Την περασμένη Τρίτη πήγα σινεμά έπειτα από καιρό. Είδα το «Marty Supreme», την ταινία για έναν αθλητή του πινγκ πονγκ στις ΗΠΑ τη δεκαετία του 1950, ο οποίος έμοιαζε μετέωρος ανάμεσα σε μεγάλες ματαιώσεις και μίνι θριάμβους. Γυρίζοντας σπίτι, έπεσα πάνω στην είδηση για το ναυάγιο της Χίου με τους τουλάχιστον 15 νεκρούς και τις αδιευκρίνιστες συνθήκες. Μια ταινία εποχής και μια σύγχρονη τραγωδία δεν έχουν ίσως τίποτα άλλο κοινό, εκτός του ότι μπορούν να μας αφήσουν με μια μικρότερη ή μεγαλύτερη επίγευση ρατσισμού. Μια αίσθηση πως ό,τι δεν μας μοιάζει, ό,τι μπορεί να ταξινομηθεί ως ξένο, είναι αναλώσιμο και αγνοήσιμο.
Η περίπτωση της ταινίας έχει ενδιαφέρον γιατί πρόσεξε να τα έχει όλα σωστά. Οι (λίγες) γυναίκες ήταν έξυπνες και ενδιαφέρουσες, οι Αφροαμερικανοί εμφανίζονταν σε μη στερεοτυπικούς ρόλους, ο ιάπωνας αντίπαλος του πρωταγωνιστή παρουσιαζόταν με κάποιον τρόπο πιο συμπαθής από τον πρωταγωνιστή, ενώ είχε και πρόβλημα ακοής. Μιλάμε για ρεσιτάλ θετικής συμπερίληψης.
Μέχρι τη σκηνή με τον αγώνα πινγκ πονγκ που διεξαγόταν στην Ιαπωνία, μπροστά σε κοινό και με εκφωνητή, ο οποίος μετέδιδε ακατάπαυστα και… αμετάφραστα. Οι κατά τα άλλα τόσο προσεκτικοί παραγωγοί δεν θεώρησαν άξιο λόγου να μάθουμε τι έλεγε τόση ώρα. Λεπτομέρειες, θα μου πείτε, και μπορεί να έχετε και δίκιο. Ισως δεν χρειάζεται να εξαντλούμε τη σχολαστικότητά μας, δεν πέθανε και κανείς…
Το πρόβλημα είναι ότι δεν την εξαντλούμε ούτε όταν πεθαίνει. Στη Χίο άφησαν την τελευταία τους πνοή κάποιοι άνθρωποι που περίμεναν να βρουν μια καλύτερη ζωή και αντ’ αυτού έπεσαν πάνω στο Λιμενικό Σώμα. Μάλιστα, τα ρεπορτάζ λένε ότι δύο από τις επιζήσασες ήταν έγκυοι και απέβαλαν.
Ο συνδυασμός
Δηλαδή, αν δούμε το γεγονός από μια απόσταση, τουλάχιστον δύο γυναίκες προτίμησαν παρά την εγκυμοσύνη τους να πλεύσουν στο σκοτάδι, σε ένα αφερέγγυο σκάφος, προς μια πρακτικά άγνωστη κατεύθυνση, έχοντας πληρώσει μια μικρή περιουσία στους διακινητές τους. Φανταστείτε τι λέει αυτός ο συνδυασμός παραγόντων για την κατάσταση από την οποία προσπαθούσαν να ξεφύγουν.
Την περασμένη Πέμπτη, λοιπόν, διοργανώθηκε στο Σύνταγμα συλλαλητήριο διαμαρτυρίας για τις συνθήκες υπό τις οποίες συνέβη το δυστύχημα. Δεν ξέρω αν έφταιγε η βιαστική οργάνωση ή η πρόβλεψη για κακοκαιρία, αλλά έξω από τη Βουλή (στην οποία εκείνη την ημέρα ψηφιζόταν συμπτωματικά νομοσχέδιο του υπουργείου «Μετανάστευσης και Ασύλου») βρέθηκαν μόλις λίγες εκατοντάδες άτομα.
Σε αντιδιαστολή, δύο χρόνια μετά το δυστύχημα/έγκλημα των Τεμπών, στους ίδιους δρόμους είχαν βρεθεί τουλάχιστον μισό εκατομμύριο άνθρωποι, αριθμό τον οποίο πρέπει να διπλασιάσουμε αν υπολογίσουμε και τις διαδηλώσεις της ίδιας ημέρας σε όλες τις μεγάλες πόλεις της Ελλάδας. Πικρή ειρωνεία; Το κεντρικό πρόσωπο πίσω από εκείνες τις πορείες διαμαρτυρίας εγκαλεί τώρα το ελληνικό κράτος που δεν μπορεί να αποτρέψει τις «παράνομες εισβολές», όπως τις χαρακτήρισε η ίδια η Μαρία Καρυστιανού. Και είναι εκεί, απέναντι στον νεκρό «ξένο», που το αίτημα για δικαιοσύνη υποχωρεί πίσω από μια αφηρημένη επίκληση σε έναν «πόνο βαθύ» και μια συγκεκριμένη αναφορά στη «διαφύλαξη των δικαιωμάτων της χώρας».
Αλλά και παλιότερα η ελληνική κοινωνία δεν έδειξε τα καλύτερα αντανακλαστικά: Παρότι είχε προηγηθεί κατά 8 μήνες η δολοφονία του Σαχζάντ Λουκμάν (με εμφανέστατο το ρατσιστικό κίνητρο), έπρεπε να δολοφονηθεί και ο Παύλος Φύσσας για να ενεργοποιηθεί περισσότερο όχι μόνο η Δικαιοσύνη αλλά και η κοινή γνώμη για τη δράση της Χρυσής Αυγής. Και όλοι και όλες είδαμε το διαφορετικό «βάρος» που είχαν ο θάνατος του Αλέξη Γρηγορόπουλου και του Ρομά Νίκου Σαμπάνη, και οι δύο από χέρια αστυνομικών. Μέσα στον ζόφο των ημερών, ας κρατήσουμε την είδηση ότι η υπόθεση Σαμπάνη δεν θα αρχειοθετηθεί ως άλλη μία περίπτωση «νόμιμης άμυνας» των ενστόλων.
