Για περισσότερα από δεκαπέντε χρόνια, το Burj Khalifa έμοιαζε αξεπέραστο. Με ύψος 828 μέτρων και 163 ορόφους, ο εμβληματικός ουρανοξύστης του Ντουμπάι κατέχει από το 2010 τον τίτλο του ψηλότερου κτιρίου στον κόσμο και αποτελεί ένα από τα πλέον αναγνωρίσιμα σύμβολα της σύγχρονης αρχιτεκτονικής.
Η πρωτοκαθεδρία του, όμως, πλησιάζει στο τέλος της. Στην Τζέντα της Σαουδικής Αραβίας, η κατασκευή του Jeddah Tower έχει περάσει πλέον το ορόσημο των 100 ορόφων και συνεχίζει να ανεβαίνει προς έναν στόχο που μέχρι πρόσφατα έμοιαζε σχεδόν εξωπραγματικός: να γίνει το πρώτο κτίριο στην ιστορία που θα ξεπεράσει το 1 χιλιόμετρο σε ύψος.
Η τελική ακριβής κορυφή του δεν έχει αποκαλυφθεί, όμως το σχέδιο προβλέπει ύψος άνω των 1.000 μέτρων, τουλάχιστον 180 μέτρα περισσότερο από το Burj Khalifa, και συνολική επιφάνεια 530.000 τετραγωνικών μέτρων. Η ολοκλήρωση της κατασκευής τοποθετείται, με βάση τον σημερινό προγραμματισμό, μέσα στο 2028. Αν το χρονοδιάγραμμα τηρηθεί, η παγκόσμια πρωτεύουσα των κατακόρυφων ρεκόρ θα μετακινηθεί από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα στη Σαουδική Αραβία.
Ο Jeddah Tower δεν είναι απλώς ένας υπερμεγέθης ουρανοξύστης. Αποτελεί το κεντρικό σημείο της Jeddah Economic City, ενός νέου αστικού αναπτυξιακού έργου αξίας περίπου 20 δισεκατομμυρίων δολαρίων και εκατομμυρίων τετραγωνικών μέτρων, που αφορά τη διαμόρφωση κατοικιών, γραφείων, ξενοδοχείων, εμπορικών εγκαταστάσεων και τουριστικών υποδομών γύρω από το ψηλότερο κτίριο του πλανήτη.
Σχεδιασμένος από το γραφείο Adrian Smith + Gordon Gill Architecture, o πύργος θα είναι μεικτής χρήσης, διαθέτοντας πολυτελείς κατοικίες, ξενοδοχείο Four Seasons, επαγγελματικούς χώρους και ένα από τα υψηλότερα παρατηρητήρια στον κόσμο. Ο Εϊντριαν Σμιθ είχε ηγηθεί και του σχεδιασμού του Burj Khalifa, γεγονός που προσθέτει έναν ιδιαίτερο συμβολισμό στην προσπάθεια υπέρβασης του δικού του προηγούμενου ρεκόρ.
Η μορφή του νέου πύργου είναι λεπτή, κωνική και οργανική. Η τριγωνική βάση και τα τρία σταδιακά στενότερα «φτερά» έχουν σχεδιαστεί ώστε να περιορίζουν τις πιέσεις των ανέμων, οι οποίες σε ύψος 1 χιλιομέτρου αποτελούν μία από τις μεγαλύτερες τεχνικές προκλήσεις. Σε τέτοιες διαστάσεις, ακόμη και μικρές ταλαντώσεις μπορούν να γίνουν αισθητές στους ανώτερους ορόφους, γι’ αυτό και η αεροδυναμική συμπεριφορά του κτιρίου είναι εξίσου σημαντική με την αντοχή των υλικών.
Η κατασκευή είχε ξεκινήσει το 2013 – και ονομαζόταν Kingdom Tower – αλλά διακόπηκε για χρόνια εξαιτίας οικονομικών και πολιτικών προβλημάτων, καθώς και των επιπτώσεων της πανδημίας. Η επανεκκίνησή της συνοδεύτηκε από νέα χρηματοδότηση και από την επιθυμία της Σαουδικής Αραβίας να προβάλει διεθνώς το πρόγραμμα Vision 2030, ένα στρατηγικό πλάνο μέσω του οποίου επιδιώκει να μειώσει την εξάρτησή της από το πετρέλαιο και να προσελκύσει επενδύσεις, τουρισμό και διεθνείς επιχειρήσεις.
