ΜΙΑ ΔΙΑΣΗΜΗ πόρνη στο Ισραήλ εν έτει 1992 βιώνει την οδυνηρή εμπειρία να είναι φορέας του AIDS. Δημοσιεύει επί μήνες αγγελία στις εφημερίδες, τις μεγαλύτερες της χώρας, και καλεί τους πελάτες της να εξετασθούν. Για τους άπορους πληρώνει η ίδια! Ζητεί δημόσια συγγνώμη αν σε κάποιους μετέδωσε, χωρίς να το ξέρει, τον ιό. Το 1997 ένας ψαράς από το Παραλίμνι της Κύπρου δικάζεται γιατί μετέδωσε εν γνώσει του τη νόσο στη σύντροφο της ζωής του, μια 45χρονη Αγγλίδα, και στη σύζυγό του που ήδη έφυγε από τη ζωή.
Διαφορετικές συμπεριφορές. Αλλες προσεγγίσεις. Η νόσος που χαρακτηρίστηκε «μάστιγα του αιώνα» και αποτέλεσε τη μεγάλη πρόκληση για τις κοινωνίες αλλά και την ιατρική επιστήμη, δέκα και πλέον χρόνια μετά την εμφάνισή της ανατρέπει παραδεδεγμένες αξίες και σαρώνει ό,τι ξέραμε για το δίκαιο και τον νόμο. Η δίκη που γίνεται αυτές τις ημέρες στη Λάρνακα ήταν για μας η αφορμή. Για να ανοίξουμε τον φάκελο «AIDS και δικαιοσύνη».
«Το Βήμα» αποκαλύπτει σήμερα ότι και στη χώρα μας η Δικαιοσύνη έχει ασχοληθεί με υποθέσεις για τη μετάδοση της νόσου, και μάλιστα με μια απόφασή της έχει πρωτοτυπήσει. Οι δικαστές μας, αν και δεν υπάρχει ούτε μία διάταξη νόμου που να ρυθμίζει τα δισεπίλυτα προβλήματα που δημιουργούνται στις ανθρώπινες σχέσεις από τη νόσο, προσπαθούν στα πλαίσια του δικαίου μας να απονείμουν δικαιοσύνη. Σε αντίθεση με μας, δεκάδες χώρες της Ευρώπης (και όχι μόνον) έχουν έγκαιρα εξοπλίσει το νομοθετικό τους οπλοστάσιο. Ειδική νομοθεσία έχει ακόμη και η Γουατεμάλα!
Πρωτοποριακές αποφάσεις έχουν εκδοθεί διεθνώς με γνώμονα τα ανθρώπινα δικαιώματα και πυξίδα την ηθική. Η απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου της Γερμανίας, που έκρινε μια συγκλονιστική υπόθεση μετάδοσης του ιού, είναι ίσως μοναδική στα διεθνή δικαστικά χρονικά (αναφέρεται εκτενώς στο ρεπορτάζ).
Η ανυπαρξία ειδικής νομοθεσίας στη χώρα μας (το ίδιο, δυστυχώς, ισχύει και στην Κύπρο, όπου ελλείψει νόμου εφαρμόζεται στη δίκη της Λάρνακας μια διάταξη του 1957) μας κατατάσσει στις εξαιρέσεις της διεθνούς κοινότητας. Ο πρόεδρος όμως της Ιατρονομικής Εταιρείας κ. Χάρης Πολίτης με την πολύτιμη συνδρομή του έγινε αυτή η έρευνα τονίζει ότι «παρ’ όλα αυτά η Ελλάδα εφαρμόζει φιλελεύθερη πολιτική σχετικά με το AIDS». Το παρασκήνιο της δίκης στη Λάρνακα
Η ΔΙΚΗ του Κύπριου από το Παραλίμνι, που κατηγορείται ότι μετέδωσε εν γνώσει του στη σύντροφο της ζωής του τον ιό του AIDS, συνεχίζεται στο Επαρχιακό Δικαστήριο της Αμμοχώστου που συνεδριάζει στη Λάρνακα. Χωρίς τις γνωστές σε μας δηλώσεις των δικηγόρων από τηλεοράσεως, χωρίς κάμερες, χωρίς βαρύγδουπες ραδιοφωνικές μεταδόσεις. Αυτά στο δίκαιο της Μεγαλονήσου απαγορεύονται ρητά και οι απαγορεύσεις τηρούνται. Είναι μια δίκη με διεθνές, όπως είναι φυσικό, ενδιαφέρον.
