Η γραφειοκρατία νικά τους υπολογιστές

Η καθημερινότητα προκαλεί τον πολίτη. Επιχειρεί να τον χειραγωγήσει και μέσα από τους μηχανισμούς της να τον υποδουλώσει, ακόμη και να τον «εξευτελίσει». Πριν από λίγες ημέρες η πρώτη μετά τις δημοτικές εκλογές δημοσκόπηση, της Metron Analysis, ανέδειξε τα βασικά προβλήματα που απασχολούν τον πολίτη. Δεν είναι άλλα από την υγεία, την ανεργία, την παιδεία, την κοινωνική ασφάλιση. Από κοντά και τα προβλήματα που αντιμετωπίζει με τη δημόσια διοίκηση. Τη δαιδαλώδη γραφειοκρατία. Την απίστευτη ταλαιπωρία μπροστά στο γραφείο του κυρίου υπαλλήλου. Μια επιστολή που έφθασε στο «Βήμα» αποτέλεσε το έναυσμα για να δούμε από κοντά τι σημαίνει «τέρας της γραφειοκρατίας» και πώς δίνεται η μάχη καθημερινά από τους πολίτες για την καταπολέμησή του. Τα Κέντρα Εξυπηρέτησης Πολιτών ελάχιστα συνεισφέρουν στην εξυπηρέτηση των πολιτών. Το χειρότερο: ορισμένα εμφανίζουν ήδη τάσεις «ειδικής γραφειοκρατίας». Παρά τις καλές προθέσεις – και τις διακηρύξεις – των αρμοδίων υπουργών. Τρία χρόνια περιμένουν συνταξιούχοι να πάρουν την επικουρική τους σύνταξη. Τουλάχιστον δέκα γραφεία πρέπει να «γυρίσει» ο ενδιαφερόμενος για να πάρει ένα χαρτί που του ζητούν κάπου αλλού γιατί η μηχανοργάνωση των υπηρεσιών, παρά τα σημαντικά βήματα, ακόμη και σήμερα βρίσκεται σε νηπιακά βήματα. Ιστορίες καθημερινής τρέλας… Την εποχή της κυριαρχίας των ηλεκτρονικών υπολογιστών και της αυτοματοποιημένης παραγωγής, η ύπαρξη των στοιβαγμένων κλασέρ στις πολεοδομίες, στις εφορίες και στις δημοτικές υπηρεσίες απλώς δείχνει ότι πρέπει να γίνουν πολλά σε αυτό το κράτος. Αν θέλει να αποτελεί γειτονιά της Ενοποιημένης Ευρώπης.

«Χρειάζεται απλή και ξεκάθαρη οργάνωση. Χαμηλές πυραμίδες με λίγους ανθρώπους, αλλά πολύ καλά εκπαιδευμένους» είπε μιλώντας στο «Βήμα» ο καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, κ. Αντώνης Μακρυδημήτρης. Ο ίδιος θεωρεί ότι για να καταπολεμηθεί ο… εχθρός «χρειάζεται κάτι ανάλογο με αυτό που έκανε ο Σόλων. Μια διοικητική και νομοθετική “Σεισάχθεια”. Απλούστευση και κωδικοποίηση διατάξεων. Δημιουργία επίλεκτων σωμάτων αποτελούμενων από λίγους ανθρώπους που θα αλλάξουν τα πράγματα».

Αλλά και ο πρόεδρος της ΑΔΕΔΥ κ. Σπύρος Παπασπύρος, παρ’ ότι θεωρεί πως τα πράγματα έχουν βελτιωθεί τα τελευταία χρόνια με την πληροφορική και ηλεκτρονική διασύνδεση των υπηρεσιών που έχουν ανατρέψει την προϊούσα κατάσταση, αναγνωρίζει την ύπαρξη του τέρατος της γραφειοκρατίας. Μεταξύ άλλων για την πάταξή του εκτιμά ως λύση «την ανάδειξη ενός νέου πολιτισμού και στην πολιτική και στη διοίκηση, και εκεί η ευθύνη ανήκει σε όλους μας».

