Στις 15 Ιουνίου ο Γιάννης Σεμερτζίδης αποχαιρέτησε τους μαθητές του για το καλοκαίρι. Μερικά εικοσιτετράωρα αργότερα, φόρεσε την ποδιά του για να δουλέψει σε ένα μαγαζί εστίασης. Τον Σεπτέμβριο, αν είναι τυχερός και βρίσκεται στους προσληφθέντες της α’ φάσης, θα επιστρέψει στην τάξη. Φυσικά, όχι στην ίδια με πέρυσι.
Μέχρι τότε, όμως, το επίδομα ανεργίας δεν αρκεί για να καλύψει ενοίκιο, λογαριασμούς και τις ανάγκες της καθημερινότητας, με αποτέλεσμα να προτιμά αντί αυτού, να δουλεύει στον κλάδο της εστίασης, κάτι που του αποφέρει περισσότερα χρήματα. Ο Γιάννης είναι 29 ετών, εκπαιδευτικός ειδικής αγωγής στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση, και όπως λέει στο «Βήμα», «δεν έχει περάσει ούτε μέρα που να μην έχω σκεφτεί να εγκαταλείψω για πάντα την εκπαίδευση». Ο ίδιος αγαπάει αυτό που κάνει και λατρεύει τα παιδιά. Ωστόσο, μέσα στα 4 χρόνια που είναι αναπληρωτής έχει συναντήσει εμπόδια που τον κάνουν να ξανασκέφτεται την επιλογή του να ασχοληθεί με τον κλάδο της εκπαίδευσης.
Η εικόνα αυτή δεν αποτελεί εξαίρεση. Για χιλιάδες αναπληρωτές εκπαιδευτικούς, το τέλος της σχολικής χρονιάς δεν σημαίνει ανάπαυση, αλλά την έναρξη μιας δεύτερης περιόδου εργασίας.
Η οικονομική πίεση, ωστόσο, δεν περιορίζεται στους θερινούς μήνες. Οπως περιγράφουν στο «Βήμα» τέσσερις αναπληρωτές, για αρκετούς η δεύτερη – ή ακόμη και η τρίτη – δουλειά αποτελεί πλέον μέρος της καθημερινότητάς τους και κατά τη διάρκεια της σχολικής χρονιάς.
Υποχρεωτική η δεύτερη δουλειά
«Δεν έχει τύχει ποτέ να κάνω μόνο μία δουλειά. Πάντα μετά το σχόλασμα θα ακολουθήσουν ιδιαίτερα ή εμφάνιση σε κάποια συναυλία» μοιράζεται μαζί μας η Γεωργία Χασιώτη από τη Θεσσαλονίκη, αναπληρώτρια τα τελευταία 8 χρόνια, η οποία πλέον δηλώνει σχολεία μόνο κοντά στην περιοχή της, καθώς, όπως λέει, «για όσους τοποθετούνται μακριά από τον τόπο κατοικίας τους η κατάσταση είναι αποκαρδιωτική, με τις ανακοινώσεις συχνά να γίνονται δύο ημέρες πριν από την ανάληψη υπηρεσίας».
Στα νησιά, μάλιστα, η πίεση είναι ακόμη μεγαλύτερη, αφού, όπως περιγράφει, δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις που οι αναπληρωτές καλούνται να αφήσουν τα καταλύματά τους πριν ακόμα ολοκληρωθεί η σύμβασή τους. «Αρκετοί φίλοι μου μένουν προσωρινά σε σκηνές στην παραλία ή ακόμη και μέσα στα αυτοκίνητά τους» αναφέρει χαρακτηριστικά.
Μέσα σε αυτή τη συνθήκη αβεβαιότητας, η ανάγκη για μια δεύτερη πηγή εισοδήματος δεν είναι επιλογή αλλά σχεδόν αναγκαιότητα, κάτι που για τη Γεωργία πήρε τη μορφή της μουσικής. Οπως αναφέρει, «η μουσική είναι ταυτόχρονα διέξοδος και αναγκαία πηγή εισοδήματος. Παίζω σε φεστιβάλ ή ακόμη και στον δρόμο, με τον φόβο βέβαια μήπως με γράψουν. Η αλήθεια είναι ότι χωρίς αυτά τα χρήματα δεν θα μπορούσα να τα βγάλω πέρα».
Ωστόσο, η ενασχόλησή της με τη μουσική συνεχίζεται και το καλοκαίρι. Αλλες χρονιές εργάστηκε σε beach bar και σε κατασκηνώσεις, καθώς οι απολαβές ήταν υψηλότερες από το επίδομα ανεργίας. Μάλιστα, τη χρονιά που αποφάσισε να αρκεστεί στο ταμείο ανεργίας και στα έσοδα από τη μουσική, η πρώτη καταβολή του επιδόματος έγινε στις αρχές Αυγούστου, αφήνοντάς τη για εβδομάδες να καλύπτει τα έξοδά της με ό,τι μπορούσε να κερδίσει από τις εμφανίσεις της.
Και αν θελήσω να κάνω παιδί;
Οι δυσκολίες, όμως, δεν σταματούν στην ανάγκη για μια δεύτερη δουλειά. Τι πραγματικά συμβαίνει με τις γυναίκες αναπληρώτριες που αποφασίζουν να αποκτήσουν παιδί; Η επισφάλεια της εργασίας συναντά τις ελλείψεις του συστήματος, δημιουργώντας ένα ακόμη πιο απαιτητικό καθημερινό τοπίο. Και αυτό επιβεβαιώνεται από την ιστορία της Χριστίνας Μ., η οποία πριν από τρεις μήνες έγινε μητέρα.