Στο εδώλιο ο κύπριος ψαράς, φορέας της νόσου, θύμα της μάστιγας του αιώνα. Το ζητούμενο για τον μοναδικό δικαστή που κρίνει την υπόθεση, τον κ. Αντ. Λιάτσο, αν είναι και θύτης. Αν δηλαδή ισχύει αυτό που του αποδίδει το κατηγορητήριο: Γνώριζε ότι ήταν φορέας και εν γνώσει του μετέδωσε τη νόσο στη σύντροφό του, που τώρα δίδει αγώνα για να κρατηθεί στη ζωή.
Μια υπόθεση δύσκολη που αφήνει μια γεύση πικρή. Για το AIDS, άλλωστε, όπως εύστοχα είχε επισημάνει ο καθηγητής της Εγκληματολογίας κ. Γιάννης Πανούσης, «το θύμα και ο δράστης ταυτίζονται. Από κάποιον προσβάλλεται και σε κάποιον άλλον μεταδίδει». Το δικαστήριο στη Λάρνακα (Μονομελές) καλείται να απαντήσει στα μεγάλα διλήμματα που προκαλεί και για το δίκαιο η νόσος του αιώνα. Να κρίνει τις λεπτές ισορροπίες που σηματοδοτούν την ανθρώπινη συμπεριφορά, όταν το AIDS είναι παρόν και καθορίζει τα πάντα.
Επικοινωνήσαμε με τις δικαστικές αρχές της Κύπρου και με τον δικηγόρο του κατηγορουμένου. Οι κουβέντες του λιγοστές. Δεν επιτρέπεται εκεί καμία δήλωση, καμία πληροφορία για την υπόθεση, όσο η δίκη συνεχίζεται. Παρ’ όλα αυτά, κατορθώσαμε να μάθουμε ορισμένα ενδιαφέροντα και εντυπωσιακά πράγματα. Κατ’ αρχήν, ποια είναι η θέση του ανθρώπου που δικάζεται. Τι λέει ο ίδιος. Γιατί η σύντροφος της ζωής του, η 45χρονη Αγγλίδα, που κατέθεσε επί τέσσερις ημέρες στο δικαστήριο την οδυνηρή και συγκλονιστική μαρτυρία της, υπήρξε κατηγορηματική: «Δεν μου αποκάλυψε ότι ήταν φορέας. Και μου μετέδωσε τη νόσο». Με έκπληξη πληροφορηθήκαμε από τον δικηγόρο του, κ. Τάσο Οικονόμου, ότι ο κατηγορούμενος δεν το αρνείται!
Το ομολογεί. Παραδέχεται ότι ήξερε πως ήταν φορέας. Δεν δέχεται, όμως, ότι το απέκρυψε από τη σύντροφο της ζωής του. Διατείνεται ότι της το είπε και με τη συναίνεσή της είχαν ολοκληρωμένες σεξουαλικές σχέσεις. Σχέσεις που αποδείχθηκαν γι’ αυτήν ολέθριες. Εκδήλωσε τη νόσο και σήμερα αγωνίζεται να κρατηθεί στη ζωή. Θέλει, όπως είπε στο δικαστήριο, «να ζήσει για να τον δει να τιμωρείται». Και με λεπτομέρειες έδωσε το χρονικό του προσωπικού της δράματος. Τον γνώρισε πριν από τέσσερα χρόνια. Τότε αποφάσισε να μείνει μόνιμα στο Παραλίμνι και αγόρασε σπίτι. Η σχέση τους ήταν στην αρχή φιλική. Στη συνέχεια έγιναν ζευγάρι. Εκείνος είχε τέσσερα παιδιά και η σύζυγός του ήταν βαριά άρρωστη. Της είπε ότι πάσχει από λευχαιμία.