Σε ποιους όμως απευθύνεται η γραφειοκρατία; Ποιες είναι οι ευπαθείς ομάδες και πώς πρέπει να αντιμετωπισθεί;

* Περιπέτειες απομάχων

Οι περιπέτειες που βιώνουν οι απόμαχοι της δουλειάς προς… αναζήτηση της σύνταξης που δικαιούνται είναι απίστευτες. Ο πρόεδρος του Συνδικάτου Μετάλλου Πειραιά κ. Ιορδάνης Πουντίδης ήταν σαφής: «Στο ασφαλιστικό και στη συνταξιοδοτική κάλυψη των εργαζομένων υπάρχουν εκατοντάδες διαφορετικές αποφάσεις που ταλανίζουν τους εργαζομένους και δημιουργούν έναν τεράστιο κυκεώνα από διαδικασίες-αιτήσεις που πρέπει να υποβάλουν για να βγουν στη σύνταξη. Αν τύχει και ο εργαζόμενος έχει, ας πούμε, ένσημα σαν εργάτης μετάλλου ή στη ναυπηγοεπισκευαστική ζώνη ή είχε ταξιδέψει τα προηγούμενα χρόνια και εμπλέκεται με το ΝΑΤ και τις περιόδους που ήταν άνεργος δούλεψε ως οδηγός, υπάρχει ένας λαβύρινθος ολόκληρος. Υπάρχουν συγκεκριμένες περιπτώσεις ανθρώπων που 2-3 χρόνια γυρίζουν οι φάκελοι και τα ένσημά τους από Ταμείο σε Ταμείο και στο τέλος δεν αναλαμβάνει κανένας από αυτούς τους ασφαλιστικούς οργανισμούς να τους απαντήσει υπεύθυνα αν και πότε θα πάρουν τη σύνταξή τους, ενώ αυτός ο άνθρωπος έχει πάνω από 4.500 ένσημα. Πολλές φορές γίνεται θύμα και τον πετάει μπαλάκι ο ένας ασφαλιστικός οργανισμός στον άλλο και δεν μπορεί να πάρει σύνταξη. Είναι εξαιρέσεις, ελάχιστες περιπτώσεις, οι εργαζόμενοι που έχουν την ενημέρωση και την πληροφόρηση ή την προνοητικότητα τελικά να κάνουν μήνυση κατά των ασφαλιστικών οργανισμών. Και μόνο μέσα από τα αστικά δικαστήρια βγαίνουν αυτές οι αποφάσεις. Είναι πολύ λίγοι όμως αυτοί, κυρίως εργαζόμενοι γνώστες των δικαιωμάτων τους, που έχουν συνδικαλιστική εμπειρία και συμμετέχουν ενεργά στον συνδικαλιστικό κίνημα. Οχι βέβαια ότι δικαιώνονται σε κάθε περίπτωση όταν καταφεύγουν στα αστικά δικαστήρια».

* Τα «παραμύθια» των Ταμείων

«Είναι απαράδεκτο αυτό το γεγονός. Να σου λένε ότι πρέπει να περιμένεις 6 μήνες ή ένα χρόνο για να στείλουν τα έγγραφα ή τον φάκελο που έχεις στο ΙΚΑ, στο ΤΣΑ ή στο ΝΑΤ και να περιμένουν την απάντηση. Και να περνά ένας ολόκληρος χρόνος και οι άνθρωποι αυτοί να μην έχουν το δικαίωμα – επειδή έχουν καταθέσει τα βιβλιάριά τους – να πάνε να δουλέψουν, να ζητήσουν ένα μεροκάματο. Και να σου απαντάνε ότι “δεν λάβαμε απάντηση”».

Ο κ. Πουντίδης στη μαρτυρία-κραυγή, δική του και χιλιάδων άλλων ασφαλισμένων, προς «Το Βήμα» κινήθηκε στα όρια της πικρίας και της αγανάκτησης.

«Υπάρχουν» είπε «πάμπολλες περιπτώσεις που αφορούσαν τις επικουρικές συντάξεις – βέβαια τα τελευταία δύο χρόνια έχει διαλυθεί το Επικουρικό Ταμείο Μετάλλου και είμαστε στο ΙΚΑ ΤΕΑΜ. Υπάρχουν άνθρωποι που το περίμεναν τρία-πέντε, ακόμη και έξι χρόνια. Επειδή το Ταμείο Μετάλλου δεν ήταν ούτε μηχανογραφημένο ούτε είχε το απαραίτητο προσωπικό, δεν βγαίνανε οι αποφάσεις.

