ΠΑΡΙΣΙ, ΙΟΥΝΙΟΣ.
Ο Ιάννης Ξενάκης δίνει στον ερμηνευτή του δωδεκάλεπτου έργου του «Psappha» μια σπάνια ελευθερία: να επιλέξει ο ίδιος τα κρουστά, άρα και το τίμπρο. Οσοι παρακολούθησαν τη συναυλία-αφιέρωμα στο μέγαρο της RadioFrance την προηγούμενη εβδομάδα είχαν την τύχη να απολαύσουν την «Psappha» κατά Ντανιέλ Σιαμπολίνι, ο οποίος είχε κρεμάσει ηχεία στην αίθουσα «Olivier Messiaen» δίνοντας μια ηλεκτρονική χροιά στη σύνθεση για κρουστά. Ο περκασιονίστας είχε πάρει την έγκριση για μια τέτοια παρουσίαση από τον Ιάννη Ξενάκη το 1996. Και οι 15 συνθέτες που συμμετείχαν στο αφιέρωμα έχουν κάποια σχέση με τον Ξενάκη: σχέση μαθητείας ή επιρροής. Δεκαπέντε συνθέτες με καταγωγή από εννέα χώρες, με μια γκάμα ηλικιών από τα 30 και κάτι ως τα 70 παρά κάτι, απέδειξαν ότι η κοινή αφετηρία έχει ποικιλία κατευθύνσεων. Η ιδέα για τη συναυλία ήταν η εξής: η Ουνέσκο παράγγειλε συνθέσεις διάρκειας τριών ως έξι λεπτών στους εν λόγω μουσικούς, δίνοντάς τους περιθώριο οκτώ μηνών για να τις παρουσιάσουν. «Ενορχηστρωτής» του εγχειρήματος ο Βασίλης Βασιλικός, πρέσβης της ελληνικής αντιπροσωπείας στην Ουνέσκο, ο οποίος καίτοι πεζογράφος έχει συγγένεια εξ αγχιστείας με τη μουσική. Η εν λόγω συναυλία της 23ης Μαΐου ηχογραφήθηκε και θα διατεθεί δωρεάν από το υπουργείο Πολιτισμού.
Τα όργανα που είχαν ορισθεί κατά την ανάθεση των έργων ήταν το βιολί (με την Κορεάτισσα Χε Σαν Κανγκ), το πιάνο (με τον Δημήτρη Βασιλάκη) και τα κρουστά (με τον Ντανιέλ Σιαμπολίνι). Παρουσιάστρια της συναυλίας ήταν η μουσικολόγος Σεσίλ Ζιλί (τον Σεπτέμβριο αναμένεται το καινούργιο βιβλίο της από τις εκδόσεις Μπουργκουά, μια συζήτηση με τον Πιερ Μπουλέζ). Η Ζιλί λοιπόν κάποια στιγμή χαριτολογώντας είπε ότι οι συναυλίες σύγχρονης μουσικής διαρκούν πολύ επειδή χρειάζεται πολύς χρόνος για να αλλάζουν θέση τα όργανα στα μέρη των έργων. Κατά τη συγκεκριμένη συναυλία, που διήρκεσε μία ώρα και 40 λεπτά, τίποτε δεν ήταν περιττό. Τουναντίον η σειρά των συνθέσεων στο πρόγραμμα και η σοφή εναλλαγή ύφους κράτησε το κοινό σε εγρήγορση (κάτι που δεν είναι αυτονόητο σε τέτοιες βραδιές…). Τα έργα που ερμηνεύτηκαν ήταν τα εξής: «Elegia» της Ελληνίδας Αθανασίας Τζάνου (για βιολί, πιάνο και κρουστά)· «Hybris» του Ισπανού Χοσέ Μανιουέλ Λοπές Λοπές (για σόλο πιάνο)· «Kyoko’s dance» του Βέλγου Κλοντ Λεντού (για πιάνο και βιολί)· «Acheron» του Γάλλου Φ.-Μπ. Μας (για πιάνο και κρουστά)· «Sous l’ aile du vent» του Γάλλου Τιερί Πεκού (για κρουστά)· «Ici» του Νορβηγού Σβεν Λίντερ Καρς (για πιάνο)· «IL… MAIS… IL» του Κεμπεκιανού Μαρτέν Λαλιμπερτέ (για βιολί, κρουστά και πιάνο)· «Liens» του Αργεντινού Κάρλος Γκράτζερ (για πιάνο και μαρίμπα)· «TRI-ΙΧ» του Γάλλου Ζαν-Κλοντ Ρισέ (για σόλο πιάνο)· «ΙΜΙΧ» του Παλαιστινίου Μουνίρ Αναστάς (για βιολί, πιάνο, κρουστά και μαγνητοταινίες)· «Le cormoran de Iannis Xenakis» του Γιώργου Κουμεντάκη (για σόλο πιάνο)· «AXIS» της Σουηδής Μαντλέν Αϊζακσον (για βιολί και κρουστά)· «ΙΧ» του Γιώργου Απέργη (για βιολί)· «UP-ΙΧ» του Αργεντινού Ντάνιελ Τερούγκι (για πιάνο και ηλεκτροακουστικούς ήχους)· «Quelques lignes» του Αλέξανδρου Μαρκέα (για πιάνο και κρουστά). Εκτός αυτών παρουσιάστηκαν και δύο συνθέσεις του «δασκάλου»: η «Psappha» που ήδη αναφέραμε και το σόλο βιολί «Mikka S», μια σύνθεση που λειτουργεί ως ο ορισμός του ξενακικού ύφους, συμπυκνώνοντας μέσα σε πέντε λεπτά όλη τη φιλοσοφία του δημιουργού.
Οι συντελεστές της συναυλίας θέλησαν να φτιάξουν «μια μουσική γιρλάντα εμπνευσμένη από τον Ξενάκη». Και το πέτυχαν. Δεν ξέρουμε αν η συναυλία άγγιξε τόσο το κοινό επειδή δόθηκε στο Παρίσι (στη «φωλιά» της σύγχρονης μουσικής), οι συντελεστές όμως θέλουν να την επαναλάβουν και στην Αθήνα. Η εν λόγω εκδήλωση έγινε με αφορμή τη συμπλήρωση δύο ετών από τον θάνατό του («έφυγε» στις 4 Φεβρουαρίου 2001) και συνέπεσε με τρεις ακόμη συναυλίες στο Σατλέ (στις οποίες συμμετέχει από ελληνικής πλευράς ο βαρύτονος Σπύρος Σακκάς). Επιπλέον αυτές τις ημέρες εκθέτει εικαστικά έργα εμπνευσμένα από τον πατέρα της και η Μάχη Ξενάκη. Πρόκειται για έργα ζωγραφικής και γλυπτικής που παρουσιάζονται στο «Hotel d’ Albert» υπό τον γενικό τίτλο «Αφήστε να έλθουν τα φαντάσματα». Με τον ίδιο τίτλο κυκλοφορεί και ένα βιβλίο της από τις εκδόσεις Actes Sud.
Και ενώ στο Παρίσι ζουν ένα μήνα γεμάτο Ξενάκη, στην Αθήνα ούτε φωνή ούτε ακρόαση. Γιατί λοιπόν θυμώνουμε κάθε φορά που μας υπενθυμίζουν πως ο Ιάννης Ξενάκης είχε γαλλική υπηκοότητα; keza@tovima.gr
