Τις προηγούμενες ημέρες στα ανώτατα κλιμάκια της Alpha Bank κυριαρχούσε η προοπτική της Ενωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων, της στρατηγικής ευρωπαϊκής πρωτοβουλίας για την ενοποίηση της κατακερματισμένης αγοράς καταθέσεων ύψους 14,5 τρισεκατομμυρίων ευρώ, με προφανή στόχο την ανετότερη και απευθείας χρηματοδότηση καινοτόμων επιχειρήσεων και δραστηριοτήτων και την επανεκκίνηση της αναπτυξιακής διαδικασίας στη Γηραιά Ηπειρο.
Για τους αναλυτές της ελληνικής συστημικής τράπεζας και στρατηγικά συνδεδεμένης με τη UniCredit, με το πιο φιλόδοξο ίσως πολυεθνικό πανευρωπαϊκό πιστωτικό ίδρυμα, η επερχόμενη ενοποίηση της αγοράς καταθέσεων εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους, εξαιτίας της πιθανής διαρροής αποταμιεύσεων προς άλλα, ισχυρότερα και ανταγωνιστικότερα πανευρωπαϊκά τραπεζικά σχήματα. Γεγονός που κατά την εκτίμησή τους απαιτεί άμεση αντίδραση και διαμόρφωση νέων μηχανισμών ενίσχυσης και συγκράτησης των αποταμιεύσεων εντός της χώρας.
Η επόμενη κρίση
Ο οικονομικός σύμβουλος της Alpha Bank Παναγιώτης Καπόπουλος εκτιμά ότι την απάντηση μπορεί να δώσουν συνδυαστικά με σχετικές τραπεζικές πρωτοβουλίες η αναγέννηση και ο εμπλουτισμός των μηχανισμών κοινωνικής ασφάλισης με νέες αποταμιευτικές δυνατότητες και προτάσεις. Επισημαίνει χαρακτηριστικά ότι η επιδείνωση των δημογραφικών συνθηκών και η εξελισσόμενη ταχεία γήρανση του ελληνικού πληθυσμού δεν επιτρέπουν αισιοδοξία για το ύψος των συντάξεων στη διάρκεια των επόμενων χρόνων.
Κατ’ αυτόν, παρότι η είσοδος στην αγορά εργασίας τα τελευταία χρόνια περίπου 600.000 νέων εργαζομένων και η επιστροφή στην απασχόληση άλλων 300.000 συνταξιούχων έχουν αυξήσει τις εισφορές, η δυσμενής δημογραφία δεν αλλάζει και θα είναι αυτή που σχεδόν αναπόφευκτα θα προκαλέσει την επόμενη ασφαλιστική κρίση. Επιπλέον, δεν κρύβει ότι με τα υφιστάμενα ποσοστά αναπλήρωσης οι κύριες και επικουρικές συντάξεις εκ των πραγμάτων θα διατηρηθούν χαμηλές και μη ικανές να στηρίξουν ένα εύλογο επίπεδο εισοδήματος και ένα ανεκτό επίπεδο διαβίωσης για τους μελλοντικούς συνταξιούχους.
Ουσιαστικά η τρέχουσα δομή και συγκρότηση του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης θα μπορεί να εγγυηθεί δαπάνες επιπέδου εθνικής σύνταξης και ελάχιστης επικούρησης. Εν τω μεταξύ, ο αριθμός των συνταξιούχων πληθαίνει ακατάπαυστα. Είναι χαρακτηριστικό το γεγονός ότι στο πρώτο εξάμηνο του 2026 οι αιτήσεις συνταξιοδότησης ξεπέρασαν τις 110.000 και όλα τα στοιχεία βεβαιώνουν ότι οδεύουμε προς ρεκόρ αποχωρήσεων από την εργασία.
Οι ειδικοί της κοινωνικής ασφάλισης προβλέπουν πως αν διατηρηθεί ο τρέχων ρυθμός υποβολής αιτήσεων, θα ξεπεράσουν τις 260.000 μέχρι το τέλος της χρονιάς. Ωριμάζουν προφανώς τα ασφαλιστικά δικαιώματα των απομεινάντων στην εργασία baby boomers, της πολυπληθούς μεταπολεμικής γενιάς που ήλθε στη ζωή από το 1945 μέχρι το 1964 και εισήλθε μαζικά στην αγορά εργασία στις δεκαετίες του ’60, του ’70, του ’80 και μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του ’90 και πλέον σπεύδουν να τα κατοχυρώσουν.
Τούτων δοθέντων και δεδομένων των κινδύνων διαρροής των αποταμιεύσεων εξαιτίας της επερχόμενης ενοποίησης της ευρωπαϊκής αγοράς καταθέσεων, οι τράπεζες έχουν σοβαρούς λόγους να ενδιαφέρονται και να ευνοούν την ανάπτυξη νέων εγχώριων αποταμιευτικών σχημάτων.
Υπό αυτές τις συνθήκες ο κ. Καπόπουλος θεωρεί ότι η ενίσχυση του δεύτερου πυλώνα της κοινωνικής ασφάλισης μέσω των Επαγγελματικών Ταμείων Ασφάλισης μπορεί να προσφέρει συνδυαστικά τη λύση τόσο για τη συγκράτηση των καταθέσεων όσο και για τη διεύρυνση των δυνατοτήτων του ασφαλιστικού συστήματος. Είναι απαραίτητο, τονίζει ο κ. Καπόπουλος, να δημιουργήσουμε «νέους κουμπαράδες», ικανούς να στηρίξουν το εισόδημα των συνταξιούχων και να συμβάλουν στην ενίσχυση των αποταμιεύσεων. Ο ίδιος πιστεύει ότι η ενδυνάμωση του θεσμού των Ταμείων Επαγγελματικής Ασφάλισης συνιστά μείζονα μεταρρύθμιση και δεν έχει αντιμετωπιστεί με τη δέουσα προσοχή.