Αυτή την ώρα πρέπει να είναι μερικές εκατοντάδες οι άνθρωποι που περιμένουν έναν και πλέον χρόνο για να πάρουν την πολυπόθητη σύνταξη στην περιοχή του Πειραιά – και δεν είναι μόνο από το Ταμείο Μετάλλου αλλά και από άλλους κλάδους. Μόνο σαν μαύρο χιούμορ ηχεί στα αφτιά αυτών των ανθρώπων το διαφημιστικό που τους ενημερώνει ότι τη στιγμή που υποβάλλεις τα δικαιολογητικά σου σε ένα μήνα δύο μήνες σού στέλνουν τη σύνταξη στο σπίτι σου. Αυτά είναι παραμύθια της Χαλιμάς».

«Η γραφειοκρατία ως μορφή παθολογικής οργάνωσης της διοίκησης ταλαιπωρεί κυρίως δύο κατηγορίες συμπολιτών μας» επισήμανε στη συνομιλία μας ο κ. Αντώνης Μακρυδημήτρης. «Ταλαιπωρεί μια σημαντική και μεγάλη κατηγορία, αυτή των αδυνάμων. Ταλαιπωρεί δηλαδή εκείνους που δεν είναι σε ευνοϊκή θέση απέναντι στο κράτος για διάφορους λόγους. Είτε διότι είναι ηλικιωμένοι, φτωχοί, αγράμματοι, μετανάστες, πολύ νέοι και δεν έχουν ακόμη την ικανότητα πρόσβασης στους μηχανισμούς, δεν γνωρίζουν το σύστημα στις λεπτομέρειές του. Πάρα πολλές φορές βλέπουμε αυτές τις κατηγορίες των συμπολιτών μας να εισπράττουν μια αποστροφή από το κράτος, μια κακή συμπεριφορά από το κράτος, να εισπράττουν μια ταλαιπωρία στις σχέσεις τους με το κράτος. Φτωχοί άνθρωποι που δούλεψαν πολλά χρόνια και θέλουν να κάνουν τα χαρτιά τους για τη σύνταξή τους (Ταμείο Ναυτικών, Ταμείο Μετάλλου, αγροτικός κόσμος) και ενώ έχουν ανάγκη αυτή τη μικρή σύνταξη, οι υπηρεσίες αργούν πολύ να ικανοποιήσουν αυτό το αίτημά τους. Ανθρωποι που χρειάζονται πιστοποιητικό από κάποια υπηρεσία για κάποια δουλειά αντιμετωπίζονται ως μη ευνοημένοι πολίτες. Οι υπηρεσίες χρησιμοποιούν την άλλη γλώσσα-ορολογία και πολλές φορές με μια νοοτροπία που ο πολίτης θεωρεί πως το ίδιο το κράτος τον κατατρέχει».

* Ο αυταρχισμός του κράτους

Αυτή η συμπεριφορά που εισπράττει ο πολίτης οφείλεται στην κακή οργάνωση των δημόσιων υπηρεσιών, κυρίως και σε μια λανθάνουσα νοοτροπία «αυταρχισμού του κράτους», που έχει εμποτίσει τη συμπεριφορά και τη σκέψη υπαλλήλων – χαμηλόβαθμων μάλιστα. Αυτό φαίνεται κυρίως στη συμπεριφορά προς τους αδύναμους που είναι αυταρχική. Ο κ. Μακρυδημήτρης παρομοιάζει την όλη κατάσταση με «Καφκικό Πύργο».

«Πρόκειται για μια γλώσσα ακατανόητη» είπε. «Ενα σύστημα που αν μπεις μέσα χάνεσαι, αντιμετωπίζοντας συμπεριφορά υπαλλήλων του κράτους που μοιάζουν πανίσχυροι μπροστά σ’ έναν αγράμματο, ηλικιωμένο, άπορο, μετανάστη. Στον άνθρωπο που νιώθει ότι αν μπει σε αυτό το σύστημα θα εγκλωβισθεί, θα χαθεί, δεν θα βρει ποτέ το δίκιο του. Αυτός, ο αδύναμος, βλέπει τον υπάλληλο με τα χαρτιά και τα μολύβια και αισθάνεται πως κρατά όπλο». Ετοιμο βέβαια να το στρέψει εναντίον του δύσμοιρου πολίτη.

