Η ίδρυση της ΕΛΑΣ – Ελληνικής Αριστερής Συμπαράταξης από τον Αλέξη Τσίπρα το βράδυ της περασμένης Τρίτης από το Θησείο, στη σκιά της Ακρόπολης, δεν αποτέλεσε μια αιφνιδιαστική πολιτική κίνηση, αλλά την κορύφωση μιας μακράς περιόδου πολιτικών διεργασιών που εξελίσσονταν αθόρυβα εδώ και μήνες.
Στο περιβάλλον του πρώην πρωθυπουργού είχε πλέον παγιωθεί η πεποίθηση ότι ο ιστορικός κύκλος του ΣΥΡΙΖΑ, όπως αυτός διαμορφώθηκε κατά την περίοδο της διακυβέρνησης και των μνημονίων, είχε ουσιαστικά εξαντληθεί. Η ανάγκη για ένα νέο πολιτικό όχημα θεωρήθηκε αναπόφευκτη, ιδιαίτερα μετά τη διαρκή εκλογική και οργανωτική φθορά της τελευταίας περιόδου. Εξάλλου προς αυτή την κατεύθυνση κινούνταν και ο Αλ. Τσίπρας εδώ και πολλούς μήνες με όχημα το βιβλίο του «Ιθάκη», προπαρασκευάζοντας την επιστροφή του.
Η μεγαλύτερη δυσκολία
Το πιο δύσκολο κομμάτι της προετοιμασίας, σύμφωνα με πρόσωπα που είχαν γνώση των εσωτερικών συζητήσεων, δεν ήταν ούτε η διαμόρφωση της πολιτικής πλατφόρμας ούτε η οργάνωση της ιδρυτικής εκδήλωσης στο Θησείο. Η μεγαλύτερη δυσκολία αφορούσε το όνομα του νέου φορέα. Ο Αλ. Τσίπρας και οι στενοί του συνεργάτες αναζητούσαν έναν τίτλο που να αποπνέει ανανέωση, χωρίς όμως να μοιάζει με απλή μετονομασία ή ανακύκλωση του ΣΥΡΙΖΑ ή, όπως έλεγαν διάφοροι αντίπαλοί του με κακεντρέχεια, «ένας ΣΥΡΙΖΑ Νο2 με άλλο ΑΦΜ».
Για μεγάλο χρονικό διάστημα, στο εσωτερικό του επιτελείου του πρώην πρωθυπουργού κυκλοφορούσαν δεκάδες προτάσεις. Ανάμεσά τους ξεχώριζε η «Πυξίδα», μια λέξη που ο ίδιος ο πρώην πρωθυπουργός χρησιμοποιούσε συχνά στις δημόσιες παρεμβάσεις του, θέλοντας να περιγράψει την ανάγκη πολιτικού επαναπροσανατολισμού της προοδευτικής παράταξης. Παράλληλα, εξετάστηκαν ονομασίες όπως «Νέα Προοδευτική Συμμαχία», «Νέα Πορεία», «Δημοκρατική Επανεκκίνηση» και «Προοδευτική Ελλάδα», ακόμα και το «ΕΜΕΙΣ», ενώ υπήρξαν εισηγήσεις και για πιο ευρωπαϊκού τύπου τίτλους, στα πρότυπα σχηματισμών της γαλλικής και ισπανικής Κεντροαριστεράς.
Ο ισχυρός συμβολισμός
Ωστόσο, οι περισσότερες επιλογές κρίθηκαν τελικά άχρωμες και πολιτικά αδύναμες. Οι επικοινωνιακές μετρήσεις και τα focus groups που πραγματοποιήθηκαν εκείνη την περίοδο κατέγραφαν ότι τα «ασφαλή» ονόματα δεν δημιουργούσαν συναισθηματικό αποτύπωμα στους πολίτες ούτε διαφοροποιούσαν ουσιαστικά το νέο εγχείρημα από προηγούμενες προσπάθειες ανασύνθεσης της Κεντροαριστεράς.
Μέσα σε αυτό το κλίμα άρχισε να ωριμάζει η ιδέα ενός ονόματος με ισχυρό συμβολισμό και άμεση αναγνωρισιμότητα. Ετσι, περίπου δέκα ημέρες πριν από τη μεγάλη εκδήλωση στο Θησείο, στο τραπέζι των «κλειστών συσκέψεων», παρουσία πέντε-έξι έμπιστων προσώπων, μπήκε για πρώτη φορά σοβαρά η πρόταση «Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη». Το ακρωνύμιο ΕΛΑΣ προκάλεσε αμέσως έντονες συζητήσεις ακόμη και στο στενό περιβάλλον του, ενώ ο ίδιος, όπως πληροφορείται «Το Βήμα», το είχε ήδη σκεφθεί και σχεδόν αποφασίσει εδώ και περίπου δύο μήνες. Ηθελε όμως να «μετρήσει» αντιδράσεις.
