«Λουκέτο» στον μοναδικό ξενώνα μεταβατικής φιλοξενίας χρηστών ψυχοδραστικών ουσιών, που λειτουργούσε σε μία ιδιαιτέρως επιβαρυμένη περιοχή του κέντρου της Αθήνας, κοντά στην Ομόνοια, μπήκε προ τριημέρου, αφήνοντας ουσιαστικά «άστεγους» 70 τοξικοεξαρτώμενους με πολλαπλά προβλήματα υγείας. Ορισμένοι από τους ανθρώπους που φιλοξενούνταν στο ξενώνα είναι ογκολογικοί ασθενείς, άλλοι αιμοκαθαιρόμενοι, καθώς πάσχουν από νεφρική νόσο τελικού σταδίου, ή αντιμετωπίζουν χρόνια αναπνευστικά νοσήματα.
Η φιλοξενία τους σε μονάδες απεξάρτησης και υπνωτήρια του ΕΟΠΑΕ (Εθνικός Οργανισμός Πρόληψης και Αντιμετώπισης των Εξαρτήσεων), είναι προσωρινή και απλώς «σκεπάζει» το πρόβλημα. Την ίδια στιγμή, το κλείσιμο του ξενώνα δημιουργεί ένα δυσαναπλήρωτο κενό, με τον πρόεδρο των εργαζόμενων στον Οργανισμό, Γιώργο Παπαϊωάννου, να καταγγέλλει ότι οι 70 κλίνες «έχουν αφαιρεθεί από την εξίσωση», με αποτέλεσμα όσοι τοξικοεξαρτώμενοι μεταφέρονται αλλού να μην αφήνουν πλέον πίσω τους άδειες θέσεις για την κάλυψη νέων αναγκών.
Το πολύ σοβαρό αυτό ζήτημα αποτέλεσε αντικείμενο αντιπαράθεσης μεταξύ διοίκησης ΕΟΠΑΕ και Δήμου Αθηναίων, πετώντας ο ένας στον άλλον το «μπαλάκι» των ευθυνών για την απόφαση να τερματιστεί η λειτουργία του ξενώνα.
Θέση πήρε και ο πρώην δήμαρχος Αθηναίων, Κώστας Μπακογιάννης, ασκώντας έντονη κριτική στη δημοτική Αρχή, την οποία κατηγορεί για αναξιοπιστία. «Τον Μάιο η δημοτική Αρχή διαβεβαίωνε ότι ο μοναδικός Ξενώνας Μεταβατικής Φιλοξενίας για άστεγους χρήστες «δεν κλείνει, αναβαθμίζεται”. Δύο μήνες μετά, τον έκλεισε», αναφέρει ο κ. Μπακογιάννης, τονίζοντας ότι η συγκεκριμένη δομή «δεν ήταν ένας ακόμη ξενώνας. Ήταν η πρώτη εξειδικευμένη δομή αυτού του είδους στην Ελλάδα, που συνδύαζε ασφαλή φιλοξενία, υποστήριξη και μια πραγματική διαδρομή προς την απεξάρτηση και την κοινωνική επανένταξη. Για πολλούς ανθρώπους ήταν μια δεύτερη ευκαιρία». Σημειώνει δε, ότι «το λουκέτο αυτό δεν είναι μεμονωμένο», καθώς «προηγήθηκαν η απαξίωση του Πολυδύναμου Κέντρου Αστέγων και το κλείσιμο του Υπνωτηρίου των Γιατρών του Κόσμου. Την ίδια ώρα», διαπιστώνει, «οι άστεγοι χρήστες στους δρόμους της Αθήνας αυξάνονται και οι γειτονιές δοκιμάζονται περισσότερο από ποτέ».
