Μάρα Καρέτσου: Μια ζωή σαν ταινία

«Δημιούργησα την τύχη μου», λέει, «εκμεταλλεύτηκα τις καλές ευκαιρίες και κόπιασα πάρα πολύ για να φτάσω στο σκοπό μου. Κάθε εμπόδιο για μένα ήταν απλώς μία καινούργια αρχή. Έμαθα την τεχνική να συγκεντρώνω τις δυνάμεις μου σε ένα στόχο. Δεν υπάρχει για μένα περίπτωση αποτυχίας, αλλά και να υπάρξει καμιά φορά, με δυναμώνει για να κάνω ακόμη πιο σπουδαία πράγματα», συμπληρώνει κι αρχίζει να ξετυλίγει τη μυθιστορηματική ζωή της…

«Τελειώνοντας τη Σχολή Καλών Τεχνών με υποτροφία, διορίστηκα επιμελήτρια του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, στην έδρα της Πλαστικής. Φυσικά, έμεινα λίγο καιρό. Υπέβαλα την παραίτησή μου, γιατί ήθελα να πάω στο Παρίσι, να ανακαλύψω όλα τα κινήματα Τέχνης, να βρω εκεί την καλλιτεχνική μου ταυτότητα.

Γαλλικά δεν μιλούσα, μόνο κάποια αγγλικά, αλλά είπα ότι θα τα καταφέρω. Πράγματι, μέσα σε τρεις μήνες μπορούσα και μιλούσα με τους καινούργιους φίλους μου, τους Γάλλους καλλιτέχνες!

Η ζωή στο Παρίσι του ’75 ήταν δύσκολη για ανθρώπους σαν και εμάς, που φεύγαμε από τις επαρχιακές μας πόλεις χωρίς χρήματα, αναζητώντας νέους κόσμους και νέες ιδέες, καινούργιες στην Ευρώπη. Τα έργα μου σε μπρούντζο τα δούλευα τότε στη Fonderie Landowski και βέβαια ήταν πολύ δύσκολο να πληρώνω αυτά τα ακριβά χυτήρια, ενώ επέμενα να διαλέγω πάντα καλούς τεχνίτες για να είναι τέλειο το αποτέλεσμα».

Τα μάτια της γίνονται ακόμη πιο φωτεινά αναπολώντας εκείνη την τόσο δημιουργική αλλά και δύσκολη εποχή στο Παρίσι.

«Ήμουν παντρεμένη με τον Ιταλό καλλιτέχνη ζωγράφο Πιερ Λουίτζι Μπελάτσι και πρέπει να παραδεχτώ πως ήταν μία άκρως εποικοδομητική εποχή. Οι ιδέες μας συμφωνούσαν και, πάνω από όλα, είχαμε το ίδιο όνειρο: Επιτυχία στην καριέρα! “Go-go-go” ήταν το σύνθημα. Οι συνθήκες ήταν δύσκολες, υπήρχαν μέρες που δεν είχαμε ούτε το απαραίτητο γεύμα, μιας και όλα μας τα χρήματα πηγαίνανε στα υλικά μας, για μπρούντζο, χρώματα, κουβάδες… Θυμάμαι τους χειμώνες στο ατελιέ μας, στο Place d’ Italy, μια μεγάλη φάμπρικα με τζαμαρίες, και τη σόμπα με ξύλα, που όταν δεν υπήρχαν ούτε αυτά, κοιμόμασταν με τα παλτό και τα γάντια μας.

Τα έργα που πουλούσαμε ήταν ό,τι καλύτερο για εμάς, διότι μπορούσαμε να μένουμε στο ατελιέ μας για κάποιους μήνες ακόμη. Έτσι ή αλλιώς, η λέξη γυρισμός δεν υπήρχε. Όταν λύγιζα θυμόμουν το τρένο της Λάρισας, τότε που έφευγα και κουνούσα το λευκό μαντίλι στους γονείς και τους συμμαθητές μου και τους φώναζα από το παράθυρο ότι θα ξαναγυρίσω μόνο με την επιτυχία…».

Η γκαλερί Paul Facchetti και η γκαλερί του Αλέξανδρου Ιόλα ήταν ό,τι πιο avant-garde εκείνη την εποχή και ό,τι χρειαζόταν η Μάρα για να καταξιωθεί. Η γκαλερί του Paul Facchetti ανέδειξε τους πιο σημαντικούς πλέον καλλιτέχνες, μεταξύ των οποίων τον Θόδωρο Μανωλίδη και τον Αλέκο Φασιανό.

«Όλοι από αυτόν ξεκινήσαμε. Και μου κάνει την έκθεση και πάει καλά, οι κριτικές είναι καλές και ο στόχος αλλάζει: Να εκθέσω στην γκαλερί του Ιόλα στη Νέα Υόρκη! Δύο ολόκληρα χρόνια. Δύο ολόκληρα χρόνια περίμενα υπομονετικά έξω από την γκαλερί του, μέχρι να δεχτεί να μου μιλήσει.