Οι επιφυλάξεις
Ορισμένοι συνεργάτες του εξέφρασαν επιφυλάξεις, θεωρώντας ότι η ιστορική παραπομπή στον ΕΛΑΣ της Εθνικής Αντίστασης θα μπορούσε να προκαλέσει αντιδράσεις ή να εγκλωβίσει πολιτικά το νέο κόμμα σε ένα υπερβολικά νοσταλγικό πλαίσιο και να το περιχαρακώσει. Αλλοι, αντίθετα, υποστήριξαν ότι ακριβώς αυτός ο συμβολισμός ήταν το μεγάλο πλεονέκτημα του ονόματος. Οπως έλεγαν, σε μια περίοδο πολιτικής ρευστότητας και κρίσης ταυτότητας στον προοδευτικό χώρο, η νέα παράταξη χρειαζόταν ένα όνομα που να δημιουργεί αίσθηση, να προκαλεί συζήτηση και να διαθέτει ιστορικό βάθος.
Καθοριστική φαίνεται πως ήταν η παρέμβαση του ίδιου του Αλ. Τσίπρα, αν και ο στενός του προσωπικός φίλος Κώστας Τούμπουρος είχε επιφυλάξεις που ξεπεράστηκαν στην πορεία. Σύμφωνα με πληροφορίες, ο πρώην πρωθυπουργός έδωσε ιδιαίτερη σημασία στη λέξη «Συμπαράταξη», καθώς θεωρούσε ότι αποτυπώνει την ανάγκη συνάντησης διαφορετικών πολιτικών και κοινωνικών δυνάμεων. Η στόχευση δεν περιορίζεται μόνο στην παραδοσιακή Αριστερά, αλλά επεκτείνεται στη σοσιαλδημοκρατία, σε απογοητευμένους κεντρώους ψηφοφόρους, ακόμη και σε πρόσωπα που είχαν πολιτική αναφορά στο παλιό ΠαΣοΚ. Εξάλλου, ο Ανδρέας Παπανδρέου είχε χρησιμοποιήσει επανειλημμένα τον όρο «Δημοκρατική Συμπαράταξη» κυρίως τη δεκαετία του 1980, στο πλαίσιο της προσπάθειας διεύρυνσης του ΠαΣοΚ προς ευρύτερες προοδευτικές και αριστερές δυνάμεις.
Το πατριωτικό στίγμα
Παράλληλα, ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε και στη λέξη «Ελληνική». Στο επιτελείο Τσίπρα θεωρούν ότι ένα σημαντικό κομμάτι λαϊκών ψηφοφόρων απομακρύνθηκε τα προηγούμενα χρόνια από τον προοδευτικό χώρο επειδή ένιωσε ότι η πολιτική ατζέντα είχε αποκτήσει υπερβολικά τεχνοκρατικά και ελιτίστικα χαρακτηριστικά. Η επιλογή αυτή αποσκοπεί στο να προσδώσει πιο κοινωνικό και πατριωτικό στίγμα στο νέο αφήγημα.
Εκ των υστέρων και στον απόηχο των πρώτων αντιδράσεων για το όνομα, στενοί συνεργάτες του πρώην πρωθυπουργού επικεντρώνονται κυρίως στο storytelling και στο γεγονός ότι το όνομα ΕΛΑΣ δημιουργεί έντονο συναισθηματικό αποτύπωμα. Στο πλαίσιο αυτό υποστηρίζουν ότι στη σύγχρονη πολιτική επικοινωνία ένα όνομα που προκαλεί αντιδράσεις είναι συχνά πιο αποτελεσματικό από μια ουδέτερη και πολιτικά «ασφαλή» επιλογή και άρα το ΕΛΑΣ, είτε αρέσει είτε προκαλεί έντονες διαφωνίες, σε κάθε περίπτωση κανείς δεν το αγνοεί.
H εκδήλωση στο Θησείο
Πέρα όμως από το όνομα, μεγάλη έμφαση δόθηκε στο «στήσιμο» της εκδήλωσης για την παρουσίαση της ιδρυτικής διακήρυξης του νέου κόμματος στο Θησείο. Το επικοινωνιακό στήσιμο της νέας προσπάθειας οργανώθηκε, σύμφωνα με τους συνεργάτες του Αλ. Τσίπρα, με επαγγελματισμό που θύμιζε περισσότερο ευρωπαϊκή προεδρική καμπάνια παρά παραδοσιακή ελληνική κομματική εκδήλωση,
Πολλά έγιναν με συμμετοχή μιας μεγάλης ομάδας εθελοντών που βρίσκονται στο πλευρό του πρώην πρωθυπουργού και όλα σχεδιάστηκαν μέχρι την τελευταία λεπτομέρεια, ενώ ακόμα και η παρουσία των ηθοποιών Μαριάννας Τουμασάτου και Αιμίλιου Χειλάκη ήταν στο πλαίσιο της στήριξης του νέου φορέα.