Να σημειωθεί ότι η παραπάνω κοινωνική δομή δημιουργήθηκε το 2020, κατόπιν συνεργασίας των ΟΚΑΝΑ – ΚΕΘΕΑ (σ.σ. οι δύο φορείς για την απεξάρτηση των τοξικοεξαρτημένων που ενσωματώθηκαν στον ΕΟΠΑΕ) με τον Δήμο Αθηναίων στο πλαίσιο της πανδημίας του Covid για την προστασία ευάλωτων αστέγων εξαρτημένων ατόμων.
Δήμος Αθηναίων: Μόνος υπεύθυνος για το «λουκέτο» ο ΕΟΠΑΕ
Από την πλευρά της, η αντιδήμαρχος Ισότητας, Δημοτικών Ιατρείων και Παιδικής Προστασίας Δήμου Αθηναίων, Μαρία Στρατηγάκη, δηλώνει στο «Βήμα» ότι μόνη υπεύθυνη για το «λουκέτο» στον ξενώνα είναι η διοίκηση του ΕΟΠΑΕ, καθώς ο Δήμος δεν είναι αρμόδιος για ζητήματα απεξάρτησης. Ως εκ τούτου, ούτε προσωπικό μπορεί να διαθέσει, ούτε έχει και τα χρήματα που απαιτούνται για τη σωστή λειτουργία του ξενώνα.
«Από τον Ιανουάριο του 2024 ο Δήμος εξακολούθησε να καλύπτει το κόστος του ξενώνα το οποίο μαζί με το ενοίκιο, την καθαριότητα και τη φύλαξη, ανέρχεται σε περίπου 1 εκατομμύριο ευρώ το χρόνο. Ωστόσο, επιδιώξαμε να βρούμε λύση διότι δεν ήταν δυνατόν να συνεχίσει να χρηματοδοτεί ο προϋπολογισμός του Δήμου τη λειτουργία μιας δομής που ανήκει στην αρμοδιότητα άλλων φορέων», ανέφερε η κυρία Στρατηγάκη. Σύμφωνα με την ίδια, το φθινόπωρο του ’25, έγινε συνάντηση με τη διοίκηση του ΕΟΠΑΕ και την ηγεσία του υπουργείου Υγείας. Σε αυτή συμφωνήθηκε ο Δήμος να συνεχίσει τη χρηματοδότηση του ξενώνα έως τον Αύγουστο του ’26. «Από εκεί και έπειτα τη συνολική ευθύνη της λειτουργίας του ξενώνα θα αναλάμβανε ο ΕΟΠΑΕ», σημειώνει, καλώντας τη διοίκηση του Οργανισμού να ενημερώσει για τις έως τώρα ενέργειές της.
Ο Δήμος «όχι μόνο δεν αποσύρεται αλλά αντίθετα συστηματοποιεί και εντείνει τις δράσεις του στα αντικείμενα στα οποία έχει την ουσιαστική αρμοδιότητα», τονίζει η αντιδήμαρχος. Συγκεκριμένα, αναφέρει την πρόληψη, μέσω της δράσης των Κέντρων Πρόληψης Αθηνά Υγεία, τη μείωση της βλάβης, με τη συμμετοχή σε προγράμματα επιμόρφωσης στη χρήση ναλοξόνης και τη διασύνδεση με τα δημοτικά ιατρεία και τις κοινωνικές υπηρεσίες, καθώς και την κοινωνική και εργασιακή επανένταξη απεξαρτημένων, με το πρόγραμμα Στέγαση και Εργασία και το Job Center.
Η κυρία Στρατηγάκη, προσθέτει και μία νέα εξέλιξη σε ό,τι αφορά το ακίνητο που στέγαζε τον ξενώνα. Η ενημέρωση που έχει και μας μεταφέρει είναι ότι ο ιδιοκτήτης του ακινήτου (σ.σ. πρώην ξενοδοχείο) επιθυμεί να το πάρει ξανά στην κατοχή του.
