Σε μια συμφωνία-ορόσημο που αναμένεται να αναδιατάξει τις ισορροπίες στη Μέση Ανατολή προχωρούν οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Σαουδική Αραβία.
Παρά τις αντιδράσεις και τους φόβους για έναν νέο κούρσα εξοπλισμών, το Ριάντ αποκτά πρόσβαση σε αμερικανική πυρηνική τεχνολογία -με πιθανότητα εμπλουτισμού ουρανίου σε σαουδαραβικό έδαφος- «κλειδώνοντας» τη στρατηγική και οικονομική του συμμαχία με την Ουάσινγκτον σε μια περίοδο έντονης γεωπολιτικής αβεβαιότητας.
Νίκη για τον πρίγκιπα Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν
Η συμφωνία για την πολιτική πυρηνική ενέργεια, η οποία θα μπορούσε να επιτρέψει στη Σαουδική Αραβία να εμπλουτίζει ουράνιο στο έδαφός της, αποτελεί θρίαμβο για τον πρίγκιπα διάδοχο του βασιλείου, Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν. Ο ίδιος προσπαθεί να οριστικοποιήσει μια τέτοια συμφωνία για περισσότερα από πέντε χρόνια, κάμπτοντας τις αντιστάσεις Αμερικανών αξιωματούχων και ειδικών που εκφράζουν ανησυχίες ότι η χώρα του Περσικού Κόλπου θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει την τεχνολογία αυτή για την απόκτηση πυρηνικών όπλων, πυροδοτώντας μια νέα κούρσα εξοπλισμών στη Μέση Ανατολή.
Η συμφωνία, αναφέρουν οι New York Times, αποτελεί επίσης σήμα ότι η σαουδαραβική ηγεσία εξακολουθεί να θεωρεί τη συμμαχία της με τις Ηνωμένες Πολιτείες ως ζωτικής σημασίας και επιθυμεί θερμά την εμβάθυνση της αμερικανικής εμπλοκής στη χώρα, παρά τις εντάσεις που προκλήθηκαν από τον πόλεμο των ΗΠΑ με το Ιράν. Ο κοινός πόλεμος ΗΠΑ-Ισραήλ κατά του Ιράν πυροδότησε μια σειρά ιρανικών επιθέσεων στη Σαουδική Αραβία και σε άλλες χώρες του Περσικού Κόλπου που φιλοξενούν αμερικανικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις.
Μακροπρόθεσμοι δεσμοί ασφαλείας και προβολή ισχύος
Η κατασκευή πυρηνικών αντιδραστήρων μπορεί να διαρκέσει πάνω από 10 χρόνια και η συμφωνία θα μπορούσε να «δέσει» το βασίλειο στη χρήση αμερικανικής πυρηνικής τεχνολογίας για τις επόμενες δεκαετίες, ενισχύοντας τόσο τους δεσμούς ασφαλείας όσο και τους εμπορικούς δεσμούς ΗΠΑ-Σαουδικής Αραβίας.
«Ποντάρουν στο ότι αυτό θα προχωρήσει», δήλωσε η Κάρεν Γιανγκ, πολιτική οικονομολόγος στο Κέντρο Παγκόσμιας Ενεργειακής Πολιτικής του Πανεπιστημίου Κολούμπια. Για τη Σαουδική Αραβία, η συμφωνία προσφέρει μια στιγμή «προβολής ισχύος – κυριολεκτικά, τόσο πολιτικής ισχύος όσο και παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας», πρόσθεσε.
«Είναι θέμα γοήτρου στην περιοχή. Είναι η μελλοντική ικανότητα να πουν ότι είμαστε ισάξιοι ή και ανώτεροι από τις ιρανικές δυνατότητες, και το πετύχαμε αυτό με τη σφραγίδα της αμερικανικής έγκρισης», ανέφερε η ίδια.
