Η Λέσβος δίνει την εικόνα ενός νησιού που μοιάζει να έχει εγκαταλειφθεί. Τη βαθιά οικονομική και παραγωγική κρίση που προκάλεσαν οι σοβαρές ζωονόσοι και οι μαζικές θανατώσεις ζώων αντικατέστησε την περασμένη εβδομάδα μια νέα υγειονομική κρίση: πληρούνται τα απαραίτητα υγειονομικά μέτρα για τις ταφές των ζώων; Η εικόνα είναι ακόμη και σήμερα θολή.
Ο Απόστολος Γροσομανίδης έζησε όλα τα στάδια της κρίσης που πλήττει επί μήνες το νησί, καθώς ήταν από τους πρώτους κτηνοτρόφους που έχασε ολόκληρο το κοπάδι του μέσα σε μια νύχτα. Oπως περιγράφει στο «Βήμα», στα τέλη Μαρτίου και ενώ είχαν εκδηλωθεί ήδη τα πρώτα κρούσματα αφθώδους πυρετού σε αιγοπρόβατα της Λέσβου, οι αρμόδιες υπηρεσίες της Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου έκαναν δειγματοληπτικό έλεγχο στο κοπάδι του, που βρισκόταν στο χωριό Μανταμάδο.
«Δεν υπήρξε σωστή ενημέρωση και άμεση παρέμβαση»
«Τα ζώα μου δεν είχαν νοσήσει, δεν είχαν δείξει κανένα σημάδι. Ωστόσο, μία εβδομάδα μετά και συγκεκριμένα στις 4 Απριλίου μου τηλεφώνησαν και μου είπαν ότι είμαι “θετικός” και ότι έπρεπε να θανατωθούν όλα. Οχι μόνο τα τέσσερα πρόβατα με αντισώματα. Και τα 236, αλλά και οι 39 αγελάδες που είχα. Εχασα τη γη κάτω από τα πόδια μου. Εμεινα μέσα σε λίγες ώρες άνεργος και άεργος».
Ο εκσκαφέας και οι σφάχτες
Ο ίδιος περιγράφει τις δύσκολες εικόνες που αντίκρισε την ημέρα θανάτωσης των ζώων του, αλλά και τη διαδικασία που ακολουθήθηκε, η οποία και του δημιούργησε ερωτήματα για τις πιθανές συνέπειες που μπορεί να είχε στη δημόσια υγεία. «Στην αρχή ήρθε ο εκσκαφέας και οι σφάχτες» περιγράφει. «Ο κτηνίατρος, αρχικά, επικοινωνούσε μαζί τους τηλεφωνικά. Ανοιξαν τον λάκκο στα τρία μέτρα από το μαντρί. Εριξαν ασβέστη. Είδα ότι δεν τοποθετήθηκε το ειδικό ύφασμα. Λίγο μετά έφυγα. Δεν άντεξα. Τα κοπάδια που καταστράφηκαν ήταν πολλά. Δεν ξέρω τι θα γίνει με τα νερά που περνούν κάτω από τους “τάφους”. Είναι ένα πρόβλημα που θα το βρούμε μπροστά μας».