Χωρίς προφύλαξη καμία οι σεξουαλικές σχέσεις τους. Οταν η σύζυγος πέθανε, μια φίλη, όπως είπε η 45χρονη Αγγλίδα, της «άνοιξε τα μάτια». Η πρότασή της ήταν να εξετασθεί για τον ιό. Το πρώτο τεστ αρνητικό. Το δεύτερο όχι. Εμεινε όμως μαζί του ως το 1996. Δεν έφυγε, ούτε διέκοψε τις σχέσεις τους. Σήμερα, ανήμπορη πια να φροντίσει και τον εαυτό της, ζει στην Αγγλία. Στην Κύπρο πήγε μόνο για τη δίκη.
Σειρά στον κατάλογο των μαρτύρων, μια χημικός που είχε κάνει τις σχετικές αναλύσεις αίματος. Και την ερχόμενη εβδομάδα νοσοκόμοι και γιατροί. Στο τέλος ο κατηγορούμενος. Την κάθαρση στο δράμα θα δώσει ο δικαστής κ. Λιάτσος. Αυτός θα κρίνει ποια η ευθύνη του κατηγορουμένου. Ακόμη όμως και αν κριθεί είναι το πιθανότερο ένοχος, η ποινή που επιβάλλει ο νόμος είναι μικρή. Δυσανάλογη με το αποτέλεσμα της πράξης του. Το ανώτατο δύο χρόνια φυλάκιση και πρόστιμο 1.000 κυπριακές λίρες. Δηλαδή ένα εκατομμύριο δραχμές! Εύλογα αναρωτιέται κάποιος: Τόσο μικρή ποινή; Τόσο μικρή. Και αυτό διότι, όπως μας εξήγησε ο κ. Οικονόμου, στην Κύπρο δεν υπάρχει ειδική νομοθεσία για τα θέματα του AIDS. Και στη συγκεκριμένη δίκη εφαρμόζεται ένας νόμος του 1957! Νόμος που προβλέπει ποινές για εκείνους που μεταδίδουν μολυσματικές νόσους. Και προβλέπει ποινές χαμηλές (φυλάκιση διετή και πρόστιμα, με τα οικονομικά δεδομένα της δεκαετίας του ’50).
Με αυτό τον νόμο, λοιπόν, η κατηγορία που αποδίδεται στον κύπριο ψαρά είναι ότι μετέδωσε «εν γνώσει του, αμελώς, μολυσματική νόσο». Σύμφωνα με το δίκαιο της Μεγαλονήσου, η κατηγορία είναι κάτι μεταξύ πταίσματος και πλημμελήματος για τα ελληνικά δεδομένα. Γι’ αυτό δικάζεται από δικαστή ο οποίος, στην ελληνική δικαστική ιεραρχία, αντιστοιχεί με τον βαθμό του προέδρου Πρωτοδικών.
Η απόφαση του δικαστηρίου αναμένεται τις προσεχείς εβδομάδες με ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Η δίκη γίνεται με γρήγορους ρυθμούς και το δικαστήριο συνεδριάζει σχεδόν μέρα παρά μέρα. Τρεις περιπτώσεις και στη χώρα μας
Η ΔΙΚΗ στη Λάρνακα δεν είναι η μόνη. Και στη χώρα μας η Δικαιοσύνη έχει κληθεί, δέκα χρόνια μετά την εμφάνιση της νόσου, να δώσει απαντήσεις και λύσεις στα δισεπίλυτα προβλήματα που δημιουργεί η νόσος του αιώνα. Με δεδομένη την απουσία ειδικής νομοθεσίας και με γνώμονα τις βασικές αρχές του ποινικού μας νόμου, οι έλληνες δικαστές προσπάθησαν να απονείμουν δικαιοσύνη σε θύματα και δράστες οι ρόλοι συνήθως είναι δύσκολο να διακριθούν και να αποζημιώσουν εκείνους που είχαν την ατυχία να ζήσουν την οδυνηρή εμπειρία του φορέα ή του πάσχοντος.
«Το Βήμα» σήμερα αποκαλύπτει πώς έχουν φθάσει στα δικαστήριά μας τρεις σχετικές υποθέσεις. Για τις δύο οι δίκες έγιναν και οι αποφάσεις εκδόθηκαν. Σε μία, όμως, την πλέον σημαντική, η δίκη δεν έγινε ποτέ. Ηταν πριν από τέσσερα χρόνια. Ενας ασθενής του AIDS δήλωσε σε τηλεοπτική εκπομπή ότι συνάπτει σεξουαλικές σχέσεις με ένα στόχο: να μεταδώσει σε όσο το δυνατόν περισσότερους τη νόσο! Εναντίον του, αμέσως, ασκήθηκε ποινική δίωξη για απόπειρα ανθρωποκτονίας και σχηματίστηκε η σχετική δικογραφία.
