Προτείνει μόνιμο μηχανισμό ειρηνικής επίλυσης διαφορών
ΜΕΓΑΛΕΣ ελπίδες στηρίζει η Ελλάδα στις διαμεσολαβητικές παρεμβάσεις του ΝΑΤΟ ώστε να βρεθούν λύσεις στις διαφορές της με την Τουρκία. Ο υπουργός Εξωτερικών κ. Θ. Πάγκαλος έκανε σαφείς τις προθέσεις του με ειδική επιστολή του προς τον γενικό γραμματέα της Συμμαχίας κ. Χαβιέρ Σολάνα, στην οποία εισηγήθηκε την ίδρυση μόνιμου μηχανισμού ειρηνικής επίλυσης διαφορών ανάμεσα στα μέλη της, με πρώτους (προφανείς) υποψήφιους πελάτες την Αθήνα και την Αγκυρα. Η πρόταση αυτή έκανε μεγάλη εντύπωση στις Βρυξέλλες και τώρα έχει τεθεί σε συζήτηση εν όψει της συνεδρίασης της Στρατιωτικής Επιτροπής και των Συνόδων υπουργών Εξωτερικών και Αμυνας που θα γίνουν μέσα στο επόμενο δίμηνο. Οι διαβουλεύσεις ανάμεσα στην Αθήνα και στη Συμμαχία εξελίσσονται με σχετική βραδύτητα λόγω του ιδιαίτερα σύνθετου χαρακτήρα της νέας δομής που προτείνει η Αθήνα.
Ο κ. Σολάνα από την πλευρά του ζήτησε ήδη τη γνωμάτευση του νομικού του συμβούλου, του κ. Ντε Βιντς, ο οποίος με τη σειρά του υπέβαλε σειρά διευκρινιστικών ερωτημάτων στη Μόνιμη Αντιπροσωπεία της Ελλάδας. Το κρίσιμο νέο στοιχείο στην πρόταση του κ. Πάγκαλου είναι η πρόβλεψη για τη δημιουργία συγκεκριμένου μηχανισμού παραπομπής στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης των διαφορών που υπάρχουν ή θα ανακύψουν στο μέλλον ανάμεσα σε χώρες του ΝΑΤΟ. Παράλληλα, θα εξασφαλίζονται οι καλές υπηρεσίες του εκάστοτε γενικού γραμματέα της Συμμαχίας, ιδιαίτερα στο προκαταρκτικό στάδιο διαβουλεύσεων. Οι σχετικές ρυθμίσεις για τον σκοπό αυτόν θα περιληφθούν (κατά την ελληνική πρόταση) σε ειδικό παράρτημα του Ατλαντικού Συμφώνου. Ο έλληνας μόνιμος αντιπρόσωπος στο ΝΑΤΟ πρέσβης κ. Γ. Σαββαΐδης είχε πολλές επαφές με ομολόγους του, στους οποίους παρουσίασε τις ελληνικές ιδέες και κατέγραψε την απήχηση που είχαν.
Η αφετηρία των σχετικών ελληνικών προβληματισμών ήταν οι καλές υπηρεσίες που προσέφερε ο κ. Σολάνα την άνοιξη, όταν προσπάθησε να πείσει τις δύο χώρες να αποδεχθούν την εισαγωγή Μέτρων Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης. Τότε φάνηκε ότι υπήρχε ανάγκη στήριξης των συμμαχικών παρεμβάσεων σε μια θεσμική υποδομή ώστε να έχουν διάρκεια και σταθερότητα. Οι υπηρεσίες του υπουργείου διαπίστωσαν ότι ένας ανάλογος μηχανισμός (αν και πολύ απλοϊκός για τα σημερινά δεδομένα) είχε ιδρυθεί το 1956, με ειδική απόφαση των υπουργών Εξωτερικών της Συμμαχίας. Το κλίμα της εποχής, όπως και οι πολλές ιδιομορφίες των ελληνοτουρκικών σχέσεων δεν επέτρεψαν την αξιοποίησή του. Μία ακόμη προσπάθεια ενεργοποίησής του έγινε και λίγο μετά την τουρκική εισβολή στην Κύπρο αλλά ταχύτατα ανακόπηκε. Τώρα, η Αθήνα εισηγείται μια νέα απόπειρα καθώς η διεθνής εμπειρία υποδεικνύει ότι το ΝΑΤΟ είναι ο μόνος διεθνής οργανισμός που έχει την πρακτική δυνατότητα να προωθήσει αξιόπιστες πρωτοβουλίες.