«Δεν γνωρίζουμε αν είναι απαραίτητη η θανάτωση»
Ο Μάνος Κωνσταντιδέλης, κτηνοτρόφος και μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του Αγροτικού και Κτηνοτροφικού Συνεταιρισμού Μεσοτόπου Λέσβου με καθήκοντα γενικού διευθυντή, έζησε και ο ίδιος αυτή την τραγωδία. «Τις τελευταίες μέρες θανατώθηκαν 1.800 πρόβατα τριών κτηνοτρόφων. Είμαι ο ένας από τους τρεις. Ηρθαν οι κτηνίατροι και τα μέτρησαν. Τα συνεργεία τα “φόρτωσαν” και τα πήγαν στον ΧΥΤΑ (σ.σ. Χώρος Υγειονομικής Ταφής Απορριμμάτων) και στον κλίβανο. Πέντε μέρες κουβαλούσαν τα πρόβατα για να τα στείλουν για θανάτωση» περιγράφει. Και προσθέτει: «Μέχρι πριν από μία εβδομάδα, θάβονταν τα ζώα έξω από το μαντρί τους. Ανοιγαν λάκκους και τα έριχναν μέσα με λίγο ασβέστη. Αν συνεχιζόταν όλο αυτό, θα έπινε η Λέσβος νερό και αίμα. Πέρα από τις υγειονομικές συνέπειες, που πραγματικά δεν γνωρίζουμε ακόμη πότε θα εμφανιστούν, όλη αυτή η κατάσταση θα έχει σοβαρές κοινωνικές συνέπειες. Τα χωριά μας σήμερα είναι ζωντανά νεκροταφεία. Μόνο από τον Μεσότοπο έριξαν στο λάκκο 12.000 πρόβατα, το 30% του ζωικού κεφαλαίου. Αποζημιώσεις βγήκαν μόνο για τους 10-12 πρώτους κτηνοτρόφους που έχασαν τα κοπάδια τους, κι αυτά ψίχουλα. Οι άλλοι δεν έχουν δει ούτε ευρώ».
Ο Γιώργος Γροσομανίδης, αδελφός του κτηνοτρόφου, μιλάει για τα μέτρα ασφαλείας που δεν λαμβάνονται ακόμη και σήμερα κατά τη μεταφορά των νεκρών ζώων στον ΧΥΤΑ. «Περνούν από την “κόκκινη” στη “λευκή” περιοχή, έτσι, χωρίς να λαμβάνουν κάποια μέτρα. Πηγαίνουν στον Μεσότοπο, φορτώνουν ζώα και τα πηγαίνουν στον ΧΥΤΑ, 70 χιλιόμετρα μακριά, περνώντας στο μεταξύ από “καθαρές” περιοχές. Δεν υπάρχει κίνδυνος διασποράς του ιού;».
Ανάλογη θέση διατυπώνει και ο Σταύρος Μαντατής, κτηνοτρόφος, πρόεδρος του Αγροτικού Συλλόγου Ανεμώτιας και μέλος της Ομοσπονδίας Αγροτικών Συλλόγων Λέσβου, ο οποίος αναφέρει ότι μέχρι την Πέμπτη είχαν θανατωθεί περί τα 45.000 αιγοπρόβατα και βοοειδή. «Δεν υπήρξε σωστή ενημέρωση και άμεση παρέμβαση. Ζητάμε εδώ και πολύ καιρό προληπτικό εμβολιασμό. Δεν το δέχονταν. Ηρθε αυτή η σοβαρή ζωονόσος και βρήκε τη χώρα απροετοίμαστη» τονίζει. Ο ίδιος καταγγέλλει ότι «πολλά ζώα καθυστερούν να τα θανατώσουν διότι οι υπηρεσίες είναι υποστελεχωμένες», επισημαίνοντας ότι όλο το νησί έχει μόνο εννέα κτηνιάτρους όταν οι ανάγκες είναι πολλαπλάσιες. «Εχουμε ζητήσει να σταλούν ειδικοί κλίβανοι αποτέφρωσης όσο συνεχίζεται αυτή η κατάσταση» δηλώνει.
Οπως λένε κάτοικοι της περιοχής, οι απολυμάνσεις που απαιτούνται από τις διαδικασίες αυτές γίνονται τελευταίως κυρίως στα οχήματα. Οι άνθρωποι δεν αλλάζουν ούτε τα ρούχα που φορούν. Ακόμη και στις περιοχές όπου γίνονται ψεκασμοί, αυτοί σταματούν στις 9 το βράδυ. Τα μέτρα βιοασφάλειας παραμένουν ελλιπή. Τον τελευταίο μήνα έχουν κατατεθεί μηνυτήριες αναφορές στον Εισαγγελέα Πλημμελειοδικών Μυτιλήνης από κατοίκους και κτηνοτρόφους, μετά τις δεκάδες καταγγελίες ότι δεν τηρούνται τα απαιτούμενα μέτρα κατά τη διάρκεια της θανάτωσης και της ταφής των ζώων.