Ο ίδιος κλήθηκε και κατέθεσε. Ομολόγησε ότι είναι «κινούμενη βόμβα». Τα θύματά του δεν βρέθηκαν. Μήπως το ήξεραν άλλωστε; Η δίκη, όμως, δεν έγινε ποτέ. Ο κατηγορούμενος για μετάδοση του ιού και ασθενής της νόσου έφυγε από τη ζωή. Και η δικογραφία αρχειοθετήθηκε. Η ποινική δίωξη έπαυσε λόγω θανάτου του κατηγορουμένου!
Η δεύτερη υπόθεση, που έχει φθάσει ως σήμερα στα δικαστήρια, αφορούσε μια αγωγή ενός ασθενούς από τη μάστιγα του αιώνα που κατήγγειλε γιατρούς σε νοσοκομείο του ΙΚΑ γιατί αρνήθηκαν, όπως υποστήριξε, να προχωρήσουν σε εγχείρηση που ήταν απαραίτητη για την υγεία του και τη ζωή του.
Το δικαστήριο δίκασε την υπόθεση και, παρ’ όλο που δεν έκρινε δικαιολογημένη τη συμπεριφορά των γιατρών είχε καταδικαστεί και από την Εθνική Επιτροπή για το AIDS εν τούτοις τους απάλλαξε. Και αυτό γιατί, όπως προέκυψε, δεν είχαν έτσι κι αλλιώς τα κατάλληλα μέσα προς αντιμετώπιση του περιστατικού. Αυτή ήταν η απόφαση του δικαστηρίου που εκδόθηκε το 1992.
Δύο χρόνια αργότερα, όμως, άλλο δικαστήριο, διοικητικό και όχι ποινικό αυτή τη φορά, καταδίκασε το ελληνικό Δημόσιο να καταβάλει αποζημίωση 105 εκατομμυρίων δραχμών στους γονείς ενός τετράχρονου παιδιού, που έπασχε από μεσογειακή αναιμία και μολύνθηκε στο Νοσοκομείο της Ρόδου από μολυσμένο αίμα (προτού αρχίσει ο καθολικός έλεγχος του αίματος).
Αν και οι πρώτες δίκες είναι πραγματικότητα, ο έλληνας νομοθέτης δεν αισθάνθηκε την ανάγκη να συναντηθεί με τις απαιτήσεις των καιρών και να μιμηθεί ευρωπαίους ομολόγους του. Τόσα χρόνια μετά την εμφάνιση της νόσου και του πρώτου ισχυρού κοινωνικού σοκ, ούτε μία διάταξη δεν υπάρχει που να ρυθμίζει οτιδήποτε σχετικό με το AIDS.
Μόνο μία εγκύκλιος που εκδόθηκε το 1986 και ορισμένες οδηγίες του υπουργείου Υγείας, για το πώς θα γίνονται οι μεταγγίσεις με ασφάλεια και πώς θα γίνεται η καταγραφή των κρουσμάτων, με αυστηρή τήρηση του ιατρικού απορρήτου.