Για τη διοίκηση Τραμπ, η συμφωνία αποτελεί «μια ευκαιρία να φέρει τη Σαουδική Αραβία περισσότερο με το μέρος της», καθώς οι αξιωματούχοι χαράσσουν την πορεία τους στον πόλεμο, συμπλήρωσε η κ. Γιανγκ.
Οι διπλωματικές εντάσεις και το «καρότο» της Ουάσινγκτον
Ορισμένοι αξιωματούχοι του Κόλπου έχουν εκφράσει τη δυσαρέσκειά τους για τους χειρισμούς της διοίκησης Τραμπ στον πόλεμο, ο οποίος έχει εξαπλωθεί ραγδαία στην περιοχή, προκαλώντας θύματα μεταξύ των πολιτών και πλήττοντας τις πλούσιες σε πετρέλαιο και φυσικό αέριο οικονομίες του Κόλπου.
Παρότι ο Πρόεδρος Τραμπ και ο Πρίγκιπας Διάδοχος Μοχάμεντ διατηρούν γενικά πολύ στενές σχέσεις, ήρθαν σε σύγκρουση τον Μάιο, όταν η Σαουδική Αραβία αρνήθηκε να επιτρέψει στον αμερικανικό στρατό τη χρήση του σαουδαραβικού εναέριου χώρου για επιχείρηση συνοδείας εμπορικών δεξαμενόπλοιων μέσω των Στενών του Ορμούζ, όπου οι ιρανικές δυνάμεις έχουν ουσιαστικά καταλάβει τον έλεγχο.
Στο πλαίσιο αυτών των εντάσεων, η επικείμενη πυρηνική συμφωνία «είναι ένα “καρότο” προς τους Σαουδάραβες σε μια στιγμή που η Σαουδική Αραβία είναι απίστευτα δυσαρεστημένη με τον Τραμπ», δήλωσε η Ντίνα Εσφαντιάρι, επικεφαλής γεωοικονομίας Μέσης Ανατολής στο Bloomberg Economics. «Είναι μια αμερικανική παραχώρηση, και δεν υπήρξαν πολλές αμερικανικές παραχωρήσεις προς τη Σαουδική Αραβία πρόσφατα —ή τουλάχιστον έτσι το εισπράττουν οι Σαουδάραβες».
Οι φόβοι για αλλαγή του πυρηνικού καθεστώτος
Ένας φόβος που εκφράζεται από τους επικριτές της συμφωνίας είναι το γεγονός ότι ο ίδιος ο πρίγκιπας Μοχάμεντ είχε επανειλημμένα δεσμευτεί να αποκτήσει πυρηνικό όπλο εάν το πράξει το Ιράν, ο περιφερειακός του ανταγωνιστής.
Εάν η συμφωνία προχωρήσει, ουσιαστικά «ανατρέπει δεκαετίες αμερικανικής πολιτικής κατά της μη διασποράς των πυρηνικών» σε μια στιγμή που στελέχη της διοίκησης Τραμπ δηλώνουν αποφασισμένα να εμποδίσουν το Ιράν από το να αποκτήσει πυρηνικό όπλο, σημείωσε η κ. Εσφαντιάρι.
Αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε έναν αγώνα δρόμου για την απόκτηση πρόσβασης σε πυρηνική τεχνολογία σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή, δημιουργώντας με τον χρόνο μια «πολύ διαφορετική περιοχή», δήλωσε η κ. Γιανγκ.
Η συμφωνία φαίνεται να προχωρά παρά τις ανησυχίες στο Ισραήλ, το οποίο διατηρεί το δικό του μυστικό πρόγραμμα πυρηνικών όπλων, αν και δεν το παραδέχεται δημοσίως.
Η συμφωνία θα χρειαστεί την έγκριση του Κογκρέσου, αλλά σε πρακτικό επίπεδο είναι πιθανό να εγκριθεί, καθώς το Κογκρέσο θα έπρεπε να συγκεντρώσει πλειοψηφία ικανή να κάμψει το βέτο για να ακυρώσει την πρωτοβουλία του Τραμπ.