Το Burj Khalifa, πάντως, δεν πρόκειται να χάσει την αρχιτεκτονική σημασία του. Ακόμη και μετά την ολοκλήρωση του Jeddah Tower, θα παραμείνει ένα από τα σημαντικότερα κατασκευαστικά επιτεύγματα της σύγχρονης εποχής και ο ουρανοξύστης που απέδειξε ότι τα 800 μέτρα μπορούσαν να ξεπεραστούν. Η αλλαγή στην κορυφή δείχνει, ωστόσο, ότι τα όρια μετακινούνται ξανά.
Αλλες «megatall» κατασκευές και η πορεία τους
Την ίδια στιγμή, το Ντουμπάι συνεχίζει να επενδύει στη μεγάλη κλίμακα. Το Burj Azizi, ύψους 725 μέτρων και 133 ορόφων, βρίσκεται υπό κατασκευή στη Sheikh Zayed Road, περίπου 2 χιλιόμετρα μακριά από το Burj Khalifa, και θα συγκαταλέγεται και αυτό στα ψηλότερα κτίρια του κόσμου. Με στόχο ολοκλήρωσης γύρω στο 2030, θα συνδυάζει πολυτελείς κατοικίες, ξενοδοχείο, εμπορικούς χώρους και εγκαταστάσεις αναψυχής.
Πολύ πιο αβέβαιη παραμένει η περίπτωση του Dubai Creek Tower. Οι θεμελιώσεις του είχαν ολοκληρωθεί πριν από την παύση των εργασιών το 2020, όμως έκτοτε έχει επανασχεδιαστεί, ενώ το ύψος του έχει αναθεωρηθεί προς τα κάτω. Μέχρι τα μέσα του 2026 δεν είχε ανακοινωθεί οριστικό νούμερο ή σαφές χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσης, ενώ το έργο βρισκόταν ακόμη στη διαδικασία νέων διαγωνισμών και σχεδιαστικών αποφάσεων. Επομένως, δεν μπορεί ακόμη να θεωρείται βέβαιος ανταγωνιστής του Burj Khalifa ή του Jeddah Tower.
Αντίστοιχα, το Oblisco Capitale στην Αίγυπτο, που έχει παρουσιαστεί ως πύργος περίπου 1.000 μέτρων, παραμένει περισσότερο φιλόδοξη πρόταση παρά έργο με την ίδια κατασκευαστική ωριμότητα που διαθέτει σήμερα ο Jeddah Tower. Η σχεδιαζόμενη μορφή του αντλεί έμπνευση από τους αρχαίους αιγυπτιακούς οβελίσκους και θα μπορούσε, εφόσον υλοποιηθεί, να αλλάξει ριζικά τον ορίζοντα της νέας διοικητικής πρωτεύουσας της Αιγύπτου. Ωστόσο, οι διαθέσιμες πληροφορίες για την πραγματική πρόοδο, τη χρηματοδότηση και το χρονοδιάγραμμα παραμένουν περιορισμένες.
Η νέα κούρσα προς τον ουρανό δεν αφορά μόνο την αρχιτεκτονική. Οι υπερ-ουρανοξύστες λειτουργούν ως εργαλεία οικονομικής πολιτικής και διεθνούς προβολής: δημιουργούν τουριστικά τοπόσημα, αυξάνουν την αξία της γης στις γύρω περιοχές, προσελκύουν εύπορους αγοραστές και επιχειρήσεις και τοποθετούν μια πόλη στον παγκόσμιο χάρτη. Ταυτόχρονα, όμως, γεννούν ερωτήματα για το κόστος, τη βιωσιμότητα και την πραγματική χρησιμότητά τους. Η κατασκευή σε τόσο ακραία ύψη απαιτεί τεράστιες ποσότητες σκυροδέματος, χάλυβα, ενέργειας και εξειδικευμένης τεχνολογίας. Η λειτουργία, η ψύξη, η ύδρευση και η ασφαλής εκκένωση ενός κτιρίου ύψους 1 χιλιομέτρου αποτελούν προκλήσεις χωρίς προηγούμενο.
Παρά τις επιφυλάξεις, η κατασκευή του Jeddah Tower δείχνει ότι η εποχή των υπερ-ουρανοξυστών μόλις αρχίζει. Το Burj Khalifa έθεσε το πρότυπο. Η Σαουδική Αραβία επιχειρεί τώρα να το ξεπεράσει, όχι μόνο σε μέτρα αλλά και σε συμβολισμό. Οταν η κορυφή του καινούργιου πύργου της αγγίξει τον ουρανό, το 1 χιλιόμετρο δεν θα αποτελεί πλέον ένα θεωρητικό όριο, θα είναι μια πραγματικότητα.