Ο πρόεδρος της ΑΔΕΔΥ στηλίτευσε στη συνομιλία μας – πώς αλλιώς – αυτά τα φαινόμενα.

«Σε αυτές τις περιπτώσεις» είπε «δεν δικαιολογείται ούτε η στάση του υπαλλήλου ούτε η ανοχή που μπορεί να επιδεικνύει ο διοικών την υπηρεσία. Π.χ., δεν δικαιολογείται η ανοχή να βρίσκονται δίπλα σε δημόσιους οργανισμούς ή στην είσοδο ή στο καφενείο ιδιώτες που ζητούν αμοιβή για να συμπληρώσουν την αίτηση των πολιτών. Αυτοί που είναι στις κορυφές της διοίκησης ή έχουν την πολιτική ευθύνη για τη διοίκηση οργανισμών και υπηρεσιών οφείλουν να παρεμβαίνουν για να εξαλειφθούν τέτοιου είδους φαινόμενα, δημιουργώντας μια άλλη κουλτούρα».

* Μεσαιωνική μηχανή

Από την άλλη βέβαια υπάρχει μια άλλη κατηγορία ανθρώπων. Αυτή που δεν ανέχεται την Ελλάδα του αραμπά. Αυτή που θέλει ταχύτητα, ευελιξία και γρήγορη ανταπόκριση από το κράτος είτε για μια επένδυση είτε για μια πληροφορία. Γι’ αυτούς το κράτος δεν είναι φόβητρο αλλά μια μεσαιωνική μηχανή, που κινείται με αργούς ρυθμούς. Αυτή η κατηγορία πολιτών απαξιώνει το κράτος.

«Ο χρόνος που απαιτείται για μια παραγωγική επένδυση στην Ελλάδα είναι σχεδόν απαγορευτικός, φτάνει τους δυόμισι μήνες – σε ευρωπαϊκούς συγκριτικούς όρους ακυρώνει την πρωτοβουλία. Γι’ αυτό δεν γίνονται επενδύσεις στην Ελλάδα. Το δαιδαλώδες σύστημα της γραφειοκρατίας απωθεί τους επενδυτές. Στο εξωτερικό έχουν φτάσει στο επίπεδο της μιας ή των δύο εβδομάδων» εξήγησε ο κ. Μακρυδημήτρης, ο οποίος θεωρεί ως βασικά αίτια της γραφειοκρατίας την κακή οργάνωση, τις περίπλοκες νομικές διαδικασίες, τη νοοτροπία των υπαλλήλων.

Ο κ. Σπύρος Παπασπύρος θεωρεί ότι όντως το συγκεκριμένο τρίπτυχο είναι η βασική αιτία του κακού. Επισήμανε πως «ο εκσυγχρονισμός θα είναι πραγματικότητα όταν ο πολίτης δεν θα χρειάζεται να μετακινηθεί αλλά οι υπηρεσίες θα έχουν τρόπο επικοινωνίας μαζί του, κάτι το οποίο ως οριζόντια δυνατότητα επικοινωνίας επιχειρείται με τα Κέντρα Εξυπηρέτησης Πολιτών».

Για τον πρόεδρο της ΑΔΕΔΥ ιδιαίτερη αξία – και σημασία – έχει ένας συγκεκριμένος παράγοντας: «Η γραφειοκρατία ως διοικητική κουλτούρα και αντίληψη που αφορά είτε το νομικό οικοδόμημα της δημόσιας διοίκησης και των κρατικών λειτουργιών είτε τη νοοτροπία των ανθρώπων». Για τον κ. Παπασπύρο «η μεγάλη ευκαιρία είναι το ΚΠΣ-3 με τίτλο Η Κοινωνία της Πληροφορίας». Γιατί; Γιατί «τα επόμενα δύο – τρία χρόνια θα είναι τα πιο σημαντικά και κρίσιμα για να γίνει η επανάσταση στη δημόσια διοίκηση καθημερινή και ορατή πραγματικότητα».


