Η Συνθήκη Λειτουργίας της Ευρωπαϊκής Ενωσης (ΣΛΕΕ) ορίζει ότι δύνανται να θεσπιστούν μέτρα για την καταπολέμηση της απάτης ή άλλης παράνομης δραστηριότητας εις βάρος των οικονομικών συμφερόντων της Ενωσης (άρθρο 325 ΣΛΕΕ). Δεδομένου ότι το αντικείμενο αυτό δεν εμπίπτει στις καθιερωμένες πολιτικές της Ενωσης, εκδόθηκε ο Κανονισμός 2017/1939 κατ’ εφαρμογήν της ειδικής διαδικασίας του άρθρου 86 ΣΛΕΕ για την αποκαλούμενη «ενισχυμένη συνεργασία». Ο Κανονισμός συνέστησε την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία (εφεξής Ευρ.Εισ.).
Σύμφωνα με τη Συνθήκη, ο Κανονισμός θεσπίζεται με πρωτοβουλία ορισμένου αριθμού κρατών, δεσμεύει μόνο αυτά, αλλά είναι επιτρεπτή η μεταγενέστερη προσχώρηση και των λοιπών κρατών. Στη σύσταση της Ευρ.Εισ. μετείχαν αρχικά είκοσι κράτη, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα. Τελικά προσχώρησαν και τα άλλα κράτη, πλην της Δανίας, της Ουγγαρίας και της Ιρλανδίας.
Η Ευρ.Εισ. είναι ανεξάρτητο όργανο, δεν υπάγεται οργανωτικά σε θεσμικά όργανα της Ευρωπαϊκής Ενωσης (ΕΕ) και δεν λαμβάνει εντολές από αυτά ή από τα κράτη-μέλη της ΕΕ. Εχει νομική προσωπικότητα με έδρα το Λουξεμβούργο και αρμοδιότητα την έρευνα, δίωξη και παραπομπή στη Δικαιοσύνη των δραστών αξιόποινων πράξεων που βλάπτουν τα οικονομικά συμφέροντα της ΕΕ. Η ουσιαστική έναρξη των εργασιών του έγινε την 1η Ιουνίου 2021.
Σε κεντρικό επίπεδο υπηρετούν ο ευρωπαίος Γενικός Εισαγγελέας, οι ευρωπαίοι εισαγγελείς μέλη του συλλογικού οργάνου (collegium) και ο διοικητικός διευθυντής με το υπαλληλικό προσωπικό. Σε αποκεντρωμένο επίπεδο, οι ευρωπαίοι εντεταλμένοι εισαγγελείς εδρεύουν στη χώρα τους, ενεργούν για λογαριασμό της Ευρ.Εισ. και έχουν τις ίδιες εξουσίες με τους εθνικούς εισαγγελείς.
Ο Γενικός Εισαγγελέας διορίζεται με κοινή απόφαση του Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για επταετή μη ανανεώσιμη θητεία. Υποψηφιότητα μπορούν να υποβάλουν μόνο εν ενεργεία εισαγγελείς στα κράτη. Στο συλλογικό όργανο της Ευρ.Εισ. μετέχει ένας εισαγγελέας από κάθε κράτος. Προτείνονται τρεις υποψήφιοι που είναι ενεργά μέλη της εθνικής εισαγγελικής αρχής και το Συμβούλιο διορίζει ένα. Η θητεία είναι εξαετής και δεν ανανεώνεται.
Ο αριθμός των εντεταλμένων σε κάθε κράτος εισαγγελέων καθορίζεται ανάλογα με τον πληθυσμό του κράτους και τον όγκο των υποθέσεων. Οι προτεινόμενοι υποψήφιοι είναι επίσης εν ενεργεία εισαγγελείς. Το συλλογικό όργανο επιλέγει και διορίζει έναν μεταξύ των τριών προτεινόμενων. Η θητεία είναι πενταετής και μπορεί να ανανεωθεί. Η ανανέωση γίνεται με την προβλεπόμενη για τον αρχικό διορισμό διαδικασία. Το ελληνικό Σύνταγμα απαιτεί για κάθε υπηρεσιακή μεταβολή δικαστικού λειτουργού απόφαση του Ανώτατου Δικαστικού Συμβουλίου (ΑΔΣ). Συνεπώς η πρόταση του έλληνα υπουργού Δικαιοσύνης περιορίζεται στα επιλεγέντα από το ΑΔΣ πρόσωπα.
Με δεδομένο ότι οι εντεταλμένοι εισαγγελείς εδρεύουν στον τόπο της εγκληματικής δραστηριότητας, τα καθήκοντά τους είναι πολλά και σοβαρά. Κύρια αποστολή είναι η διεξαγωγή ερευνών όταν από καταγγελίες ή πληροφορίες πιθανολογείται ότι τελείται ή έχει τελεστεί αξιόποινη πράξη εμπίπτουσα στην αρμοδιότητα της Ευρ.Εισ. Ο Κανονισμός ρυθμίζει διεξοδικά την όλη διαδικασία διεξαγωγής των ερευνών σε συνεργασία των εντεταλμένων εισαγγελέων με τα κεντρικά όργανα.
Η ποινική δίωξη ασκείται ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, το οποίο αποφαίνεται τελικά για την ποινική ευθύνη του κατηγορουμένου. Συμπερασματικά, η όλη διαδικασία διεξάγεται σε δύο στάδια, στο πρώτο από τα όργανα της Ευρ.Εισ. και στο δεύτερο από το εθνικό δικαστήριο. Σύμφωνα με την πάγια νομολογία του Δικαστηρίου της ΕΕ, μόνο συμπληρωματικά μέτρα μπορούν να ληφθούν από τον εθνικό νομοθέτη για την εφαρμογή του Κανονισμού. Από την άποψη αυτή, ορθώς ο Ν. 4786/2021 ρυθμίζει θέματα τα οποία αφορούν την οργάνωση της γραμματείας και της υπηρεσιακής κατάστασης των εντεταλμένων εισαγγελέων. Κατά τη γνώμη μου, θα ήταν θεμιτή και η μεταβολή δικονομικών κανόνων προς την κατεύθυνση της ταχείας εκδικάσεως των σχετικών υποθέσεων.
Οι διαδικαστικές πράξεις των εντεταλμένων εισαγγελέων κατά τη διενεργούμενη έρευνα, όπως η συλλογή αποδεικτικών στοιχείων, υπόκεινται σε έλεγχο νομιμότητας από τα επιλαμβανόμενα της υποθέσεως εθνικά δικαστήρια (σχετική η απόφαση ΔΕΕ της 8 Απριλίου 2025, C-292/23). Οι διοικητικές πράξεις της Ευρ.Εισ. προσβάλλονται από τα έχοντα έννομο συμφέρον πρόσωπα ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου της ΕΕ. Το γεγονός ότι όλα τα μέλη της Ευρ.Εισ. έχουν την ιδιότητα ενεργού εισαγγελέα στη χώρα τους καθιστά αδικαιολόγητες τις ενστάσεις κατά της αξιοπιστίας του νέου αυτού ευρωπαϊκού οργάνου.
Ο κ. Χρίστος Γ. Γεραρής είναι επίτιμος πρόεδρος του Συμβουλίου της Επικρατείας.