Το παρασκήνιο των διαπραγματεύσεων και ο εμπλουτισμός ουρανίου
Αμερικανοί και Σαουδάραβες αξιωματούχοι διεξάγουν περιστασιακές συνομιλίες για τις πυρηνικές φιλοδοξίες του βασιλείου για σχεδόν δύο δεκαετίες. Ωστόσο, υπό τις διαδοχικές διακυβερνήσεις, δεν μπόρεσαν να καταλήξουν σε συμφωνία για ζητήματα όπως το είδος της εποπτείας που θα είχαν οι Αμερικανοί ή οι διεθνείς αξιωματούχοι στο πυρηνικό πρόγραμμα, καθώς και το αν θα επιτρεπόταν στη Σαουδική Αραβία να εμπλουτίζει το δικό της ουράνιο.
Όταν ο πρίγκιπας Μοχάμεντ άρχισε την άνοδό του στην εξουσία το 2015, η ανάπτυξη ενός πολιτικού πυρηνικού προγράμματος έγινε πρωταρχικός στόχος, ιδιαίτερα καθώς προσπαθούσε να διαφοροποιήσει την εξαρτώμενη από το πετρέλαιο οικονομία του βασιλείου.
Ο πρίγκιπας έχει δηλώσει ότι πιστεύει πως το βασίλειο διαθέτει εκτεταμένα κοιτάσματα ουρανίου και, κατά τις διαπραγματεύσεις με τους Αμερικανούς αξιωματούχους, δεν υποχωρούσε από το αίτημα να επιτραπεί στη Σαουδική Αραβία ο εμπλουτισμός ουρανίου.
Μέχρι στιγμής, οι έρευνες δεν έχουν αποδώσει στοιχεία για αποθέματα ουρανίου στη Σαουδική Αραβία που θα ήταν οικονομικά συμφέρον να εξορυχθούν. Ωστόσο, το ζήτημα παρέμεινε σημείο τριβής και οι αξιωματούχοι έχουν συζητήσει διάφορες ρυθμίσεις που θα παρείχαν αμερικανική εποπτεία στη διαδικασία αυτή.
Για να κλείσει η συμφωνία, ο Τραμπ συμφώνησε ότι, μετά από μια κοινή μελέτη για τη σκοπιμότητα της παραγωγής πυρηνικού καυσίμου, ενδέχεται να επιτραπεί στη Σαουδική Αραβία να εμπλουτίζει ουράνιο ή να επανεπεξεργάζεται πλουτώνιο στο έδαφός της, ανέφεραν Αμερικανοί αξιωματούχοι υπό τον όρο της ανωνυμίας.
Η σύγκριση με το «χρυσό πρότυπο» των ΗΑΕ
Όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες σύναψαν μια παρόμοια συμφωνία με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, η οποία τέθηκε σε ισχύ το 2009, υπήρχαν πολύ πιο αυστηροί όροι.
Τα Εμιράτα συμφώνησαν σε αυστηρούς ελέγχους, υπογράφοντας το λεγόμενο «πρόσθετο πρωτόκολλο» με τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ). Επίσης, συμφώνησαν να παραιτηθούν από το δικαίωμα παραγωγής δικού τους καυσίμου, αποκλείοντας την πιθανότητα να αποκτήσουν τις υποδομές για την κατασκευή όπλου.
Εκείνη η συμφωνία έγινε γνωστή ως το «χρυσό πρότυπο» για τη μη διασπορά των πυρηνικών.
Η συμφωνία ΗΠΑ-Σαουδικής Αραβίας αποκαλύφθηκε αρχικά την Τρίτη από την εφημερίδα The Wall Street Journal, η οποία ανέφερε ότι αναμένεται να διαρκέσει 30 χρόνια και θα αποκλείει άλλες χώρες από την εμπλοκή στην πυρηνική βιομηχανία του βασιλείου.
