Κάποτε, όταν μιλούσαμε για «αυτισμό», είχαμε στο μυαλό μας μια πολύ στενή εικόνα για το πώς επηρεάζει τα άτομα -συνήθως ένα μοτίβο συμπεριφορών που θεωρούνταν ομοιόμορφο και αναγνωρίσιμο. Στην πραγματικότητα, αυτή η αντίληψη απέχει πολύ από την πραγματικότητα. Με την αύξηση των διαγνώσεων και την πρόοδο της επιστήμης, αρχίσαμε να μιλάμε για «φάσμα του αυτισμού», κατανοώντας ότι κάθε άτομο έχει μοναδικά χαρακτηριστικά, διαφορετικά επίπεδα δεξιοτήτων, επικοινωνιακές ικανότητες και κοινωνικές ανάγκες.
Η υιοθέτηση του όρου «Διαταραχές του Αυτιστικού Φάσματος» (ΔΑΦ) αντί για τον γενικό όρο «αυτισμός», αποτέλεσε το πρώτο ουσιαστικό βήμα για την αναγνώριση αυτής της ποικιλομορφίας. Το φάσμα περιλαμβάνει ποικιλία συμπεριφορών, από πολύ ήπιες μέχρι πιο εμφανείς προκλήσεις στην επικοινωνία και την κοινωνική αλληλεπίδραση, με αποτέλεσμα η κάθε διάγνωση να απαιτεί εξατομικευμένη προσέγγιση.
Ερευνητές από το Πανεπιστήμιο του Princeton και το Ίδρυμα Simons έχουν ταυτοποιήσει τέσσερις υποτύπους αυτισμού με διαφορετικά κλινικά και βιολογικά χαρακτηριστικά. Αυτό εξηγεί γιατί οι συμπεριφορές και οι αντιδράσεις των ατόμων στο φάσμα μπορεί να ποικίλουν τόσο πολύ, και γιατί οι παρερμηνείες είναι συχνές.
Κατανοώντας αυτήν την πολυπλοκότητα, μπορούμε να δούμε τον αυτισμό όχι ως μια ενιαία κατάσταση, αλλά ως ένα πολύπλευρο φαινόμενο που επηρεάζει κάθε άτομο με διαφορετικό τρόπο και να αναγνωρίσουμε την ανάγκη για ενσυναίσθηση, υποστήριξη και προσαρμοσμένη επικοινωνία στην καθημερινότητά τους.
13 συμπεριφορές που παρεξηγούνται εύκολα
Οι συμπεριφορές των ατόμων στο φάσμα μπορεί να φαίνονται αγενείς, ανυπάκουες ή αδιάφορες, αλλά στην πραγματικότητα εξυπηρετούν σημαντικούς σκοπούς. Αυτές οι παρερμηνείες μπορούν να φθείρουν σχέσεις και να περιορίσουν ευκαιρίες, γι’ αυτό η κατανόηση είναι κρίσιμη.
1. Επαναλαμβανόμενες/ στερεοτυπικές κινήσεις
Κούνημα χεριών, λίκνισμα ή άλλα επαναλαμβανόμενα μοτίβα βοηθούν στη ρύθμιση του νευρικού συστήματος και στη μείωση του άγχους, ενώ συχνά παρερμηνεύονται ως «περίεργες» κινήσεις.
2. Αποφυγή βλεμματικής επαφής
Μπορεί να παρερμηνευτεί ως αγένεια ή απροθυμία, ενώ στην πραγματικότητα η βλεμματική επαφή μπορεί να προκαλεί σωματική δυσφορία ή να δυσκολεύει την εστίαση στην ακρόαση.
3. Επικοινωνία χωρίς κοινωνικά «φίλτρα»
Η ειλικρίνεια και η ευθεία έκφραση εκλαμβάνονται ως αγένεια, ενώ οι άνθρωποι στο φάσμα νιώθουν ασφάλεια όταν μιλούν κυριολεκτικά και ανοιχτά.
4. Αισθητηριακή υπερφόρτωση
Ξεσπάσματα ή αντιδράσεις σε έντονα φώτα, θορύβους ή υφές δείχνουν ότι το νευρικό σύστημα φτάνει στα όριά του και όχι εκδήλωση θυμού ή απείθειας.
5. Παθιασμένα ενδιαφέροντα
Η έντονη αφοσίωση σε ένα αντικείμενο ή χόμπι, όπως συλλογές ή ειδικές γνώσεις, δεν είναι εμμονή, αλλά τρόπος έκφρασης ενδιαφέροντος και συγκέντρωσης.
6. Δυσκολία με άγραφους κοινωνικούς κανόνες
Δεν αντιλαμβάνονται πάντα πότε πρέπει να διακόψουν μια συζήτηση ή να αποχωρήσουν από ένα χώρο. Οι «παραβιάσεις ορίων» δεν είναι σκόπιμες, αλλά αποτέλεσμα διαφορετικής κατανόησης των κοινωνικών κανόνων.
7. Κυριολεκτική ερμηνεία της γλώσσας
Οι οδηγίες ή οι μεταφορικές εκφράσεις κατανοούνται κυριολεκτικά, κάτι που μπορεί να προκαλέσει παρεξηγήσεις.
8. Ανάγκη για ρουτίνα και προβλεψιμότητα
Η τήρηση προγράμματος δεν είναι πείσμα, αλλά στρατηγική διαχείρισης του άγχους.
9. Διαφορετική έκφραση ενσυναίσθησης
Προσφέρουν λύσεις αντί για συναισθηματική ανακούφιση, μια διαφορετική, όχι λανθασμένη, μορφή ενσυναίσθησης.
10. «Masking» του αυθεντικού εαυτού
Προσπαθούν να κρύψουν αυτιστικά χαρακτηριστικά για να μοιάζουν «νευροτυπικοί», κάτι που συχνά οδηγεί σε υποτίμηση των δυσκολιών τους.
11. Έντονη αντίδραση στην αδικία ή υποκρισία
Δεν είναι υπερβολή, είναι έντονη ανάγκη για συνέπεια και ηθική.
12. Διαφορετική επεξεργασία συναισθημάτων
Καθυστερημένες ή απρόβλεπτες συναισθηματικές αντιδράσεις δεν σημαίνουν απάθεια, αλλά διαφορετικό τρόπο επεξεργασίας των συναισθημάτων.
13. Δυσκολίες στην εκτέλεση βασικών δραστηριοτήτων
Η οργάνωση και έναρξη εργασιών μπορεί να φαίνεται αδράνεια, αλλά αντανακλά προκλήσεις στην εκτελεστική λειτουργία.
Οι συμπεριφορές που παρεξηγούμε δεν είναι συνειδητές ή σκόπιμες. Κατανόηση σημαίνει να βλέπουμε πίσω από την επιφάνεια, να αναγνωρίζουμε τις ανάγκες και τους μηχανισμούς αυτορρύθμισης, και να μην βιαζόμαστε να κρίνουμε. Η γνώση αυτή δεν κάνει μόνο τον κόσμο πιο δίκαιο για τα άτομα στο φάσμα, μας διδάσκει και πώς να είμαστε πιο υπομονετικοί και με περισσότερη ενσυναίσθηση.
