Μια εύκρατη, πράσινη ήπειρος, η Ανταρκτική, πάγωσε πριν από περίπου 34 εκατομμύρια χρόνια και καλύφθηκε από το μεγαλύτερο στρώμα πάγου στον πλανήτη, το οποίο σε ορισμένες περιοχές φτάνει σε πάχος τα πέντε χιλιόμετρα. Στην άλλη άκρη του κόσμου, η Αρκτική έμεινε ελεύθερη από πάγο για ακόμα 25 εκατομμύρια χρόνια.
Αυτή η χρονική ασυμμετρία ανάμεσα στον Βόρειο και τον Νότο Πόλο προβληματίζει εδώ και καιρό τους επιστήμονες, όμως μια νέα μελέτη που δημοσιεύεται στο περιοδικό «Science» δείχνει να λύνει το μυστήριο.
Η Ανταρκτική, γράφουν οι ερευνητές, πάγωσε πρώτη λόγω μιας γεωλογικής διαδικασίας που είχε ξεκινήσει δεκάδες εκατομμύρια χρόνια νωρίτερα και δημιούργησε τελικά τη μεγάλη Οροσειρά Γκαρμπούτσεφ στην Ανατολική Ανταρκτική. Το μεγάλο υψόμετρο επέτρεψε τη σταδιακή συσσώρευση πάγου σε μια εποχή κατά την οποία η μέση θερμοκρασία της Γης ήταν πέντε βαθμούς Κελσίου υψηλότερη από ό,τι σήμερα.
Η Ανταρκτική ήταν κάποτε τμήμα της υπερηπείρου Γκοντβάνα στο νότιο ημισφαίριο, η οποία περιελάμβανε επίσης την Αφρική, τη Νότια Αμερική, την Αυστραλία, την Αραβία και την ινδική υποήπειρο. Αρχισε να διασπάται λόγω τεκτονικών διαδικασιών πριν από περίπου 160 εκατομμύρια χρόνια, μια αλλαγή που οδήγησε τελικά σε πτώση της θερμοκρασίας σε όλο τον πλανήτη.
Σύμφωνα με τη μελέτη, η διάσπαση της Γκοντβάνα οδήγησε στην εμφάνιση κυμάτων στον γήινο μανδύα, διαταραχές που διαδίδονται με μικρή ταχύτητα βαθιά στο υπέδαφος της Γης. Οταν τα κύματα αυτά έφτασαν στην Αυστραλία έπειτα από εκατομμύρια χρόνια, λένε οι ερευνητές, απέσπασαν υλικό από την κάτω πλευρά της νεογέννητης ηπείρου και την έκαναν έτσι πιο ελαφριά, με αποτέλεσμα να ανυψωθεί το έδαφος και να δημιουργήσει την Οροσειρά Γκαρμπούτσεφ, η οποία ξεπερνά σε ύψος τα 3.200 μέτρα αλλά σήμερα είναι ολόκληρη θαμμένη κάτω από πάγο. Το ψύχος που επικρατεί σε μεγάλα υψόμετρα, λένε οι ερευνητές, εμπόδισε την τήξη του χιονιού και επέτρεψε τη σταθεροποίηση του πάγου.
Η κατάσταση ήταν εντελώς διαφορετική στην Αρκτική, όπου παγετώνες εμφανίζονταν και υποχωρούσαν τα τελευταία 50 εκατομμύρια χρόνια, χωρίς όμως να σχηματίζουν ένα μόνιμο στρώμα πάγου. Αυτό συνέβη πριν από μόλις 10 εκατομμύρια χρόνια, όταν η θερμοκρασία ήταν αρκετά χαμηλή για να επιτρέψει τη συσσώρευση πάγου στην επιφάνεια του Αρκτικού Ωκεανού.
Σήμερα, οι πολικοί πάγοι απειλούνται από την ανθρωπογενή κλιματική κρίση. Ορισμένες μελέτες δεν αποκλείουν κατάρρευση των πάγων σε ορισμένες περιοχές της Ανατολικής Ανταρκτικής, η οποία περιέχει αρκετό νερό για να ανεβάσει τη στάθμη των ωκεανών κατά περισσότερο από 50 μέτρα σε διάστημα μερικών αιώνων.