Η αφοσίωση στην αμερικανική τεχνολογία
Κατά τη διάρκεια των ετών των διαπραγματεύσεων, Σαουδάραβες αξιωματούχοι είχαν προειδοποιήσει επανειλημμένα ότι θα αναζητούσαν αλλού πυρηνική τεχνολογία εάν δεν λάμβαναν την αμερικανική βοήθεια, ζητώντας προσφορές κατά καιρούς από την Κίνα, τη Ρωσία, τη Γαλλία και τη Νότια Κορέα. Ωστόσο, απέφυγαν να υπογράψουν συμφωνία με άλλη χώρα, και η προτίμησή τους για την αμερικανική τεχνολογία έγινε σαφής καθώς συνέχισαν να την επιδιώκουν, ακόμα και με το κόστος της καθυστέρησης του πυρηνικού τους προγράμματος για χρόνια.
«Η επιθυμία των Σαουδαράβων να περιμένουν τους Αμερικανούς έχει λιγότερο να κάνει με τα πυρηνικά και περισσότερο με την ευρύτερη σχέση», δήλωσε η κ. Εσφαντιάρι, περιγράφοντάς τη ως έναν τρόπο να «εδραιώσουν τους Αμερικανούς περισσότερο» στην περιοχή, αναζητώντας κίνητρα για βαθύτερη εμπλοκή των ΗΠΑ στην ασφάλειά τους. «Αν έχουν πυρηνικές εγκαταστάσεις και άλλα πεδία ενδιαφέροντος στο έδαφός μας, τότε θα ενδιαφέρονται περισσότερο για την άμυνά μας», σημείωσε.
Τα οικονομικά οφέλη για τις ΗΠΑ και οι αντιδράσεις
Η συμφωνία προσφέρει δυνητικά οφέλη και για τις Ηνωμένες Πολιτείες. Θα μπορούσε να αξίζει δισεκατομμύρια δολάρια σε συμβόλαια για αμερικανικές πυρηνικές εταιρείες, ιδιαίτερα τη Westinghouse. Η εν λόγω εταιρεία κατασκευάζει έναν μεγάλο αντιδραστήρα, τον AP1000, τον οποίο η διοίκηση Τραμπ επιθυμεί θερμά να υποστηρίξει.
Η διοίκηση ανακοίνωσε τον περασμένο μήνα ένα σχέδιο για ομοσπονδιακά δάνεια δισεκατομμυρίων δολαρίων με στόχο την τόνωση της μεγαλύτερης επέκτασης πυρηνικών εργοστασίων στη χώρα εδώ και πάνω από τρεις δεκαετίες.
Έτσι, μια συμφωνία με τη Σαουδική Αραβία αποτελεί «μια μεγάλη νίκη για τις ΗΠΑ σε εμπορικό και γεωπολιτικό επίπεδο, πλουτίζοντας τις αμερικανικές εταιρείες και δένοντας τη Σαουδική Αραβία στενότερα με τις ΗΠΑ», δήλωσε η Κρίστιν Ντιουάν, ανώτερη ερευνήτρια στο Ινστιτούτο Αραβικών Κρατών του Κόλπου στην Ουάσινγκτον. «Όμως, η ζημιά στο διεθνές καθεστώς μη διασποράς είναι σημαντική».
Ο Μπαντέρ Αλ-Σάιφ, επίκουρος καθηγητής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο του Κουβέιτ, δήλωσε ότι παρόλο που η συμφωνία προετοιμάζεται εδώ και χρόνια, προγενέστερα του σημερινού πολέμου, θα «προκαλέσει αναπόφευκτα την οργή του Ιράν και του Ισραήλ» και θα αυξήσει την αβεβαιότητα σε μια στιγμή που η περιφερειακή ισορροπία δυνάμεων βρίσκεται ήδη σε ρευστότητα.
