Η δωρεάν παιδεία είναι… πανάκριβη

Μύθος έχει αποδειχθεί τα τελευταία χρόνια και αποδεικνύεται στον καθημερινό προϋπολογισμό των ελληνικών νοικοκυριών το θέμα της δωρεάν παιδείας. Η Ελλάδα όχι μόνο βρίσκεται στην τελευταία θέση μεταξύ των χωρών της Ευρωπαϊκής Ενωσης σε ποσοστό δημόσιων δαπανών ανά μαθητή και φοιτητή αλλά διεκδικεί μία από τις πρώτες θέσεις στην Ευρώπη στις δαπάνες για την ιδιωτική εκπαίδευση. Σύμφωνα με ορισμένους υπολογισμούς, τα χρήματα που δαπανούν οι γονείς των παιδιών που φοιτούν σε ιδιωτικά σχολεία, νηπιαγωγεία, δημοτικά, γυμνάσια και λύκεια ή που παρακολουθούν μαθήματα σε φροντιστήρια και ιδιαίτερα πλησιάζουν το ποσόν του 1,5 δισ. ευρώ τον χρόνο. Πιο συγκεκριμένα, οι ελληνικές οικογένειες δαπανούν 698 εκατ. ευρώ περίπου τον χρόνο (238 δισ. δρχ.) για ιδιωτικά νηπιαγωγεία, δημοτικά, γυμνάσια και λύκεια και 675 εκατ. ευρώ (230 δισ. δρχ.) για φροντιστήρια και ιδιαίτερα μαθήματα. Τα ελληνικά νοικοκυριά μάλιστα δαπανούν το 2,4% του προϋπολογισμού τους σε φροντιστήρια και ιδιαίτερα μαθήματα, όταν στις άλλες ευρωπαϊκές χώρες το ποσοστό αυτό είναι χαμηλότερο.

Σύμφωνα με στοιχεία που προέρχονται από τον χώρο της ιδιωτικής εκπαίδευσης, μειώθηκε φέτος κατά 1.500 άτομα σε σχέση με πέρυσι ο αριθμός των μαθητών που φοιτούν σε ιδιωτικά σχολεία. Η μείωση αυτή αποδίδεται, από ειδικούς του χώρου, αφενός στη σημαντική επέκταση του ολοήμερου δημοτικού σχολείου και αφετέρου στην αύξηση των διδάκτρων που σε ορισμένα ξεπέρασε το πλαφόν του 4% που θέτει το υπουργείο Ανάπτυξης. Ετσι, φέτος υπολογίζεται ότι φοιτούν σε ιδιωτικά σχολεία περίπου 91.000 μαθητές αλλά, όπως αναφέρουν εκπαιδευτικοί που εργάζονται σε ιδιωτικά σχολεία, ο αριθμός αυτός είναι μεγαλύτερος αν συνυπολογισθούν και τα νηπιαγωγεία που λειτουργούν ως παιδικοί σταθμοί.

Σύμφωνα με υπολογισμούς που προέρχονται από τον χώρο της ιδιωτικής εκπαίδευσης, στα ιδιωτικά νηπιαγωγεία και δημοτικά δαπανώνται ετησίως για δίδακτρα από τις ελληνικές οικογένειες περίπου 220 εκατ. ευρώ (75 δισ. δρχ.) και στα γυμνάσια και λύκεια 161 εκατ. ευρώ περίπου (55 δισ. δρχ.). Πρόκειται για ένα σύνολο περίπου 381 εκατ. ευρώ.

Πολλά χρήματα δαπανώνται επίσης και για μια σειρά από άλλες δραστηριότητες. Η μεγάλη πλειονότητα των παιδιών που φοιτούν σε ιδιωτικά σχολεία χρησιμοποιούν το σχολικό για τη μεταφορά τους στο σχολείο, μια υπηρεσία η οποία πληρώνεται και υπολογίζεται ότι ανέρχεται συνολικά σε 103 εκατ. ευρώ (35 δισ. δρχ.). Σε 103 εκατ. ευρώ υπολογίζεται ότι αντιστοιχούν και οι επιπλέον δραστηριότητες που προσφέρουν τα σχολεία, είτε με τη μορφή φροντιστηρίων, είτε με τη μορφή μελετών κ.ο.κ.

Ενας σημαντικός αριθμός μαθητών φοιτά σε νηπιαγωγεία που λειτουργούν ως παιδικοί σταθμοί, με τις δαπάνες να ανέρχονται σε 73 εκατ. ευρώ ετησίως (25 δισ. δρχ.). Σε 8,8 εκατ. ευρώ υπολογίζονται οι δαπάνες για το Ιντερνάσιοναλ Μπακαλορεά (3 δισ. δρχ.) και σε 29 εκατ. ευρώ οι δαπάνες που πραγματοποιούνται στα αμιγώς ξένα σχολεία τα οποία δέχονται έλληνες μαθητές μετά την Γ’ Γυμνασίου (10 δισ. δρχ.). Συνολικά λοιπόν το ποσόν των ετήσιων δαπανών για την ιδιωτική εκπαίδευση ανέρχεται περίπου σε 697 εκατ. ευρώ (238 δισ. δρχ.).

