Η ΕΛΣΤΑΤ πριν λίγους μήνες δημοσίευσε εντυπωσιακούς αριθμούς σχετικά με τη φτώχεια στην Ελλάδα την τελευταία δεκαετία (2015-2025). Συγκεκριμένα, από το 2015 μέχρι το 2017 το ποσοστό των Ελλήνων που βρίσκονταν σε κίνδυνο φτώχειας και κοινωνικού αποκλεισμού ήταν 32%. Από το 2017 έως το 2019 τα εισοδήματα βελτιώθηκαν και το ποσοστό μειώθηκε – πράγματι υπήρξε βελτίωση – περίπου στο 27%. Μετά την πανδημία, η εικόνα επιδεινώθηκε ελαφρά και παρέμεινε σταθερά γύρω στο 27% κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών.
Τι σημαίνει αυτό σε απόλυτους αριθμούς; Σύμφωνα πάλι με την ΕΛΣΤΑΤ, περίπου οκτακόσιες χιλιάδες οικογένειες στην Ελλάδα ζουν αυτή τη στιγμή κάτω από το όριο της φτώχειας. Σε απόλυτους αριθμούς, περίπου δύο εκατομμύρια άνθρωποι (δύο εκατομμύρια Ελληνες) βρίσκονται σήμερα σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού.
Ποια είναι τα χαρακτηριστικά αυτών των ανθρώπων; Ποιοι είναι πιο συχνά αυτοί που αντιμετωπίζουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο;
Είναι παιδιά κάτω των δεκαπέντε ετών, είναι γυναίκες, είναι ηλικιωμένοι και ζουν κυρίως στην Κεντρική και τη Βόρεια Ελλάδα.
Εγώ και οι συνεργάτες μου έχουμε εκτιμήσει ότι, στις σημερινές συνθήκες ακρίβειας στα τρόφιμα, την ενέργεια και τη στέγαση, για μια στοιχειώδη διαβίωση, κάποιος που ζει μόνος του – ανάλογα με το πού ζει και αν διαθέτει ιδιόκτητη κατοικία – χρειάζεται περίπου 950 έως 1.400 ευρώ τον μήνα. Αν πρόκειται για μια τετραμελή οικογένεια, το απαιτούμενο ποσό ανέρχεται περίπου στα 2.400 έως 2.700 ευρώ τον μήνα.
Ο κατώτατος μισθός υπολείπεται περίπου κατά 200 ευρώ από το κατώτερο αυτό επίπεδο στοιχειώδους διαβίωσης. Αυτά είναι τα χρήματα που λαμβάνει σήμερα ένας νεοδιόριστος επιστήμονας, όπως για παράδειγμα ένας εκπαιδευτικός.
Για μια οικογένεια με παιδιά, ένας εργαζόμενος που αμείβεται με τον κατώτατο μισθό θα χρειαζόταν τουλάχιστον τρεις φορές το ποσό αυτό – δηλαδή περίπου τρεις κατώτατους μισθούς – ώστε η οικογένειά του να μπορεί να επιβιώνει με στοιχειώδη αξιοπρέπεια.
Τι πρέπει να γίνει
Εχουν συζητηθεί μέτρα όπως η μείωση του ΦΠΑ στα τρόφιμα, η μείωση του ειδικού φόρου κατανάλωσης στα καύσιμα, αλλά και η μεγαλύτερη αξιοποίηση των δημοσιονομικών περιθωρίων που δημιουργούνται από το πρωτογενές υπερπλεόνασμα το οποίο η κυβέρνηση δεν επιστρέφει στην κοινωνία επικαλούμενη ευρωπαϊκούς δημοσιονομικούς περιορισμούς.
Παράλληλα, χρειάζονται καινοτόμα μέτρα κοινωνικής πολιτικής, όπως η καθιέρωση της δωρεάν καθολικής σίτισης όλων των μαθητών σε όλες τις βαθμίδες της δημόσιας εκπαίδευσης.
Σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, τα σχολικά γεύματα αποτελούν το μεγαλύτερο κοινωνικό δίχτυ προστασίας παγκοσμίως, καλύπτοντας 418 εκατομμύρια παιδιά το 2022, εκ των οποίων τουλάχιστον 25 εκατομμύρια στην Ευρωπαϊκή Ενωση. Πολλές διεθνείς επιστημονικές μελέτες έχουν αποδείξει ότι η δωρεάν σχολική σίτιση βελτιώνει τα εκπαιδευτικά αποτελέσματα. Χαρακτηριστικά, σύμφωνα με αναφορές του ΟΟΣΑ για τα αποτελέσματα του προγράμματος PISA, η μέση επίδοση των μαθητών στα μαθηματικά σε διάφορες χώρες σχετίζεται αρνητικά με το ποσοστό των μαθητών που στερούνται γεύματα και θετικά με τις δημόσιες επενδύσεις στη σχολική σίτιση.
Επιπλέον, η καθολική σχολική σίτιση συμβάλλει στην αντιμετώπιση της σχολικής βίας, στη μείωση των κοινωνικών ανισοτήτων, στη βελτίωση της σωματικής υγείας μέσω της μείωσης της παιδικής παχυσαρκίας και, μακροπρόθεσμα, στη μείωση των χρόνιων νοσημάτων, τα οποία ευθύνονται για σημαντικό μέρος των θανάτων στην Ευρωπαϊκή Ενωση.
Εχει επίσης αποδειχθεί ότι η εφαρμογή της δωρεάν σίτισης για όλους τους μαθητές προσφέρει σημαντική οικονομική ανακούφιση στα νοικοκυριά, μειώνοντας το μηνιαίο κόστος διατροφής, προσφέροντας ακόμα μεγαλύτερο όφελος στις πιο ευάλωτες οικογένειες. Παράλληλα, μελέτες δείχνουν ότι η καθολική σχολική σίτιση μπορεί να αυξήσει τη μελλοντική εισοδηματική δυνατότητα των παιδιών κατά 3-6%, ενώ η σχέση απόδοσης προς επένδυση εκτιμάται από 4:1 έως και 7:1 για κάθε ευρώ δημόσιας δαπάνης.
Δεν είναι λογικό 500.000 ελληνόπουλα να ζουν σήμερα κάτω από το όριο της φτώχειας και οι οικογένειές τους να δυσκολεύονται να εξασφαλίσουν ακόμη και τη βασική τους διατροφή. Πρέπει, επίσης, να λάβουμε υπόψη ότι σε αυτή την πραγματικότητα θα προστεθούν και τα 20.000 έως 30.000 παιδιά που αναμένεται να γεννηθούν φέτος από ζευγάρια τα οποία και τα ίδια ζουν κάτω από το όριο της φτώχειας.
Δεν είναι αποδεκτό να ζουν δύο εκατομμύρια Ελληνες κάτω από το όριο της φτώχειας στη σημερινή Ελλάδα. Με έξυπνες, καινοτόμες και κοινωνικά προσανατολισμένες νομοθετικές πρωτοβουλίες μπορεί να υπάρξει σημαντική βελτίωση στη σημερινή αποκαρδιωτική πραγματικότητα.
Η κυρία Αθηνά Λινού είναι καθηγήτρια Ιατρικής ΕΚΠΑ, ανεξάρτητη βουλευτής Β’ Τομέα Αθηνών.