Στην Ευρώπη
Ο θεσμός των Ταμείων Επαγγελματικής Ασφάλισης είναι ισχυρός στην προηγμένη Ευρώπη. Τα αποθεματικά τους προσεγγίζουν σχεδόν το 50% του ΑΕΠ, ενώ στην Ελλάδα ανέρχονται σε μόλις 800 εκατ. ευρώ και απέχουν από το 1% του ΑΕΠ. Τέτοια ταμεία μπορούν να συγκροτηθούν σε επίπεδο ακόμη και μιας επιχείρησης, με τον εργαζόμενο να καταθέτει αφορολόγητα στον προσωπικό του κουμπαρά ένα μικρό ποσοστό των μηνιαίων αποδοχών του 2%-3% και η επιχείρηση να προσθέτει αντίστοιχο ή και υψηλότερο ποσοστό εν είδει πρόσθετης αμοιβής ή παροχής προς τον εργαζόμενο.
Τα χρήματα τίθενται σε καθεστώς εξειδικευμένης επαγγελματικής διαχείρισης, τα οποία αποδίδονται στον εργαζόμενο όποτε εκείνος θελήσει, πληρώνοντας εφάπαξ φορολογία μεταξύ 5% και 10% ανάλογα με την ηλικία του εργαζομένου και τον χρόνο διατήρησης του λογαριασμού στο Ταμείο Επαγγελματικής Ασφάλισης. Το ισχύον νομικό πλαίσιο και τα κίνητρα που συνοδεύουν τη δημιουργία των Ταμείων Επαγγελματικής Ασφάλισης αποδεικνύονται περιοριστικά και αδύναμα να υποστηρίξουν την ταχεία και δυναμική ανάπτυξή τους.
Το υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης έχει πειστεί για την ενίσχυση του θεσμού και σπεύδει σε βελτιώσεις ικανές, όπως υποστηρίζει η αρμόδια υπουργός Νίκη Κεραμέως, να καταστήσει τα συγκεκριμένα ταμεία πιο απλά, πιο λειτουργικά, περισσότερο προστατευτικά και ως εκ τούτου πιο ελκυστικά για τους εργαζομένους και τις επιχειρήσεις. Το νομοσχέδιο αναμένεται να τεθεί εντός του Ιουλίου προς διαβούλευση και να ψηφιστεί το ταχύτερο από τη Βουλή. Στις προβλέψεις του περιλαμβάνονται ρυθμίσεις που διευκολύνουν την πρόσβαση και συμμετοχή στην επαγγελματική ασφάλιση μικρότερων επιχειρήσεων και ελεύθερων επαγγελματιών.
Τα ανοιχτά Ταμεία Επαγγελματικής Ασφάλισης θα λαμβάνουν άδεια από την Τράπεζα της Ελλάδος και θα μπορούν να δέχονται απλά και γρήγορα νέες επιχειρήσεις, συλλογικούς φορείς και συνδικαλιστικές οργανώσεις χωρίς προηγούμενη εποπτική έγκριση. Δηλαδή ένα ανοιχτό Ταμείο Επαγγελματικής Ασφάλισης π.χ. μιας τράπεζας θα μπορεί να δέχεται συμμετοχές εργαζομένων σε άλλες επιχειρήσεις, με σκοπό να διευρυνθεί ο κύκλος των ασφαλισμένων που εργάζονται π.χ. σε μικρομεσαίες και δεν είναι σε θέση να συγκροτήσουν τέτοια σχήματα ασφάλισης.
Ομαδικό προϊόν
Ταυτόχρονα το υπουργείο Εργασίας έχει αναγγείλει διεύρυνση των φορολογικών κινήτρων, μειώνοντας το φορολογικό βάρος κατά το «σπάσιμο» του κουμπαρά, αποσυνδέοντάς το από τα έτη ασφάλισης και συνδέοντάς το περισσότερο με την ηλικία του ασφαλισμένου.
Καταργείται ουσιαστικά η φορολογική ποινή που συνόδευε όσους εισέρχονταν σε μεγάλη ηλικία στα εν λόγω ταμεία. Επίσης θα επιτραπεί και η παροχή προγραμμάτων υγείας και μαζί θεσπίζεται ομαδικό ασφαλιστικό προϊόν επαγγελματικής ασφάλισης, το οποίο θα εκδίδεται από τις ασφαλιστικές εταιρείες και θα παρέχει ισοδύναμη προστασία. Επιπλέον, θα προβλεφθεί διατήρηση της συμμετοχής στην περίπτωση αλλαγής εργασίας. Δηλαδή θα συνεχίσουν να τον συνοδεύουν τα κατοχυρωμένα ασφαλιστικά δικαιώματα.
Το όλο σχήμα, πέραν των άλλων, μπορεί να λειτουργήσει και ως μηχανισμός κινήτρων και παροχών για παραμονή των εργαζομένων στις επιχειρήσεις. Στοιχεία που μπορούν να προβλεφθούν στις συλλογικές συμβάσεις εργασίας. Και μαζί βεβαίως να λειτουργήσει ως ένας μηχανισμός συσσώρευσης επενδυτικών κεφαλαίων και παροχής ρευστότητας στην οικονομία. Μένει να δούμε πόσο θαρραλέο θα είναι το νομοσχέδιο και αν όντως συνιστά μείζονα μεταρρύθμιση, όπως τη θέλει και τη φαντάζεται ο κ. Καπόπουλος.