Ισως, καλοπροαίρετα, αναρωτηθεί κάποιος: «Μα, απαιτείται ειδική νομοθεσία για το AIDS;». Ο πρόεδρος της Ιατρονομικής Εταιρείας κ. Χάρης Πολίτης, ο οποίος μας βοήθησε σε αυτό το ρεπορτάζ, δίδει το μέγεθος της αναγκαιότητας για νομοθετικές ρυθμίσεις, διατυπώνοντας ορισμένα ερωτήματα – προκλήσεις: Είναι επιτρεπτή η υποχρεωτική άμβλωση σε φορείς της νόσου ή η υποχρεωτική απέλαση ατόμου που έχει μολυνθεί από τον ιό; Και ακόμη, είναι αναγκαία και πότε η απομόνωση ασθενών σε νοσοκομεία, στρατιωτών ή εγκλείστων; Είναι απαραίτητη η ποινικοποίηση της μεταδόσεως της νόσου σε τρίτο από δόλο ή το ποινικό μας δίκαιο είναι επαρκές για τη δημόσια υγεία;
Ο κ. Πολίτης, ωστόσο, είναι ρεαλιστής και αισιόδοξος. Παρά την ανυπαρξία ειδικών ρυθμίσεων, υποστηρίζει πως «η χώρα μας τηρεί τους διεθνείς κανόνες που επιτάσσουν το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, το Συμβούλιο της Ευρώπης και οι διεθνείς διακηρύξεις για την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων». Μάλιστα, πριν από δύο χρόνια, η Νομική Επιτροπή του Κέντρου Ελέγχου Ειδικών Λοιμώξεων, σε συνεργασία με το υπουργείο Υγείας, εξέδωσε βιβλίο, με τίτλο «Θεμελιώδεις αρχές για την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ατομικών ελευθεριών» σε σχέση με το AIDS, που είναι πρωτοποριακό στην Ευρώπη. Σε αυτό τίθενται οι κατευθυντήριες γραμμές που πρέπει να τηρούνται από την κοινωνία, την οικογένεια, τα σχολεία, τις φυλακές, το κράτος και τα νοσοκομεία, για την προάσπιση των δικαιωμάτων των ατόμων που έχουν μολυνθεί από τον ιό.
Και κάτι ακόμη. Τονίζει ότι η πολιτική μας για τη μάστιγα του αιώνα ανήκει στις πλέον φιλελεύθερες και ανθρωποκεντρικές, με αποτέλεσμα να εμφανίζονται και εντυπωσιακά αποτελέσματα στην πράξη. Στους τοξικομανείς έχουμε το χαμηλότερο ποσοστό μετάδοσης γιατί, χωρίς περιορισμούς που υπάρχουν σε άλλες χώρες και με λίγα χρήματα, ο έλληνας πολίτης μπορεί να προμηθεύεται από τα φαρμακεία σύριγγες μιας χρήσεως! Η «απόφαση της αγάπης» στη Γερμανία
«ΟΛΟΙ οι πολίτες υποχρεούνται να φέρουν στο αυτοκίνητό τους ένα ζευγάρι αντι-AIDS γάντια, τα οποία θα χρησιμοποιήσουν σε περίπτωση όπου χρειαστεί να περιθάλψουν τραυματία τροχαίου ή άλλου ατυχήματος». Η φράση αυτή για τον μέσο Ελληνα μπορεί να παραπέμπει σε σκηνές επιστημονικής φαντασίας, αλλά για τον σημερινό Γερμανό αποτελεί απλά μία διάταξη νόμου, από τις εκατοντάδες που έχουν θεσπιστεί για το AIDS στη Γερμανία, όπως σχεδόν σε όλες τις χώρες της Ευρώπης.
Αμέσως μετά την εμφάνιση της νόσου, στα μέσα της δεκαετίας του 1980, σχεδόν όλες οι χώρες στην Ευρώπη και στην Αμερική ακόμη και η Γουατεμάλα έχει ειδική και μάλιστα λεπτομερή νομοθεσία φρόντισαν να συντάξουν και να εφαρμόσουν κανόνες που να ρυθμίζουν τα πάντα γύρω από τη μάστιγα του αιώνα. Τις υποχρεώσεις και τα δικαιώματα των πολιτών αλλά και των φορέων, την προστασία της δημόσιας υγείας, την κατοχύρωση της περίθαλψης και της ασφάλισης, τις σχέσεις των μελών μιας οικογένειας με τον φορέα ή τον πάσχοντα, καθώς και τις υποχρεώσεις των γιατρών και των νοσηλευτών.
Ενδεικτικά και μόνον αναφέρουμε: Η γαλλική νομοθεσία θεωρείται από τις πλέον φιλελεύθερες και η ζυγαριά της γέρνει προς τα ανθρώπινα δικαιώματα, σε αντίθεση με την αμερικανική και τη γερμανική, όπου προέχει η προστασία της δημόσιας υγείας. Στη Βαυαρία, για παράδειγμα, όταν υπάρχει υποψία ότι κάποιος έχει μολυνθεί από τον ιό, υποχρεώνεται σε εξέταση αίματος, ενώ στις ΗΠΑ επιτρέπεται να τεθούν σε απομόνωση οι πάσχοντες από τη νόσο. Η απομόνωση των φορέων αντιμετωπίζεται διαφορετικά από τις διεθνείς νομοθεσίες. Στο Βέλγιο και στην Ιρλανδία ισχύει η απόλυτη απομόνωση, μαζί με άλλους που έχουν μολυνθεί, ενώ στη Βαυαρία ισχύει η «part time» απομόνωση.