Μαρτυρίες για τα «νέα συστήματα» * Από πόσα γραφεία πρέπει να περάσει μια εργαζόμενη για να κάνει έναρξη επαγγέλματος

Η μαρτυρία είναι αφοπλιστική. Και δείχνει ότι τα «νέα συστήματα» αντί να εξυπηρετούν ταλαιπωρούν περισσότερο τον πολίτη.

«Η περιπέτειά μου άρχισε με τον ίδιο γνωστό τρόπο που αρχίζει σε κάθε ταλαίπωρο πολίτη αυτής της χώρας, η οποία κατά τα άλλα συνεχώς εκσυγχρονίζεται… Επρεπε να κάνω έναρξη στην Εφορία ως αυτοαπασχολούμενη δημοσιογράφος. Ως ελεύθερος επαγγελματίας υπάγομαι κανονικά στο ΤΕΒΕ. Επειδή όμως είμαι ήδη ασφαλισμένη στο ΙΚΑ, έχω το δικαίωμα να επιλέξω αυτό το Ιδρυμα ως ασφαλιστικό φορέα (έχω το δικαίωμα ως νεοασφαλισμένη, δηλαδή δεν είχα ασφαλιστεί σε κάποιο ταμείο πριν από το 1993) και να ζητήσω εξαίρεση από το ΤΕΒΕ.

Πήγα λοιπόν στο ΤΕΒΕ προκειμένου να ρωτήσω ποια έγγραφα χρειάζονται για την εξαίρεση. Η απάντηση του υπαλλήλου ήταν “λιτή και περιεκτική”. Δεν μου εξήγησε ποια έγγραφα ακριβώς έπρεπε να ζητήσω από το ΙΚΑ και επιπλέον δεν μου εξήγησε από ποιο ΙΚΑ: της εργασίας μου ή της περιοχής μου, όπου και ανήκω.

Εκανα λοιπόν τον πρώτο “γύρο του θανάτου”. Πήγα στο ΙΚΑ της περιοχής μου και ζήτησα να μου χορηγήσουν μια βεβαίωση ότι είμαι ασφαλισμένη στο Ιδρυμα, εξηγώντας τον λόγο για τον οποίο χρειάζομαι αυτή τη βεβαίωση.

Στη συνέχεια ζήτησα από τον εργοδότη μου να μου δώσει βεβαίωση ενσήμων για το 2002, καθώς και μία ακόμη βεβαίωση ότι εργάζομαι στη συγκεκριμένη επιχείρηση. Προκειμένου όμως να έχει ισχύ η βεβαίωση των ενσήμων από τον εργοδότη έπρεπε να μου τη θεωρήσει το ΙΚΑ.

Επισκέπτομαι λοιπόν το ΙΚΑ της περιοχής μου, όπου αρνήθηκαν να μου τα θεωρήσουν γιατί δεν ήταν γραμμένα σε μία σελίδα αλλά σε πέντε!!! Μάλιστα προκειμένου να με εξυπηρετήσουν μου έδωσαν την περιβόητη αυτή σελίδα για να τη δώσω στον εργοδότη μου και να τη συμπληρώσει!

Αναγκάστηκαν να τηλεφωνήσουν από την εργασία μου στα κεντρικά του ΙΚΑ και να διαμαρτυρηθούν εντόνως για το “νέο σύστημα”, διότι δεν είναι δυνατό μια επιχείρηση να συμπληρώνει χειρόγραφα τα ένσημα χιλιάδων υπαλλήλων, πληρώνοντας την προσωρινή αδυναμία του ΙΚΑ να αποστείλει τα ένσημα της χρονιάς.

Επειτα από όλα αυτά κατόρθωσα τελικά να πάω με τα απαραίτητα – όπως πίστευα – έγγραφα στο ΤΕΒΕ. Εκεί όμως διαπίστωσα ότι ήθελαν εντελώς διαφορετικά έγγραφα από εκείνα που προσκόμισα. Τους ζήτησα τότε να μου υπαγορεύσουν στη “δική τους γραφειοκρατική γλώσσα” ποια είναι τα ακριβή έγγραφα που απαιτούνται προκειμένου να βρω άκρη. Και πραγματικά έτσι έγινε.