Η επιλογή του χώρου είχε έντονο συμβολισμό, καθώς το επιτελείο του επιθυμούσε ένα ανοιχτό αστικό τοπίο με φόντο την Ακρόπολη, ώστε οι εικόνες να αποκτήσουν ισχυρή αισθητική και πολιτική φόρτιση. «Οι φωτισμοί, οι γιγαντοοθόνες, οι κινηματογραφικές λήψεις και το βίντεο εισαγωγής δημιουργήθηκαν με στόχο να παραπέμπουν σε επίσημη παρουσίαση πολιτικού κινήματος νέας γενιάς παρά κλασική κομματική συγκέντρωση» λένε από το επιτελείο Τσίπρα.
Ακόμη και η σύνθεση του κοινού φαίνεται πως οργανώθηκε προσεκτικά. Στην εκδήλωση βρέθηκαν ιστορικά στελέχη της Αριστεράς, πρώην ψηφοφόροι του ΠαΣοΚ, πρόσωπα του πολιτισμού, αλλά και νεότερες ηλικίες, ώστε να εκπέμπεται η εικόνα μιας ευρείας προοδευτικής συμμαχίας και όχι ενός κλειστού κομματικού μηχανισμού.
Συντροφική αναταραχή
Την ίδια στιγμή, η εμφάνιση της ΕΛΑΣ προκαλεί ήδη σοβαρές πολιτικές αναταράξεις τόσο στον ΣΥΡΙΖΑ όσο και στη Νέα Αριστερά. Στην Κουμουνδούρου επικρατεί κλίμα έντονης αβεβαιότητας, με πολλά στελέχη να παρακολουθούν προσεκτικά τη δυναμική του νέου φορέα πριν καθορίσουν τις επόμενες κινήσεις τους.
Η συνεδρίαση της Κεντρικής Επιτροπής του ΣΥΡΙΖΑ το προσεχές Σάββατο, 6 Ιουνίου, θεωρείται πλέον κομβική για το μέλλον του κόμματος. Στο εσωτερικό του συνυπάρχουν διαφορετικές στρατηγικές. Υπάρχουν στελέχη που εισηγούνται σκληρή αντιπαράθεση με τον πρώην πρόεδρο του κόμματος, θεωρώντας ότι η νέα πρωτοβουλία επιχειρεί να απορροφήσει πολιτικά τον ΣΥΡΙΖΑ. Αλλοι, ωστόσο, πιστεύουν ότι μια ανοιχτή σύγκρουση μαζί του θα οδηγήσει σε ακόμη μεγαλύτερη συρρίκνωση.
Παράλληλα, αυξάνονται οι πληροφορίες για πιθανές αποχωρήσεις βουλευτών και κομματικών στελεχών, ιδιαίτερα αν οι πρώτες δημοσκοπήσεις δείξουν ότι η ΕΛΑΣ αποκτά ισχυρή κοινωνική δυναμική. Στελέχη που μέχρι πρόσφατα δήλωναν αποφασισμένα να παραμείνουν στον ΣΥΡΙΖΑ, εμφανίζονται πλέον να διατηρούν ή να επιδιώκουν ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας με το περιβάλλον Τσίπρα. Η συνεδρίαση της ΚΕ θα είναι κρίσιμη και καθοριστική και για τις κινήσεις των βουλευτών και δεν αποκλείεται από τη μεθεπόμενη Δευτέρα να υπάρξουν παραιτήσεις μελών της ΚΟ, ενώ ήδη καταγράφεται κύμα παραιτήσεων κομματικών στελεχών ανά την Ελλάδα.
Αναταράξεις καταγράφονται και στη Νέα Αριστερά. Παρά τις δημόσιες προσπάθειες της ηγεσίας να κρατήσει αποστάσεις από τη νέα πρωτοβουλία, στο εσωτερικό του κόμματος υπάρχουν διαφορετικές προσεγγίσεις. Ορισμένοι θεωρούν ότι η ΕΛΑΣ επιχειρεί να λειτουργήσει ως πολιτικός πόλος επανασυσπείρωσης της ευρύτερης Κεντροαριστεράς, ενώ άλλοι αντιμετωπίζουν το εγχείρημα ως προσπάθεια πολιτικής απορρόφησης μικρότερων σχηματισμών. Πάντως και σε αυτό το κόμμα θα υπάρξουν εξελίξεις εντός των προσεχών ημερών με ανεξαρτητοποιήσεις και παραιτήσεις βουλευτών και άλλων στελεχών.