Οι πρώτες αντιδράσεις στην έδρα του ΝΑΤΟ είναι θετικές επί της αρχής. Η εφαρμογή βεβαίως φαίνεται ότι αντιμετωπίζει δυσκολίες. Οι νομικές υπηρεσίες της Συμμαχίας σημείωσαν ότι η υποχρεωτική δικαιοδοσία του Διεθνούς Δικαστηρίου δεν έχει γίνει, ακόμη τουλάχιστον, αποδεκτή από όλες τις χώρες – μέλη, ενώ άλλες (όπως η Ελλάδα) έχουν διατυπώσει επιφυλάξεις ως προς ορισμένους τομείς. Η πρόταση του κ. Πάγκαλου έχει μάλιστα ενσωματωθεί στους προβληματισμούς για τη διαδικασία ένταξης νέων μελών. Οι δισταγμοί που υπάρχουν εκκινούν κυρίως από την ανησυχία ότι με την ίδρυση ενός τέτοιου μηχανισμού ειρηνικής διευθέτησης των διαφορών ανακύπτει το ενδεχόμενο εμπλοκής της Συμμαχίας σε δυσεπίλυτα προβλήματα τα οποία θα αναπαράγονται στους κόλπους της και θα δυσχεραίνουν τη λειτουργία της. Ως τώρα η γενικά κρατούσα πρακτική είναι να απομονώνονται τα διμερή προβλήματα από τις συμμαχικές δραστηριότητες, ώστε να μειώνεται ο αντίκτυπός τους στις επιχειρησιακές ικανότητες του ΝΑΤΟ. Γκλιγκόροφ καλεί Αθήνα
Διεθνές φόρουμ θα οργανώσουν τα Σκόπια τον Ιανουάριο του 1997 υπό τον τίτλο «Ο εξευρωπαϊσμός των Βαλκανίων και οι σχέσεις καλής γειτονίας». Ηδη ο πρόεδρος της πΓΔ Μακεδονίας απέστειλε σχετικές προσκλήσεις προς τους ομολόγους του όλων των βαλκανικών κρατών, στις Ηνωμένες Πολιτείες και στις μεγάλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Ο πρόεδρος κ. Κ. Γκλιγκόροφ αποδίδει μεγίστη σημασία σε αυτή την πρωτοβουλία την οποία ετοιμάζει από εξαμήνου. Διεβίβασε μάλιστα μήνυμα προς την Αθήνα στο οποίο (πληροφορείται «Το Βήμα») υπογραμμίζει το προσωπικό του ενδιαφέρον και την ευχή του για τη συμμετοχή της ελληνικής πολιτικής ηγεσίας. Το ενδιαφέρον και την επιθυμία για ταχεία προώθηση των σχέσεων με την Ελλάδα εξέφρασαν, με την ίδια αφορμή, και πολλοί κυβερνητικοί παράγοντες. Το φόρουμ αυτό θα είναι μια πολύ καλή ευκαιρία για την πραγματοποίηση της επίσκεψης του έλληνα πρωθυπουργού κ. Κ. Σημίτη ή του υπουργού Εξωτερικών κ. Θ. Πάγκαλου στα Σκόπια.
Εκ των πραγμάτων λοιπόν ανακύπτει για άλλη μία φορά η ανάγκη επίλυσης του προβλήματος της ονομασίας. Η συνάντηση των αντιπροσώπων των δύο πλευρών, πρέσβεων κκ. Ζαχαράκι και Τόσεφσκι, που είναι προγραμματισμένη για την επόμενη Τετάρτη θα αποσαφηνίσει ενδεχομένως τις προθέσεις του κ. Γκλιγκόροφ.
Η ανάγκη της επιτάχυνσης των σχετικών διαβουλεύσεων εκδηλώθηκε και στην άσκηση «Σωτήρ ’96», που οργανώθηκε από τις ένοπλες δυνάμεις της πΓΔ Μακεδονίας στο πλαίσιο του προγράμματος του ΝΑΤΟ Συνεργασία για την Ειρήνη, με τη συμμετοχή και ενός έλληνα αξιωματικού. Παρά το γεγονός ότι η πολιτική ηγεσία των Σκοπίων τήρησε απαρέγκλιτα τα σημεία της συμφωνίας που είχε επιτευχθεί με την Αθήνα και τη στρατιωτική αποστολή του ΝΑΤΟ, υπήρξαν σοβαρές αντιδράσεις από κατώτερα κλιμάκια που ορισμένες φορές κινήθηκαν αυθαίρετα και φορτισμένα από συναισθηματισμό. Η στάση του έλληνα αξιωματικού καθώς και των νατοϊκών αξιωματούχων που την επέβλεπαν αφενός επέτρεψε την ομαλή διεξαγωγή της άσκησης και αφετέρου εξασφάλισε την τήρηση των συμφωνηθέντων. Και διάλογος
στρατιωτικών
Η ελληνική πρόταση διαμορφώνει νέα δεδομένα στην παρέμβαση του ΝΑΤΟ για την προώθηση είτε Μέτρων Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης είτε διαδικασιών κατευνασμού στις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Σε αυτό το πλαίσιο εξετάζονται και ποικίλες μορφές ανάπτυξης του στρατιωτικού διαλόγου μεταξύ των Γενικών Επιτελείων των δύο χωρών. Υπό το κράτος των ιδεών αυτών είναι εξαιρετικά δυσχερής η άρνηση για αποκατάσταση περιοδικών επαφών ανάμεσα στις ελληνικές και τουρκικές στρατιωτικές αρχές. Το ίδιο θέμα ανακύπτει και στην περίπτωση της Κύπρου και στις συζητήσεις που θα έχουν ως αντικείμενο τουλάχιστον την απαγκίστρωση των εκατέρωθεν στρατιωτικών τμημάτων. Ο στρατηγός κ. Μπιρ του τουρκικού Γενικού Επιτελείου, ο οποίος χειρίζεται τα θέματα του στρατιωτικού διαλόγου, έχει ήδη διαβιβάσει στην Ουάσιγκτον τη θετική άποψη της χώρας του. Η οριστική ελληνική απάντηση δεν έχει δοθεί ακόμη. Η εκκρεμότητα θα ξεπεραστεί κατά πάσα πιθανότητα με πρωτοβουλία του προέδρου της Κύπρου κ. Γλ. Κληρίδη, ο οποίος αναμένεται να δώσει καταφατική απάντηση στην πρόταση για διάλογο των επιτελείων Εθνικής Φρουράς και των τουρκικών δυνάμεων κατοχής μέσω της διοίκησης της δύναμης του ΟΗΕ.
