Υπάρχει μια στιγμή στη ζωή κάθε γονιού που συνειδητοποιεί ότι το παιδί του δεν είναι πια ακριβώς παιδί. Είναι εκείνη η στιγμή που κλείνει η πόρτα του δωματίου λίγο πιο δυνατά. Που το «πού πας;» απαντιέται με ένα «με τους άλλους». Που το «στείλε μου όταν φτάσεις» συνοδεύεται από ένα βλέμμα που λέει: «Μαμά, δεν είμαι πέντε χρονών» ή απλά «Έλεος!». Και κάπου εκεί ξεκινά η δύσκολη ισορροπία της εφηβείας.
Τα τελευταία χρόνια ακούμε όλο και περισσότερους όρους για τη γονεϊκότητα. Ένας από αυτούς είναι ο γονέας-φάρος. Πριν όμως φτάσουμε εκεί, υπάρχουν δύο άλλοι γνωστοί τύποι γονέων.
Ο γονέας-ελικόπτερο είναι αυτός που πετά συνεχώς πάνω από το παιδί του. Παρακολουθεί, ελέγχει, παρεμβαίνει πριν προλάβει να συμβεί κάτι. Στην εφηβεία μπορεί να μοιάζει κάπως έτσι: «Ποιοι θα είστε;»/ «Ποιοι άλλοι θα έρθουν;»/ «Στείλε τοποθεσία»/ «Γιατί δεν απάντησες εδώ και 15 λεπτά;». Δεν το κάνει επειδή θέλει να ελέγχει το παιδί του. Το κάνει επειδή φοβάται.
Από την άλλη υπάρχει ο γονέας-ελευθέρας βοσκής. Είναι ο γονιός που λέει: «Μεγάλωσες, αποφάσισε μόνος σου». Δίνει χώρο, εμπιστεύεται, αφήνει το παιδί να μάθει μέσα από τις εμπειρίες του. Όμως κάποιες φορές μπορεί να ξεχάσει ότι ο έφηβος, όσο κι αν θέλει να φαίνεται μεγάλος, δεν έχει ακόμη την ωριμότητα ενός ενήλικα.
Και κάπου ανάμεσα βρίσκεται ο γονέας-φάρος. Ο γονέας-φάρος δεν τρέχει πίσω από το παιδί του. Δεν του παίρνει το τιμόνι από τα χέρια. Αλλά μένει εκεί. Σταθερός. Ορατός. Έτοιμος να φωτίσει όταν χρειαστεί. Όπως ο φάρος δεν πηγαίνει στη θάλασσα να βρει τα πλοία. Απλώς τους θυμίζει πού είναι η στεριά.
Η εφηβεία και το καλοκαίρι: η μεγάλη δοκιμή
Αν υπάρχει μια εποχή που η γονεϊκότητα δοκιμάζεται, είναι το καλοκαίρι. Ξαφνικά δεν υπάρχει σχολείο, ωράρια και καθημερινή ρουτίνα. Οι έφηβοι θέλουν περισσότερη ελευθερία. Θέλουν να βγουν μέχρι αργά. Να πάνε παραλία με φίλους. Να κοιμηθούν μετά τις 2. Να αφήσουν το κινητό στο χέρι τους όλη μέρα. Να αποφασίζουν χωρίς να δίνουν αναφορά.
Και εμείς πρέπει να αποφασίσουμε: θα γίνουμε ελεγκτές εναέριας κυκλοφορίας ή θα γίνουμε φάρος; Ένα παράδειγμα... Ο έφηβός σας λέει: «Θα πάμε όλοι μαζί για μπάνιο και μετά μπορεί να κάτσουμε κάπου. Δεν ξέρω τι ώρα θα γυρίσω».
Ο γονέας-ελικόπτερο μπορεί να απαντήσει: «Δεν υπάρχει περίπτωση. Δεν ξέρω ποιοι θα είστε, πού θα πάτε και τι ώρα θα γυρίσεις». Ο γονέας-ελευθέρας βοσκής: «Οκ, κάνε ό,τι θέλεις». Ο γονέας-φάρος ίσως πει: «Θέλω να πας και να περάσεις καλά. Πάμε όμως να σκεφτούμε μαζί κάποια πράγματα: πώς θα γυρίσεις; Αν αλλάξει το πρόγραμμα, τι θα κάνεις; Ή αν κάποιος κάνει κάτι που σε φέρει σε δύσκολη θέση;». Δεν του παίρνει την ελευθερία. Του δίνει εργαλεία.
Το πιο δύσκολο κομμάτι: να αντέχουμε τα μικρά λάθη
Οι γονείς πολλές φορές θέλουμε να γλιτώσουμε τα παιδιά μας από κάθε δυσκολία. Να μην πληγωθούν από φίλους. Να μην αποτύχουν. Να μην κάνουν λάθος επιλογή. Όμως η εφηβεία είναι η πρόβα της ενήλικης ζωής. Ένα παιδί που ξενυχτά μια φορά και την άλλη μέρα δεν μπορεί να σηκωθεί, μαθαίνει κάτι.