ΕΟΠΑΕ: Ο Δήμος Αθηναίων εγκαταλείπει τον Ξενώνα
Από την πλευρά της, η διοίκηση του ΕΟΠΑΕ κάνει ευθεία επίθεση στον Δήμο Αθηναίων για τη διακοπή της λειτουργίας του ξενώνα. Ο πρόεδρος του Οργανισμού, Αθανάσιος Θεοχάρης, μιλώντας στο «Βήμα» αναφέρει ότι η διοικητική λειτουργία και η χρηματοδότηση τόσο της υποδομής όσο και της παροχής φιλοξενίας, ήταν αποκλειστικά ευθύνη του Δήμου Αθηναίων, τον οποίο κατηγορεί ότι εγκατέλειψε τον ξενώνα.
Ακολουθεί η συνέντευξη του προέδρου του ΕΟΠΑΕ, Αθανάσιου Θεοχάρη, στο «Βήμα»
Κύριε πρόεδρε, ποια είναι η θέση του ΕΟΠΑΕ σχετικά με το κλείσιμο του ξενώνα φιλοξενίας άστεγων χρηστών;
Ο Ξενώνας Μεταβατικής Φιλοξενίας Αστέγων Χρηστών Αθήνας δημιουργήθηκε σε συνεργασία του Εθνικού Οργανισμού Πρόληψης και Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων – ΕΟΠΑΕ (πρώην ΟΚΑΝΑ και ΚΕΘΕΑ) και Δήμου Αθηναίων στο πλαίσιο της πανδημίας του Covid για την προστασία ευάλωτων αστέγων εξαρτημένων ατόμων με στόχο τη μετάβαση των σε θεραπευτικό πρόγραμμα, την φροντίδα και την προάσπιση της Δημόσιας Υγείας.
Η διοικητική λειτουργία και η χρηματοδότηση της υποδομής και της παροχής φιλοξενίας ήταν αποκλειστικά ευθύνη του Δήμου Αθηναίων. Η θεραπευτική φροντίδα και υποστήριξη, και όχι η φιλοξενία, παρεχόταν από τον ΕΟΠΑΕ με επιστημονικά στελέχη.
Ο Δήμος Αθηναίων εδώ και πολλούς μήνες έχει καταστήσει σαφές δυστυχώς ότι δεν επιθυμεί να υπάρχουν δομές κοινωνικής φροντίδας στην Αθήνα για τον ευάλωτο πληθυσμό αστέγων και εξαρτημένων, αν και η κάλυψη της αστεγίας είναι αποκλειστική αρμοδιότητα των ΟΤΑ (σ.σ. Οργανισμοί Τοπικής Αυτοδιοίκησης). Στο πλαίσιο αυτό, ο Δήμος αποφάσισε την αποχώρηση του μετά την 29/8/2026 από τον Ξενώνα Μεταβατικής Φιλοξενίας Αστέγων Χρηστών, καθώς δεν είχε εξασφαλίσει τη χρηματοδότηση για την συνέχιση της εν λόγω δομής, στην οποία συμμετείχε ο Δήμος Αθηναίων και λειτουργεί εδώ και 6 χρόνια.
Τελευταία διακινούνται απόψεις, όπου ουσιαστικά αποπροσανατολίζουν και παραποιούν την πραγματικότητα. Όμως η αλήθεια είναι μία: ο Δήμος Αθηναίων αποχωρεί και δεν συνεχίζει τη χρηματοδότηση του Ξενώνα και επομένως δεν παράσχει την υποδομή και τη φιλοξενία αστέγων εξαρτημένων συμπολιτών μας.
Ο ΕΟΠΑΕ όλα αυτά τα 6 χρόνια υποστήριζε τους συνανθρώπους μας που ήρθαν στον Ξενώνα για την φροντίδα, προετοιμασία για μετάβαση και παραπομπή τους σε προγράμματα απεξάρτησης και αυτό συνεχίζει με όλες τις δυνάμεις και τις υπηρεσίες του να κάνει ακόμη.