Ωστόσο ο μεγάλος συνωστισμός για την ιδιωτική εκπαίδευση παρατηρείται στα σχολεία εκείνα που έχουν σχετικά χαμηλότερα δίδακτρα από τα υπόλοιπα, αλλά ταυτόχρονα χαρακτηρίζονται καλά σχολεία. Σε αυτή την κατηγορία υπάρχουν μια σειρά από σχολεία των οποίων το κόστος κυμαίνεται για το γυμνάσιο – λύκειο από 3.225 ευρώ ως 3.800 ευρώ (από 1.100.000 ως 1.300.000 δρχ.). Στις τιμές αυτές συμπεριλαμβάνονται και τα μεταφορικά έξοδα. Τέτοια σχολεία λοιπόν, με χαμηλά δίδακτρα, είναι:

Τα σχολεία των Μητροπόλεων της Εκκλησίας της Ελλάδος γενικότερα: Τέτοια είναι τα σχολεία της Μητρόπολης στον Πειραιά, στον Βόλο και η Θεομήτωρ στην Ηλιούπολη.

Τα σχολεία φορέων με χριστιανικό προσανατολισμό. Εδώ συγκαταλέγονται τα τέσσερα σχολεία της Ελληνικής Παιδείας στην Αθήνα και αυτό της Αναγέννησης στην Πάτρα. Αξίζει να αναφερθεί ότι τα σχολεία αυτά είναι τα μοναδικά όπου τα αγόρια φοιτούν σε διαφορετικές τάξεις από αυτές των κοριτσιών.

Τα καθολικά σχολεία που έχουν ιδρυθεί από καθολικούς μοναχούς. Τέτοια είναι 19 σε όλη την Ελλάδα. Ανάμεσά τους η Λεόντειος, ο Αγιος Παύλος, οι Ουρσουλίνες, το Σεν Ζοζέφ, το σχολείο Δελασάλ και Καλαμαρή στη Θεσσαλονίκη…

Τα οκτώ σχολεία της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας, το ένα σχολείο που ίδρυσε στην Αλβανία και αυτό που ετοιμάζεται στα Ιωάννινα. Πρόκειται για τα Αρσάκεια.

Τα σχολεία που επιδοτούνται από πρεσβείες, όπως είναι η Γαλλική Σχολή, η Γερμανική και η Ιταλική.

Ακολουθούν άλλα ιδιωτικά σχολεία με τιμές που κυμαίνονται, μαζί με τα μεταφορικά έξοδα, από 4.105 ευρώ ως 5.860 ευρώ (από 1.400.000 δρχ. ως 2.000.000 δρχ.) με πιο ακριβό το Κολέγιο του οποίου το Ιντερνάσιοναλ Μπακαλορεά κοστίζει 8.790 ευρώ περίπου (3.000.000 δρχ.). Σε αυτήν την κατηγορία ανήκουν σχολεία όπως: Μωραΐτη, Κωστέα – Γείτονα, Δούκα, Ζηρίδη, Καίσαρη και τα Εκπαιδευτήρια Πλάτων. Εδώ θα πρέπει να επισημάνουμε ότι τα νέα σχολεία που έχουν ανοίξει πέρυσι και φέτος, όπως η Εκπαιδευτική Αναγέννηση στα Κιούρκα Αττικής, έχουν ενσωματωμένη ενισχυτική διδασκαλία και το πρόγραμμα του ολοήμερου σχολείου και κοστίζουν γύρω στα 5.860 ευρώ (2.000.000 δρχ.).

Οσο για τα χρήματα που δαπανώνται στα φροντιστήρια και στα ιδιαίτερα μαθήματα, έρευνα που έχει πραγματοποιήσει το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων και συγκεκριμένα ο καθηγητής κ. Γ. Παπακωνσταντίνου αποδεικνύει ότι πρωτοετείς φοιτητές δαπάνησαν για φροντιστήρια και ιδιαίτερα μαθήματα το ποσό των 230 δισ. δρχ. τον χρόνο (675 εκατ. ευρώ) για να μπουν στην ανώτατη εκπαίδευση.

Σύμφωνα με στοιχεία που προέρχονται από την Ομοσπονδία Εκπαιδευτικών Φροντιστών Ελλάδος (ΟΕΦΕ), τα φροντιστήρια στην Α’ και στη Β’ Γυμνασίου, κατά μέσον όρο, στα μεν μαθηματικά κοστίζουν 73 ευρώ τον μήνα (25.000 δρχ.), στα αρχαία ελληνικά επίσης 73 ευρώ, στη φυσική και χημεία μαζί 60 ευρώ (20.000 δρχ.), στα μαθηματικά, στη φυσική και στη χημεία 108 ευρώ (37.000 δρχ. ) και σε όλα τα παραπάνω μαζί (μαθηματικά, φυσική, χημεία, αρχαία) 146 ευρώ (50.000 δρχ.). Στην Γ’ Γυμνασίου τα μαθηματικά κοστίζουν 82 ευρώ (28.000 δρχ.), τα ελληνικά 82 ευρώ (28.000 δρχ.), η φυσική και η χημεία μαζί 60 ευρώ (21.000 δρχ.), τα μαθηματικά, η φυσική και η χημεία 117 ευρώ (40.000 δρχ.) και το πακέτο μαθηματικά, φυσική, χημεία και ελληνικά 130 ευρώ (45.000 δρχ.).