«Γνωρίζουμε τον υδροφόρο ορίζοντα κάτω από τα σημεία που γίνονται οι τάφοι;»
«Το Βήμα» επικοινώνησε και με τον περιφερειάρχη Βορείου Αιγαίου, Κώστα Μουτζούρη, ο οποίος αναφέρει ότι γίνεται μεγάλη προσπάθεια τήρησης των συνθηκών υγιεινής, ακόμη και κατά τη διάρκεια του ενταφιασμού των ζώων που θανατώνονται, ρίχνοντας ασβέστη και κάνοντας χρήση απολυμαντικών. Παραδέχεται ωστόσο ότι «όσα μέτρα και να πάρεις μπορεί κάτι να ξεφύγει, αφού ο ιός μπορεί να μεταφερθεί ακόμη και με κόπρανα πουλιών». Οπως λέει χαρακτηριστικά, «πρόκειται για μια μάχη σε 100 επίπεδα».
Ο κ. Μουτζούρης καταγράφει το γεγονός ότι οι αρμόδιες κτηνιατρικές υπηρεσίες του νησιού είναι υποστελεχωμένες. «Λείπει κόσμος από τις υπηρεσίες. Επίσης, υπάρχει μόνο ένα πιστοποιημένο εργαστήριο για τις ζωονόσους, κι αυτό στην Αγία Παρασκευή, στην Αθήνα. Αφενός πρέπει να πιστοποιηθούν κι άλλα εργαστήρια. Αφετέρου, η Λέσβος πρέπει να αποκτήσει δικό της εργαστήριο διότι έχει απ’ τα μεγαλύτερα ζωικά κεφάλαια» λέει χαρακτηριστικά. Οπως δηλώνει, μιλώντας στο «Βήμα», ο Θέμης Καμμένος, πρόεδρος της κοινότητας Λεπέτυμνου και κτηνοτρόφος, εξηγεί ότι η διαδικασία από τη στιγμή που θα βρεθεί ένα ύποπτο κρούσμα μέχρι την εξέτασή του από τους αρμόδιους φορείς και την ιχνηλάτησή του μπορεί να διαρκέσει έως και 25 μέρες.
«Είναι απαραίτητες οι θανατώσεις;»
Η κατάσταση που έχει δημιουργηθεί στο νησί με τις μαζικές θανατώσεις ζώων έχει προκαλέσει επίσης την αντίδραση κτηνιάτρων, αλλά και εκπροσώπων φιλοζωικών οργανώσεων. Ο καθηγητής Κτηνιατρικής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Γεώργιος Αρσένης, δεν κρύβει την ανησυχία του, αλλά και τη θλίψη του. Παράλληλα, εκφράζει την έντονη δυσαρέσκειά του για το γεγονός ότι δεν έχουν, έως σήμερα, ενημερωθεί σχετικά ως καθ’ ύλην αρμόδιοι.
«Δεν γνωρίζουμε αν είναι απαραίτητη η θανάτωση, πώς επιλέγονται οι χώροι ταφής, αν η πολιτεία κάνει σωστό έλεγχο με πρόσφατα επιδημιολογικά δεδομένα. Το κράτος δεν μπορεί να κάνει ό,τι θέλει. Επρεπε προηγουμένως οι αρμόδιοι να εξαντλήσουν όλες τις εναλλακτικές, αφενός για τα ίδια τα ζώα, που χάνουν τόσο εύκολα τη ζωή τους, και για τους ανθρώπους που εργάζονται στην κτηνοτροφία, αφετέρου για περιβαλλοντικούς λόγους και ζητήματα δημόσιας υγείας. Γνωρίζουμε τον υδροφόρο ορίζοντα κάτω από τα σημεία που γίνονται οι τάφοι;».