Οι δομές φιλοξενίας και άμεσης πρόσβασης, όπως και ο Ξενώνας Αστέγων Χρηστών της Αθήνας, είναι το πρώτο σκαλοπάτι για την είσοδο στη θεραπεία των αστέγων εξαρτημένων και την απεξάρτηση. Υποδέχονται, φροντίζουν, κινητοποιούν, ενδυναμώνουν, και προετοιμάζουν για το επόμενο θεραπευτικό βήμα τους ωφελούμενους. Από μία κατάσταση προσωρινής φιλοξενίας αστέγων εξαρτημένων, ουσιαστικά συμβάλλει στην κάλυψη όλων των θεραπευτικών αναγκών τους.
Όλες οι υπηρεσίες για την κάλυψη βασικών αναγκών αστέγων εξαρτημένων συνεχίζουν να παρέχονται στο πεδίο και δεν έχει διακοπεί καμία.
Για ποιο λόγο ελήφθη αυτή η απόφαση και μάλιστα εσπευσμένα; Απ’ ότι γνωρίζω, υπήρχε συμφωνία για συνέχιση λειτουργίας του ξενώνα μέχρι τον Αύγουστο του ’26.
Θα πρέπει να αποσαφηνίσουμε και να κάνουμε ξεκάθαρο ότι ο Δήμος Αθηναίων, εδώ και πολλούς μήνες, έχει καταστήσει σαφές ότι δεν θα συνεχίσει να χρηματοδοτεί τον Ξενώνα γιατί δυστυχώς δεν θέλει να έχει κοινωνικές δομές στο κέντρο της Αθήνας. Επομένως ο Δήμος Αθηναίων εγκαταλείπει τον Ξενώνα. Δεν υπάρχει καμία εμπλοκή σε αυτό το θέμα του ΕΟΠΑΕ. Επιπλέον καμία άλλη εναλλακτική δεν ακούστηκε από πλευράς του, ώστε να υπάρξει άλλη διαχείριση του θέματος.
Από πλευράς ΕΟΠΑΕ καμία εσπευσμένη απόφαση δεν υπάρχει. Η δουλειά μας καθημερινά στο πεδίο έχει ως στόχο την μετάβαση από το πεζοδρόμιο σε υπηρεσία και δομή απεξάρτησης. Καθημερινά παρεμβαίνουμε χτίζοντας θεραπευτική σχέση, σχέση εμπιστοσύνης, κινητοποιώντας και ενδυναμώνοντας τους ευάλωτους συμπολίτες μας που αντιμετωπίζουν προβλήματα εξαρτήσεων με προβλήματα αστεγίας και όχι μόνο.
Καθόλη τη διάρκεια λειτουργίας του Ξενώνα τα επιστημονικά στελέχη εργάζονται προς τον σκοπό αυτό, και αυτό έκαναν και όλο το τελευταίο χρονικό διάστημα, δηλαδή την θεραπευτική μετάβαση των ανθρώπων σε υπηρεσίες σε συνδυασμό με κάλυψη αναγκών στέγασης και επαγγελματικής αποκατάστασης.
Η φιλοσοφία του Ξενώνα και της Μείωσης της Βλάβης στηρίζεται στην ενδυνάμωση του άστεγου εξαρτημένου στο πλαίσιο της προσωρινής παραμονής του σε προστατευμένο περιβάλλον, ώστε να νιώσει ασφάλεια και να κάνει το επόμενο βήμα στη θεραπεία. Σε καμία περίπτωση ο ξενώνας δεν αποτελεί δομή μόνιμης ή μακροχρόνιας διαμονής, γι’ αυτό και η δυναμικότητά του μπορεί να διαφέρει ανάλογα με τις ανάγκες του πληθυσμού στόχου. Στόχος του ξενώνα και της μείωσης της βλάβης είναι η δύσκολη συγκυρία του εξαρτημένου ατόμου να μετατραπεί σε πραγματική ευκαιρία ζωής. Ως ΕΟΠΑΕ, τα στελέχη μας είναι πάντα εδώ και συνδράμουν σε όποια συνεργασία και σε όποιο πλαίσιο, αρκεί να υπάρχει προς στο στόχο αυτό.