Στην Α’ Λυκείου τα μαθηματικά τιμώνται κατά μέσον όρο 96 ευρώ (33.000 δρχ.), η φυσική 67 ευρώ (23.000 δρχ.), η χημεία 52 ευρώ (18.000 δρχ.), το πακέτο μαθηματικά, φυσική, χημεία 160 ευρώ (55.000 δρχ.), μαθηματικά και φυσική 130 ευρώ (45.000 δρχ.), μαθηματικά και χημεία 117 ευρώ (40.000 δρχ.), φυσική και χημεία 100 ευρώ (34.000 δρχ.), αρχαία 87 ευρώ (30.000 δρχ.) και το πακέτο μαθηματικά, φυσική, χημεία, αρχαία, νεοελληνική γραμματεία 165 ευρώ (56.000 δρχ.). Στη Β’ Λυκείου το πακέτο των μαθημάτων κυμαίνεται από 235 ευρώ (80.000 δρχ.) ως 264 ευρώ (90.000 δρχ.) ενώ στην Γ’ Λυκείου οι τιμές κυμαίνονται από 264 ευρώ (90.000 δρχ.) ως 320 ευρώ (110.000 δρχ.).


ΕΘΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ Τα βάρη του οικογενειακού προϋπολογισμού

Η δωρεάν εκπαίδευση στην Ελλάδα δεν είναι τελικά και τόσο δωρεάν, αφού τα ελληνικά νοικοκυριά δαπανούν το 2,4% του προϋπολογισμού τους σε φροντιστήρια και ιδιαίτερα μαθήματα. Ακολουθούν η Ισπανία με 1,4%, η Πορτογαλία με 1,3% και η Ιταλία με 0,8%. Ολες οι άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ενωσης συγκεντρώνουν ποσοστά κάτω του 0,5%.

Ειδικότερα, σύμφωνα με στοιχεία της Εθνικής Στατιστικής Υπηρεσίας για τα έτη 1998 και 1999, τα ελληνικά νοικοκυριά – ασχέτως αν έχουν παιδιά και πόσα – ξόδεψαν κατά μέσο όρο 158.172 δρχ. (464,18 ευρώ) τον χρόνο για υπηρεσίες εκπαίδευσης σε όλες τις βαθμίδες.

Από το ποσόν αυτό τις 50.382 δρχ. (147,85 ευρώ) τις διέθεσαν για φροντιστήρια και ιδιαίτερα μαθήματα και στις τρεις βαθμίδες της εκπαίδευσης, ενώ τις 38.976 δρχ. (114,38 ευρώ) τις διέθεσαν για μαθήματα ξένων γλωσσών.

Υπενθυμίζεται ότι οι διόλου ευκαταφρόνητες ανατιμήσεις που έχουν γίνει τα τελευταία χρόνια στις τιμές των υπηρεσιών αυτών έχει ανεβάσει το σχετικό κόστος κατά 10%-15%.

Το γεγονός ότι ένα αρκετά σημαντικό ποσοστό του οικογενειακού προϋπολογισμού δαπανάται για ιδιαίτερα και φροντιστήρια έχει ως αποτέλεσμα τα παιδιά επιστημόνων, υπαλλήλων και εμπόρων να έχουν περισσότερες ευκαιρίες επιτυχίας στην τριτοβάθμια εκπαίδευση από τα παιδιά των αγροτών και εργατών.

Σύμφωνα με στοιχεία που περιλαμβάνονται στην έκθεση του Εθνικού Κέντρου Κοινωνικών Ερευνών με τίτλο «Πληθυσμός και Εκπαίδευση στην Ελλάδα» οι μαθητές με πατέρα που δεν ασκεί χειρωνακτικό επάγγελμα αύξησαν σταθερά τις πιθανότητες εισαγωγής τους σε κάποιο πανεπιστήμιο σε σχέση με τους μαθητές από αγροτική οικογένεια. Πιο συγκεκριμένα η πρώτη κατηγορία παρουσιάζει 6,5 φορές περισσότερες πιθανότητες από τη δεύτερη.

Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι τα ελληνικά σχολεία δεν προσφέρουν ίσες ευκαιρίες στους μαθητές. Κατά συνέπεια όσοι βρίσκονται στα αστικά κέντρα και έχουν εύπορους γονείς έχουν περισσότερες πιθανότητες εισαγωγής σε κάποια σχολή της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης.