Με τα φώτα της δημοσιότητας να είναι στραμμένα στην Αγκυρα, όπου στις 7-8 Ιουλίου διεξάγεται η κομβική Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ, η Αθήνα τελεί σε εγρήγορση, καθώς καλείται να αποκωδικοποιήσει τα καινοφανή γεωπολιτικά δεδομένα που δημιουργούνται με ραγδαίους ρυθμούς τους τελευταίους μήνες στους κόλπους της Δυτικής Συμμαχίας. Και μπορεί το σαφές ζητούμενο της Συνόδου να είναι η ενότητα, αφενός όμως η διακηρυγμένη, έστω σταδιακή, απόσυρση των Ηνωμένων Πολιτειών από την πρώτη γραμμή της ευρωπαϊκής άμυνας, αφετέρου η προσπάθεια της Τουρκίας να διεκδικήσει κεντρικό ρόλο στο υπό διαμόρφωση σύστημα ασφαλείας της Ευρώπης, προκαλούν διακριτό προβληματισμό στην ελληνική διπλωματία.
Η Αθήνα αναζητεί οδούς επιπλέον ενίσχυσης της δικής της θέσης ως αναπόσπαστο μέρος της νοτιοανατολικής πτέρυγας του ΝΑΤΟ, επιχειρώντας παραλλήλως να διαχειριστεί τόσο το εκ νέου θετικό πλαίσιο που φαίνεται να διαμορφώνεται στις ευρωτουρκικές σχέσεις όσο και την έκδηλη κινητικότητα του Γενικού Γραμματέα της Συμμαχίας Μαρκ Ρούτε, ο οποίος διατείνεται, με κάθε ευκαιρία, ότι η Αγκυρα αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για τη συνοχή και την αποτελεσματικότητα της ευρωατλαντικής άμυνας.
Συνοχή και βλέψεις
«Δεν υπάρχουν αυτή τη στιγμή περιθώρια για επιβολή επιμέρους ατζέντας από κανέναν παίκτη, όσο μεγάλος κι αν θεωρεί ότι είναι» επισημαίνει αναφερόμενος στην Τουρκία έλληνας διπλωμάτης με απόλυτη γνώση του σκεπτικού βάσει του οποίου προσέρχεται στην Αγκυρα ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης. Προσθέτει, μάλιστα, ότι «αν αναζητήσει κανείς τη λέξη-“κλειδί” της Συνόδου, αυτή είναι η “συνοχή”». Το διακύβευμα για τον κ. Ρούτε, αλλά και όλους τους μετέχοντες, είναι το ΝΑΤΟ να παραμείνει ενωμένο. Κι αυτή είναι μια Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ, δεν είναι ούτε Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ούτε κάποιου είδους ευρωτουρκική σύναξη.
Πράγματι, κορυφαία προτεραιότητα στην ατζέντα του Γενικού Γραμματέα είναι η υλοποίηση των αποφάσεων της προηγούμενης Συνόδου (Χάγη, 2025), ιδίως στα ζητήματα που άπτονται της αύξησης των κρατικών δαπανών για την άμυνα έως το 5%, αλλά και η βελτίωση της παραγωγικότητας της στρατιωτικής βιομηχανίας – τουλάχιστον των μελών που διαθέτουν τέτοιες δυνατότητες, με προεξάρχουσες τις μεγάλες ευρωπαϊκές δυνάμεις, αλλά και την Τουρκία.
«Πρόκειται για μια δοκιμασία αξιοπιστίας της Συμμαχίας, όπου οι πολιτικές υποσχέσεις θα πρέπει να μετατραπούν σε επιχειρησιακή πραγματικότητα» ανέφερε προ ημερών χαρακτηριστικά ο κ. Ρούτε. Ολα αυτά, φυσικά, γίνονται για τα μάτια του αμερικανού προέδρου. Ο Ντόναλντ Τραμπ θα παραστεί στη μία και μόνο (προκειμένου να είναι κατά το δυνατόν ελεγχόμενη) συνεδρίαση που θα πραγματοποιηθεί στην Αγκυρα μεταξύ των ηγετών και ουδείς θα ήθελε να τον δει εκτός των συνηθισμένων ορίων του. Πρόκειται για μια νέα επιχείρηση κατευνασμού του Λευκού Οίκου εν όψει των δύσκολων ετών που ακολουθούν για την Ευρώπη; Η απάντηση είναι θετική.
Οι ελληνικές θέσεις
Στο διπλωματικό επιτελείο του κ. Μητσοτάκη επικρατεί αισιοδοξία και στόχος είναι μια αν μη τι άλλο εποικοδομητική ελληνική παρουσία στην Τουρκία. «Τηρούμε στο έπακρο τις δεσμεύσεις μας ως νατοϊκός εταίρος, τόσο στις αμυντικές δαπάνες όσο και στο έτερο ζητούμενο της φετινής Συνόδου, δηλαδή την ανανέωση της αμέριστης στήριξης στην Ουκρανία» υπογραμμίζει στενός συνεργάτης του Πρωθυπουργού. Επιπλέον αυτών, η Αθήνα θα επιμείνει στη γραμμή υπέρ της απρόσκοπτης συνεργασίας ΗΠΑ – Ευρώπης στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ, με το Μέγαρο Μαξίμου και το υπουργείο Εξωτερικών να εκτιμούν πως ναι μεν οι Ευρωπαίοι οφείλουν να προωθήσουν τάχιστα το εγχείρημα της αμυντικής αυτονομίας, είναι όμως άτοπο να μιλάμε για πλήρη χειραφέτηση της Ενωσης από την Ουάσιγκτον.
Εκ των βασικών επιχειρημάτων της Ελλάδας είναι ότι συγκαταλέγεται στους εταίρους οι οποίοι δρουν, διαχρονικά, υπέρ των νατοϊκών συμφερόντων στην ευρύτερη περιοχή, σε αντιπαραβολή προφανώς με την Τουρκία, η οποία με αποκορύφωμα την υπόθεση της προμήθειας των ρωσικών S-400, έχει κατά καιρούς ισορροπήσει στο τεντωμένο σκοινί μεταξύ Δύσης και Ανατολής. Επιπροσθέτως και παρά τις όψιμες ανταλλαγές φιλοφρονήσεων μεταξύ του κ. Τραμπ και του Ταγίπ Ερντογάν, αλλά και τις επικείμενες ενέργειες του Λευκού Οίκου προκειμένου να υποστηριχθεί η παραγωγή του τουρκικού μαχητικού KAAN με αμερικανικούς κινητήρες (παρακάμπτοντας εν μέρει τις κυρώσεις που ισχύουν έναντι της Αγκυρας), στην Αθήνα θεωρούν εαυτούς αν όχι ως προνομιακούς συνομιλητές, σίγουρα ως την ευρωπαϊκή πρωτεύουσα που διαθέτει τις καλύτερες δυνατές σχέσεις με την Ουάσιγκτον, τόσο στο ανώτερο επίπεδο όσο και εντός των νομοθετικών σωμάτων.
Η ελληνική διπλωματία προτάσσει, πλέον, και την αναβάθμιση της ελληνοαμερικανικής συνεργασίας στον τομέα της Ενέργειας, ειδικά με τον Κάθετο Διάδρομο και τη συμφωνία για έρευνες της Chevron νοτίως της Κρήτης, γνωρίζοντας ότι η εν λόγω πτυχή της οικονομικής διπλωματίας ενδιαφέρει ιδιαιτέρως τον αμερικανικό πρόεδρο και δύναται να ενισχύσει έτι περαιτέρω τους δεσμούς Αθήνας – Ουάσιγκτον. Τα αντίστοιχα ισχύουν και ως προς τα εξοπλιστικά, σύμφωνα όμως με ασφαλείς πληροφορίες η αμερικανική πλευρά πιέζει την Αθήνα διεκδικώντας ακόμα μεγαλύτερο μερίδιο αγοράς.