Ένα παιδί που ξεχνά κάτι σημαντικό και αντιμετωπίζει την συνέπεια, μαθαίνει κάτι. Ένα παιδί που κάνει μια λάθος επιλογή και έχει έναν γονιό δίπλα του να το συζητήσει, μαθαίνει ακόμη περισσότερα. Ο ρόλος μας δεν είναι να απομακρύνουμε κάθε πέτρα από τον δρόμο. Είναι να είμαστε εκεί όταν σκοντάψει.
Ο γονέας-φάρος δεν σημαίνει «χαλαρός γονιός»
Και εδώ υπάρχει μια παρεξήγηση. Φάρος δεν σημαίνει ότι σβήνω τα φώτα και αφήνω το παιδί να χαθεί. Σημαίνει ότι δεν περπατάω εγώ τον δρόμο για εκείνο. Σημαίνει όμως ότι και τα όρια μπαίνουν με σκοπό.
Άλλο: «Δεν θα βγεις γιατί το λέω εγώ». Και άλλο: «Θέλω να ξέρω τι ώρα θα γυρίσεις γιατί η ασφάλειά σου είναι δική μου ευθύνη». Ο έφηβος μπορεί να αντιδράσει και στα δύο. Αλλά μόνο στο δεύτερο ακούει ότι πίσω από το όριο υπάρχει φροντίδα.
4 τρόποι να γίνουμε γονείς-φάροι αυτό το καλοκαίρι, σύμφωνα με τους ειδικούς
1. Ρωτήστε πριν απαγορεύσετε
Πριν απαντήσετε αυτόματα «όχι», δώστε στον έφηβο την ευκαιρία να σας εξηγήσει τι ζητά και γιατί το ζητά. Πολλές φορές πίσω από ένα «θέλω να βγω μέχρι αργά» ή «όλοι οι άλλοι θα πάνε» δεν υπάρχει μόνο η ανάγκη για ελευθερία, αλλά και η ανάγκη να νιώσει ότι τον εμπιστεύεστε. Το να ρωτήσετε δεν σημαίνει ότι θα πείτε πάντα «ναι». Σημαίνει ότι πριν βάλετε ένα όριο, έχετε ακούσει πραγματικά το παιδί που μεγαλώνει μπροστά σας.
2. Βάλτε λίγα αλλά σταθερά όρια
Δεν χρειάζεται να γίνει η καθημερινότητα μια ατελείωτη διαπραγμάτευση ή ένας συνεχής έλεγχος. Ο έφηβος χρειάζεται χώρο, αλλά χρειάζεται και ένα πλαίσιο που να του δείχνει ότι κάποιος κρατά το τιμόνι όταν τα πράγματα δυσκολεύουν.
Δεν έχουν όλα την ίδια βαρύτητα. Άλλο να επιλέξει τι θα φορέσει ή πώς θα οργανώσει τον χρόνο του και άλλο θέματα ασφάλειας, σεβασμού και εμπιστοσύνης. Τα λίγα και ξεκάθαρα όρια δημιουργούν περισσότερη ασφάλεια από τους πολλούς κανόνες που αλλάζουν κάθε μέρα.
3. Μιλήστε για το «αν συμβεί κάτι»
Τα όρια δεν είναι μόνο λίστες με απαγορεύσεις. Είναι και εργαλεία για τη ζωή. Βοηθήστε τον έφηβο να σκεφτεί τι θα κάνει όταν τα πράγματα δεν πάνε σύμφωνα με το σχέδιο — και κυρίως να ξέρει ότι μπορεί να σας ζητήσει βοήθεια χωρίς φόβο.
4. Αφήστε τον έφηβο να δοκιμάσει
Η αυτονομία δεν χτίζεται με οδηγίες. Χτίζεται με εμπειρίες. Ένας έφηβος που δεν έχει ποτέ την ευκαιρία να αποφασίσει μόνος του, δυσκολεύεται να μάθει να εμπιστεύεται την κρίση του. Χρειάζεται χώρο για μικρές δοκιμές, μικρά λάθη και μικρές νίκες. Ο δικός μας ρόλος δεν είναι να απομακρύνουμε κάθε δυσκολία από τον δρόμο του, αλλά να είμαστε εκεί σταθερά και ήρεμα σαν φάρος, ώστε να ξέρει πού μπορεί να επιστρέψει όταν το χρειαστεί.
Τελικά ίσως η γονεϊκότητα-φάρος δεν είναι άλλη μια «μέθοδος» ανατροφής που πρέπει να ακολουθήσουμε. Είναι η καθημερινή άσκηση του να βρίσκουμε την ισορροπία:
- να αφήνουμε τον έφηβό μας να βγει με τους φίλους του, χωρίς να ζητάμε αναφορά για κάθε λεπτό.
- να του δίνουμε χώρο να αποφασίσει, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι σταματάμε να ενδιαφερόμαστε
- να τον αφήνουμε να κάνει μικρά λάθη, χωρίς να τον αφήνουμε να τα αντιμετωπίσει μόνος του.
Γιατί ο στόχος δεν είναι να κρατήσουμε τον έφηβο κοντά μας. Είναι να ξέρει ότι, όπου κι αν πάει, υπάρχει ένα φως που τον περιμένει.