Μέρα-νύχτα, ακούραστα εγώ εκεί, μέχρι να με δει. Και με είδε. Και δέχτηκε. Κάτι είδε σε μένα. Κατά τη γνώμη μου, η μεγάλη δίψα μου και η επιμονή μου ήταν αυτά που τον εντυπωσίασαν πιο πολύ. Περίμενα τόσο υπομονετικά και με τόσο μεγάλη σιγουριά και πίστη ότι το έργο μου θα αρέσει και θα γίνει αποδεκτό από την γκαλερί, τους ειδήμονες και τους συλλέκτες»…

O Μπελάτσι δεν την ακολούθησε, προτίμησε την Ευρώπη, οπότε χώρισαν και η Μάρα Καρέτσου προσγειώθηκε στη Νέα Υόρκη με 1.000 δολάρια και άλλα τόσα όνειρα. Η έκθεση έγινε τελικά το 1982, στην γκαλερί Alexandros Iolas Brooks I.N.C. στην Park Avenue και 57 st.

Τι θυμάται από εκείνη τη συγκλονιστική μέρα που άλλαξε τη ζωή της;
«Τα μαγικά λόγια του Ιόλα όταν με σύστηνε στο απαιτητικό νεοϋορκέζικο κοινό: “This is Mara Karetsos, this is the artist!”. Αυτές οι οκτώ λέξεις του άλλαξαν όλο το ρου της ζωής μου! Η έκθεση πωλείται όλη, εκείνο το βράδυ, για 200.000 δολάρια, και το όνειρο γίνεται πραγματικότητα. Εγκαταστάθηκα στη Νέα Υόρκη και με τα χρήματα που εξασφάλισα από αυτή την έκθεση αγόρασα το διαμέρισμά μου στο 502 της Park Avenue, όπου ζω έως σήμερα, και μία Rolls Royce στο αγαπημένο μου χρώμα, το blue shadow».

O Ιόλας, μέντορας των σουρεαλιστών της εποχής, όπως ο Μαξ Ερνστ και ο Μαγκρίτ, ένθερμος οπαδός της pop art του Γουόρχολ, ήταν ο απόλυτος αστέρας, από τον οποίο οι καλλιτέχνες δίπλα του έπαιρναν φως.

«Ανέδειξε καλλιτέχνες σαν τον Τζόρτζιο ντε Κίρικο, τον Ερνστ, τον Μαγκρίτ. Όλοι αυτοί οι μαγικοί καλλιτέχνες, με τα μοναδικά τους έργα, που πωλούνται σήμερα για εκατομμύρια δολάρια, χρωστούν τα πάντα στον Ιόλα!», λέει ενθουσιασμένη και συγκινημένη.

Λίγο μετά, παντρεύτηκε τον γκαλερίστα Κιθ Γκριν, ενώ έκανε παρέα με τον Άντι Γουόρχολ. Σύχναζε μαζί του στο Factory κι εκεί ο Ιόλας αγόρασε τα πορτρέτα του Μάο, της Μέριλιν, του Μικ Τζάγκερ… Μια συγκλονιστική εποχή, από την οποία δεν έλειπαν όμως τα ναρκωτικά…

«Όχι, εγώ ναρκωτικά δεν πήρα», λέει απόλυτα. «Θα με αποσπούσαν από το πάθος μου για την καριέρα μου. Κατά τα άλλα, ήταν μια πραγματικά χρυσή εποχή για την τέχνη. Με τον Ιόλα στο πλευρό μας πήραμε όλοι από ένα χρυσό διαβατήριο που περνάει σε όλο τον κόσμο! Ο Λίο Καστέλι μού είπε μία μέρα: “Ο Άντι Γουόρχολ, o Τζάσπερ Τζόουνς, o Ρόι Λίχτενσταϊν και εγώ δημιουργήσαμε την Pop Art, ο Ιόλας είχε όμως τα όπλα για να μας καθιερώσει!”».

Ο γάμος της με τον Γκριν κράτησε εφτά χρόνια, ενώ η Μάρα κατακτούσε όλο και περισσότερα όνειρα.
«Γνώριζα κάθε μέρα όλο και πιο συναρπαστικούς ανθρώπους, δούλευα ασταμάτητα στα χυτήρια στο Μπρούκλιν και έως σήμερα ζω στην πιο όμορφη πόλη του κόσμου, συναναστρέφομαι τους πιο εκλεκτούς εκπροσώπους των κορυφαίων μουσείων, της Τέχνης, της πολιτικής. Είμαι πλέον ευτυχισμένη!».