Η Aγκυρα και οι Σύμμαχοι
Βεβαίως, τα άνωθεν περιγραφόμενα, αντιφατικά βήματα της Αγκυρας, δεν φαίνεται να προκαλούν δεύτερες σκέψεις στους Συμμάχους. Λίγες ώρες προτού ταξιδέψει στην Τουρκία, ο κ. Ρούτε χαρακτήρισε τις Ενοπλες Δυνάμεις της χώρας «από τις πλέον ικανές του ΝΑΤΟ», ενώ σύμφωνα με τον ίδιο η «ταχέως αναπτυσσόμενη» τουρκική στρατιωτική βιομηχανία δύναται να συμβάλει τα μέγιστα ώστε οι ευρωπαϊκές χώρες να αναλάβουν μεγαλύτερη ευθύνη της συλλογικής άμυνας. Πρόκειται για το «ΝΑΤΟ 3.0», όπως τουλάχιστον το οραματίζεται ο Γραμματέας της Συμμαχίας.
Στην Αθήνα, προφανώς, γνωρίζουν ότι τα περιθώρια παρέμβασης έναντι της μεγέθυνσης των αμυντικών δυνατοτήτων της Τουρκίας είναι πεπερασμένα. Οπως έχει σημειωθεί επανειλημμένως, όσο παραμένει σε ισχύ η απειλή πολέμου (casus belli) έναντι ενός μέλους της ΕΕ, η ελληνική κυβέρνηση ουδέποτε πρόκειται να αποδεχθεί τη συμμετοχή της Ακυρας στα ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά προγράμματα (SAFE II και ReArm).Το μήνυμα, βεβαίως, του Ερντογάν ενώπιον της κοινοβουλευτικής συνέλευσης του ΝΑΤΟ, προς άσκηση πίεσης στην Αθήνα και τη Λευκωσία, ήταν ξεκάθαρο: «Η εξαίρεση των αμυντικών δυνατοτήτων της Τουρκίας λόγω στενών πολιτικών συμφερόντων δεν ωφελεί κανέναν».
Από την άλλη πλευρά, όμως, δεν είναι πολλά αυτά που μπορεί να κάνει η Αθήνα ως προς τις διμερείς αμυντικές συμφωνίες που συνάπτει η Αγκυρα με τις ισχυρές ευρωπαϊκές δυνάμεις (Γερμανία, Ιταλία, Ισπανία, Γαλλία, Βρετανία). Η Τουρκία, μάλιστα, θα επιδιώξει στο Φόρουμ Αμυντικής Βιομηχανίας (Defense Industry Forum), το οποίο θα διεξαχθεί παραλλήλως των εργασιών της Συνόδου με τη συμμετοχή εκπροσώπων όλων των κρατών της Συμμαχίας, να υπογράψει νέες συνεργασίες, ενισχύοντας ακόμα περισσότερο το αμυντικό αποτύπωμά της στο ευρωπαϊκό σύστημα ασφαλείας.
Οπως γίνεται εύκολα αντιληπτό, η θέση της Ελλάδας είναι εξαιρετικά λεπτή καθώς αφενός δεν επιθυμεί να προσλαμβάνεται από τους εταίρους της ως εμπόδιο στη διαδικασία ενίσχυσης των στρατιωτικών δυνατοτήτων της Ευρώπης, αφετέρου όμως κινδυνεύει να μείνει πίσω στο διπλωματικό παίγνιο επιρροής έναντι της Τουρκίας στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. Πέραν αυτού, όμως, σκεπτικισμός καταγράφεται στις τάξεις της ελληνικής διπλωματίας μετά την επίσκεψη στην Τουρκία της Υπατης Εκπροσώπου της ΕΕ Κάγια Κάλας, της Επιτρόπου Διεύρυνσης Μάρτα Κος και του Επιτρόπου Μετανάστευσης Μάγκνους Μπρούνερ.
Κι αυτό διότι η ΕΕ και η Τουρκία αναζητούν ένα διαφορετικό μοντέλο σχέσης, όπου οι γεωπολιτικές και αμυντικές προτεραιότητες διαχωρίζονται από την ενταξιακή διαδικασία και τα πολλαπλά ελλείμματα της Αγκυρας στους τομείς του κράτους δικαίου, του Διεθνούς Δικαίου, των αρχών καλής γειτονίας κ.λπ. Πράγματι, η γεωγραφία, ο ρόλος και το μέγεθος της Τουρκίας δεν είναι δυνατόν να αγνοηθούν. Είναι, όμως, η ελληνική στρατηγική σκέψη αυτή που πρέπει, εν μέσω ενός κόσμου που αλλάζει ταχέως, να αναζητήσει modus vivendi με τη γείτονα.
