενη συμφωνία, βάσει της οποίας υπήρχαν ποσοστώσεις στη διέλευση των ελληνικών φορτηγών αυτοκινήτων, είχε υπογραφεί το 1956.
Ο δρόμος της πρώην Γιουγκοσλαβίας συμπίπτει με τον νέο πανευρωπαϊκό άξονα 10, που υιοθετήθηκε στο Ελσίνκι και προβλέπει την κατασκευή σύγχρονου αυτοκινητοδρόμου που θα συνδέει τις πόλεις Θεσσαλονίκη – Βέλες – Σκόπια – Νις – Βελιγράδι. Κλάδοι του άξονα αυτού είναι οι οδικές συνδέσεις από Βελιγράδι προς Νόβι Σαντ και Βουδαπέστη, καθώς και από Νις προς Σόφια, ώστε να καλυφθούν και οι χώρες Ουγγαρία και Βουλγαρία. Συνδυασμένες μεταφορές στον «δρόμο του μεταξιού»
Τα διευρωπαΪκά δίκτυα και οι πανευρωπαϊκοί άξονες συνδυάζονται με δρόμους που προγραμματίζονται πέραν των συνόρων της Ευρωπαϊκής Ενωσης, ωστόσο η κατασκευή τους χρηματοδοτείται από κοινοτικά κονδύλια. Στην κατηγορία αυτή ανήκουν οι νέοι δρόμοι που σχεδιάζονται στις χώρες που αποτελούσαν την πρώην Σοβιετική Ενωση, αλλά και σε χώρες της Ασίας. Στόχος είναι να φθάσουν τα ευρωπαϊκά προϊόντα σε όλα τα σημεία της Γης.
Σε αυτόν τον γενικό σχεδιασμό εντάσσεται και ο «δρόμος του μεταξιού», η TRACECA (Transport Corridor Europe Caucasus Asia), που θα συνδέει τη Δύση με την Ανατολή, την Αδριατική και τη Μαύρη Θάλασσα με την Ασία. Ο «δρόμος του μεταξιού» , ο ίδιος δρόμος που οδήγησε τους ευρωπαίους εξερευνητές στην Κίνα, θα προαγάγει τις συνδυασμένες μεταφορές, καθώς το πέρασμα της Κασπίας και της Μαύρης Θάλασσας έχει προβλεφθεί να γίνεται με πλοία. Ο δρόμος θα διέρχεται από Γεωργία, Αρμενία, Αζερμπαϊτζάν, Καζακστάν, Τουρκμενιστάν, Ουζμπεκιστάν, Τατζικιστάν, Κιργιστάν, με κατάληξη στην Κίνα. Με δευτερεύον δίκτυο ο νέος άξονας θα συνδέεται με τη Μογγολία και την Ουκρανία.
Η Ελλάδα θα εξυπηρετηθεί από τον νέο άξονα, αφού ενδυναμώνεται η Εγνατία οδός και ο ΠΑΘΕ. Ως εκ τούτου, υποστηρίζει θερμά την κατασκευή του έργου. Η χρηματοδότησή του θα γίνει από το πρόγραμμα Taxis της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Το έργο αποτελεί πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Ενωσης, ξεκίνησε το 1993 ως ευρωασιατικός διάδρομος και αναμένεται να λειτουργήσει το έτος 2015.
Το έργο προβλέπει τη δημιουργία οδικού και σιδηροδρομικού άξονα και συνδέσεων με πλοία.