Στη χώρα μας πάντα ανωνύμως φθάνουν τα στοιχεία για φορείς και πάσχοντες στην Εθνική Επιτροπή για τη νόσο. Ορισμένα κράτη, επίσης, έχουν θεσπίσει υποχρεωτικά μέτρα για ορισμένες κατηγορίες πληθυσμού. Στη Βρετανία, για παράδειγμα, είναι υποχρεωτικός ο έλεγχος για τη νόσο στους φοιτητές. Στη Γαλλία δεν επιτρέπεται η πρόσληψη πάσχοντα, ενώ στην Ιταλία απαιτούνται ιατρικές εξετάσεις προ της προσλήψεως. Το ίδιο ισχύει και στη Βαυαρία για τους δημοσίους υπαλλήλους. Πάντως κανένα κράτος στον κόσμο δεν έχει θεσπίσει υποχρεωτικό τεστ για τον πληθυσμό.
Οι νόμοι, όμως, και οι διατάξεις δοκιμάζονται στην πράξη και δοκιμάζονται σκληρά. Μια απλή περιήγηση στις αποφάσεις των δικαστηρίων χωρών της Ευρώπης και της Αμερικής αποδεικνύει του λόγου το αληθές. Οι δικαστές καλούνται να κρίνουν με ανθρωπιά, να σταθμίσουν καταστάσεις οριακές και να αποδώσουν δικαιοσύνη επί ξυρού ακμής. Η απόφαση που εκδόθηκε από τη γερμανική δικαιοσύνη είναι συγκλονιστική.
Ονομάστηκε διεθνώς «απόφαση της αγάπης». Η ιστορία ξεκίνησε όταν ένας νέος που έπασχε από τη νόσο ενημέρωσε τη σύντροφο της ζωής του. Εκείνη, όμως, αρνήθηκε να τον εγκαταλείψει αλλά και να λάβει προφυλακτικά μέτρα. Ασθένησε και πέθανε. Οι γονείς της προσέφυγαν στα δικαστήρια και ζήτησαν αποζημίωση και την τιμωρία του νέου. Στην πρωτόδικη απόφαση ο δράστης απαλλάχθηκε λόγω αμφιβολιών. Το δευτεροβάθμιο όμως δικαστήριο και το ακυρωτικό εξέδωσαν μία μοναδική απόφαση (Bay ObLG NJW 1990, 131). Αθώωσαν τον φίλο της κοπέλας. Εκριναν τη συμπεριφορά αυτών των ανθρώπων στο πεδίο της ηθικής, της απόλυτης ταύτισης. Της υπέρτατης ανθρωπιάς. «Συμμετείχε σε υπεύθυνη αυτοδιακινδύνευση» η κοπέλα, ήταν το σκεπτικό τους. Η απόφαση ήταν ρηξικέλευθη, αλλά όχι η μόνη.
Σε άλλη υπόθεση, γερμανικό δικαστήριο έκρινε ένοχο έναν ομοφυλόφιλο που είχε μεταδώσει τη νόσο σε τρεις. Οι δύο δεν βρέθηκαν, ο τρίτος, όμως, που εντοπίστηκε, δεν είχε μολυνθεί. Κρίθηκε όμως ένοχος ο κατηγορούμενος για απόπειρα επικίνδυνης σωματικής βλάβης και όχι για απόπειρα ανθρωποκτονίας. «Η δίκη του αίματος» στη Γαλλία, επίσης, είναι μοναδική. Οχι για την απόφασή της (οι ποινές ήταν μικρές) αλλά για το δράμα των χιλιάδων αιμοφιλικών που μολύνθηκαν όταν οι υπεύθυνοι του γαλλικού Κέντρου Αιμοδοσίας, εν γνώσει τους, έκαναν μεταγγίσεις με μολυσμένο αίμα. Δικάστηκαν σε μικρές ποινές φυλάκισης, ενώ οι ευθύνες της πολιτικής ηγεσίας δεν αποδείχθηκαν.