Πράγματι, κινείται με αφοπλιστική άνεση σε όλους τους κύκλους του jet set, κάνει πορτρέτα για τους γαλαζοαίματους της Ευρώπης, για την αριστοκρατία της Νέας Υόρκης και της Βοστόνης, για τους Κένεντι και τους Κλίντον, και είναι πασίγνωστη για τις εκκεντρικές της εμφανίσεις –αν και τη μέρα που βρεθήκαμε, φορούσε αυστηρό μαύρο σακάκι του Armani, λευκό αντρικό πουκάμισο και τζιν. Πού πήγε η εκκεντρικότητά της;

«Όντως, στις δεκαετίες του ’70, του ’80 και του ’90, με θεωρούσαν εκκεντρική. Βοηθούσα βέβαια και εγώ με τις εμφανίσεις μου, αλλά οι εμπειρίες της ζωής και η αλλαγή της μόδας οδηγούν καμιά φορά σε διαφορετική προσέγγιση του ντυσίματος.

Ακόμη στις ντουλάπες μου υπάρχουν πολλά από τα καπέλα –σήμα κατατεθέν μου– καθώς και η αγαπημένη μου συλλογή γυαλιών, που ξεκινάει από τη δεκαετία του ’40 και φτάνει έως σήμερα».

Ο θάνατος του Ιόλα σηματοδοτεί έναν καινούργιο μεγάλο κύκλο για τη Μάρα, με την περίφημη έκθεσή της στο Τόκιο, στην γκαλερί Art Point, η οποία περιελάμβανε μεγάλες πυραμίδες από lucide σε τιρκουάζ, μοβ και πράσινο, με πολύχρωμες κολόνες, έμπνευση από την Ελλάδα.

«Πουλήθηκαν όλα τα έργα, με μιας, για 1.000.000 δολάρια!», λέει με ενθουσιασμό και τα χρήματα αυτά της εξασφάλισαν σοφέρ για την περιβόητη Rolls Royce, ατελιέ στο St. Tropez, σπίτι στο Palm Beach και την άνεση να σεργιανίζει στον κόσμο για να επισκέπτεται τους διάσημους φίλους της.

«Όλα αυτά δεν τα αγόρασα για να εντυπωσιάσω», λέει με τη λαρισινή προφορά της και τα νεοϋορκέζικα αγγλικά της.

«Αγοράζω κάτι με τον ενθουσιασμό ενός παιδιού όταν βρίσκεται σε μαγαζί με παιχνίδια. Τώρα, όμως, αν είχα ένα σεβαστό ποσό, θα το χρησιμοποιούσα για τους καλλιτέχνες, βοηθώντας την καριέρα τους στα πρώτα βήματά τους».
Είναι πλέον ένα από τα πιο σεβαστά μέλη των κλειστών νεοϋορκέζικων κύκλων, έργα της βρίσκονται στις μεγαλύτερες ιδιωτικές συλλογές, ενώ το 2000 για ελάχιστες ψήφους δεν εξελέγη στο Κογκρέσο, με το Δημοκρατικό Κόμμα.

«Ήθελα να ακουστεί στην Ουάσινγκτον η ελληνική φωνή, η ιστορία μας και να αναδείξω τη μοναδική στον κόσμο ομορφιά της χώρας μας, για τους Έλληνες που είμαστε πάντα φιλόξενοι, με ανοιχτή καρδιά και με το πιο φωτεινό χαμόγελο στα χείλη μας», λέει.

Την ακούω να μιλάει συνέχεια για την καριέρα της και για την επιτυχία. Μήπως κρύβεται πίσω από αυτές τις λέξεις η μοναξιά και το γεγονός ότι δεν έγινε μητέρα;

«Δεν έχω νιώσει ποτέ μόνη, αλλά η μοναξιά είναι η καλύτερη παρέα μου. Μπορώ να συγκεντρωθώ, να προγραμματίσω, να διαβάσω, να ακούσω κλασική μουσική, ειδικά Κάλλας… Όσο για τη μητρότητα, έπρεπε να αποφασίσω: Παιδιά ή καριέρα; Επέλεξα το δεύτερο. Ήταν δύσκολα εκείνα τα χρόνια στο Παρίσι… Δεν μπορούσαμε ούτε εμείς καλά καλά να επιβιώσουμε ως καλλιτέχνες. Το παιδί θέλει ειδική φροντίδα, πάρα πολύ χρόνο, θέλει μόρφωση και όλα αυτά με μεγάλο κόστος, ανυπόφορο και απαγορευτικό για εκείνη την εποχή που έπρεπε να αποφασίσω…

Όμως, ο έρωτας έπαιξε πάντα σπουδαίο ρόλο στη ζωή μου, μου έδωσε την απόλυτη ευτυχία και το κουράγιο να συνεχίσω τη δύσκολη καριέρα μου σε έναν τόσο μακρινό κόσμο. Κι όμως, αν και λείπω πλέον 45 χρόνια, δεν νιώθω ότι βρίσκομαι μακριά από την οικογένεια και το σπίτι όπου γεννήθηκα»…

Cover Photo: Με τον Άντι Γουόρχολ στην Νέα Υόρκη.

Κείμενο και φωτογραφίες: Αρχείο Life&Style