Απλώς σκέφτομαι ότι αυτό θα μπορούσε να γίνει από την αρχή και να μην παιδευθώ καθόλου.

Τη δεύτερη φορά που πήγα στο ΤΕΒΕ ο υπάλληλος μου ζήτησε – εκτός όλων των άλλων – και μια βεβαίωση του ιδιοκτήτη του σπιτιού μου στην οποία θα αναφερόταν ότι μου επιτρέπει να δηλώσω το σπίτι ως επαγγελματική στέγη. Βεβαίως του επισήμανα ότι αυτό δεν το είχε ζητήσει την προηγούμενη φορά και εκείνος, αφού μου απάντησε πως δεν θυμάμαι καλά, πρόσθεσε ότι χρειαζόμουν και νέα βεβαίωση του εργοδότη μου πως εργάζομαι στην επιχείρηση, διότι η προηγούμενη είχε παλιά ημερομηνία. Και πώς να μην έχει εξάλλου, αφού είχαν περάσει 10 ημέρες από τότε που άρχισα να τρέχω…

Τελικά πήγα ύστερα από μία εβδομάδα και πάλι στο ΤΕΒΕ. Χωρίς τη βεβαίωση του ιδιοκτήτη του σπιτιού μου. Διότι είχα ενημερωθεί από την Εφορία ότι αυτή η βεβαίωση δεν χρειάζεται πια.

Εγινε ένας μικρός καβγάς με τον υπάλληλο του ΤΕΒΕ γι’ αυτό – διότι δεν πίστευε ότι η Εφορία δεν τη χρειάζεται – και τελικά μου έδωσε την πολυπόθητη εξαίρεση.

Το τραγικό της όλης υπόθεσης είναι ότι μου επισήμαναν πως θα ξαναπεράσω την ίδια διαδικασία αν στο μέλλον χρειαστεί να θεωρήσω νέο μπλοκ απόδειξης παροχής υπηρεσιών!

Επειτα από όλα αυτά άρχισε ο γολγοθάς της Εφορίας, ο οποίος πρέπει να παραδεχθώ ότι ήταν πολύ μικρότερος.

Το πρόβλημα που αντιμετώπισα ήταν ότι η υπάλληλος του Τμήματος Μητρώου δεν μου συμπλήρωνε την αίτηση έναρξης επαγγέλματος, διότι υποστήριζε πως αυτό είναι δουλειά λογιστή και όχι δική της! Της εξήγησα ότι προς το παρόν δεν έχω λογιστή και θα αποκτήσω αφού κάνω την έναρξη επαγγέλματος. Εκείνη άρχισε να διαμαρτύρεται εντόνως και να μου τονίζει ότι “δεν την πληρώνω για αυτή τη δουλειά”.

Τότε της εξήγησα ευγενικά πώς είναι δυνατό να έχει την απαίτηση από έναν πολίτη να γνωρίζει ποιος είναι ο σωστός κωδικός – σύμφωνα με τα έντυπά τους – για το επάγγελμά μου. Δηλαδή θα έπρεπε να ήμουν ή μάντης ή εφοριακός ο οποίος έχει αποστηθίσει όλους τους κωδικούς!

Τελικά μου έδωσε όλα τα απαραίτητα ντοσιέ προκειμένου να ψάξω μόνη μου για τον κωδικό, διότι η ίδια είχε πάρα πολλή(;;;) δουλειά και δεν είχε χρόνο για αγγαρείες.

Επειτα και από αυτό το επεισόδιο κατόρθωσα τελικά να κάνω… επιτυχώς την έναρξη επαγγέλματος. Και να είμαι μια νομοταγής πολίτης».

Είπατε τίποτε για «εκσυγχρονισμό» ή «εξυπηρέτηση του πολίτη»; Για σεβασμό στον χρόνο του, στην προσωπική του αξιοπρέπεια, στην όποια υπόστασή του ως πολίτη χώρας-μέλους της Ευρωπαϊκής Ενωσης;

Αθάνατη Ελλάδα, πιο αθάνατη γραφειοκρατία. Και οι δύο ποτέ δεν θα πεθάνετε…