Κατά τη διάρκεια της σχολικής χρονιάς, η ίδια έπρεπε να οργανώνει κάθε μήνα ένα ταξίδι από το νησί που δίδασκε στην κοντινότερη πόλη προκειμένου να κάνει τον απαραίτητο τυπικό ιατρικό έλεγχο, κάτι που απαιτεί σίγουρα δύο ημέρες άδειας, κυρίως λόγω δρομολογίων με τα πλοία. Η Χριστίνα, αναπληρώτρια εκπαιδευτικός και παράλληλα επαγγελματίας αθλήτρια, υπηρέτησε τη φετινή σχολική χρονιά σε νησί της χώρας μας όπου δεν υπήρχε μόνιμος γυναικολόγος για την παρακολούθηση της εγκυμοσύνης της.
«Η πρωτοβάθμια μου πρότεινε να πάρω αναρρωτική άδεια για να μπορέσω να μετακινηθώ και να κάνω τις εξετάσεις μου» περιγράφει. Κάθε υπέρηχος σήμαινε μετακινήσεις, ακτοπλοϊκά εισιτήρια και έξοδα, την ώρα που προσπαθούσε να διαχειριστεί μια εγκυμοσύνη μακριά από την οικογένειά της. Σαν να μην έφτανε αυτό, η ίδια βρέθηκε φέτος αντιμέτωπη και με μία ακόμη συνέπεια της εργασιακής της σχέσης. Οπως αναφέρει, «εξαιτίας της ειδικής άδειας που προβλέπεται πριν και μετά τον τοκετό, για περίπου τέσσερις μήνες δεν ασφαλίστηκα με ένσημα, με αποτέλεσμα να μη συμπληρώνω τις απαραίτητες προϋποθέσεις για τη χορήγηση του επιδόματος ανεργίας το φετινό καλοκαίρι».
Και κάπου εκεί ξεκινούν τα ερωτήματα για τη νέα σχολική χρονιά. Η Χριστίνα, η οποία περίπου δύο μήνες πριν ξεκινήσουν ξανά τα σχολεία δεν έχει καταφέρει να βρει λύση για το πώς να συνδυάσει οικογένεια και δουλειά, μοιράζεται μαζί μας ότι «εάν δεν υπάρχει θέση σε βρεφονηπιακό σταθμό για το παιδί μου, τότε υπάρχει πιθανότητα να μείνω άνεργη, γιατί κάποιες περιοχές, όπως για παράδειγμα κάποιο απομακρυσμένο νησί, δεν θα μπορώ να τις δηλώσω φέτος».
«Μαζεύεις πτυχία για να καταλήξεις σερβιτόρος»
Και παρότι οι περιπτώσεις των αναπληρωτών μοιάζουν διαφορετικές μεταξύ τους, η κοινή τους συνισταμένη είναι η απουσία ενός σταθερού πλαισίου που να λαμβάνει υπόψη τις ιδιαίτερες συνθήκες της ζωής τους.
Για τη Μαριάνθη Β., αναπληρώτρια στην ειδική αγωγή τα τελευταία τέσσερα χρόνια, η θερινή περίοδος δεν αποτελεί διάλειμμα, αλλά μια αλλαγή εργασιακού περιβάλλοντος. «Η έννοια της ξεκούρασης σχεδόν έχει εκλείψει από την καθημερινότητά μας. Δεν υπάρχει πραγματικά περίοδος που να μπορείς να ξεκουραστείς. Ενας εκπαιδευτικός χρειάζεται ψυχικά αποθέματα για να ανταποκριθεί στη σχολική χρονιά, όμως αυτά δεν προλαβαίνουν να αναπληρωθούν» σημειώνει περιγράφοντας μια διαρκή εναλλαγή μεταξύ σχολείου και καλοκαιρινής εργασίας στην εστίαση.
«Τα σχολεία μπορεί να κλείνουν, αλλά τα έξοδα συνεχίζουν να τρέχουν» λέει χαρακτηριστικά. «Μαζεύεις πτυχία, μεταπτυχιακά, διδακτορικά, ξένες γλώσσες και στο τέλος καταλήγεις σερβιτόρος για να ζήσεις».
Η αβεβαιότητα που συνεχίζεται
Για τους αναπληρωτές εκπαιδευτικούς, το τέλος της σχολικής χρονιάς δεν είναι τέλος μιας διαδρομής, αλλά η αρχή μιας νέας αβεβαιότητας. Μιας αβεβαιότητας που επαναλαμβάνεται κάθε χρόνο, ανάμεσα σε σχολικές αίθουσες που αδειάζουν τον Ιούνιο και σε προσωρινές δουλειές που γεμίζουν τα καλοκαίρια. Ο Σεπτέμβριος φέρνει ξανά βαλίτσες, μετακομίσεις και νέες τοποθετήσεις. Μαζί του, φέρνει και την επιστροφή στην τάξη – όχι πάντα στην ίδια, ούτε πάντα στην ίδια πόλη.
Και κάπου ανάμεσα σε προσλήψεις, επιδόματα ανεργίας και δεύτερες δουλειές, η εκπαίδευση μιας ολόκληρης χώρας καταλήγει να στηρίζεται σε ανθρώπους που μπαίνουν στην τάξη κουβαλώντας μαζί τους και την καθημερινή αγωνία της επιβίωσης.