Τι μέλλει γενέσθαι με τους 70 χρήστες που φιλοξενούνταν στον ξενώνα; Δεν ερωτώ μόνο για την προσωρινή λύση που δόθηκε σε μονάδες αποτοξίνωσης και υπνωτήρια, αλλά για το αν θα υπάρξει ένα πιο σταθερό μέτρο.
Η παραπομπή και μετάβαση σε θεραπεία δεν αποτελεί προσωρινή λύση. Η παρέμβαση για την κάλυψη βασικών βιοτικών αναγκών και επίλυση της στέγασης είναι η κατ’ ουσίαν επίλυση του όλου προβλήματος.
Στα 6 χρόνια λειτουργίας του Ξενώνα υποστηρίχθηκαν περισσότεροι από 700 άνθρωποι από τον δρόμο, στους οποίους παρασχέθηκαν πάνω από 216.000 μερίδες φαγητό, παράλληλα με υπηρεσίες συμβουλευτικής, κινητοποίησης, παραπομπής και ένταξης σε θεραπευτικά προγράμματα απεξάρτησης.
Ειδικότερα, τους τελευταίους μήνες, περισσότεροι από 100 άνθρωποι εξυπηρετήθηκαν. Περίπου το 20% παραπέμφθηκαν σε Detox για αποτοξίνωση, για το 19-20% εξασφαλίστηκε σταθερή στέγη, ενώ πάνω από 60% διασυνδέθηκε με δομές φιλοξενίας και θεραπευτικά προγράμματα απεξάρτησης σε περιοχές που επιθυμούσαν και εκτός Αθήνας, παραμένοντας ως σήμερα εντός θεραπευτικού προγράμματος.
Αυτό αποτελεί τη μεγαλύτερη απόδειξη ότι με τον ΕΟΠΑΕ ακόμη και οι πλέον δύσκολες συνθήκες μετατρέπονται σε ευκαιρίες ουσιαστικής θεραπείας, κοινωνικής αποκατάστασης και επανένταξης.
Εν κατακλείδι, δεν αποτελεί προσωρινή λύση η μετάβαση σε θεραπευτικές δομές απεξάρτησης. Κάθε άλλο παρά προσωρινή είναι. Είναι η πραγματική φροντίδα και μέριμνα που οφείλουμε να πράξουμε ως οργανισμός απεξάρτησης.
Η πραγματικότητα, επομένως, είναι διαφορετική από εκείνη που παρουσιάζεται. Κανένας άνθρωπος δεν εγκαταλείφθηκε και κανείς δεν μεταφέρθηκε απλώς από μία δομή σε μία άλλη. Αντιθέτως, όλοι κινητοποιήθηκαν προς ένα ανώτερο επίπεδο φροντίδας, θεραπείας και κοινωνικής επανένταξης, με εξατομικευμένο σχεδιασμό και συγκεκριμένο θεραπευτικό στόχο.
Οι 70 θέσεις που «χάθηκαν», θα αντικατασταθούν;
Οι 70 θέσεις φιλοξενίας και η λειτουργία τους ήταν ευθύνη του Δήμου. Ως ΕΟΠΑΕ συνεχίζουμε να παρέχουμε υπηρεσίες στους ευάλωτους εξαρτημένους ανθρώπους με κάθε τρόπο και αδιάλειπτα με άλλες δομές φιλοξενίας και διημέρευσης στην Αθήνα.
Στο πλαίσιο του Διυπουργικού σχεδιασμού για την Αντιμετώπιση της Αστεγίας, της Ευαλωτότητας και της Εξάρτησης στο Κέντρο της Αθήνας ήδη έχει δρομολογηθεί η ανάπτυξη υπηρεσιών και άλλων ομοειδών δομών, το προσεχές διάστημα, για την συνέχιση της κάλυψης των αναγκών των αστέγων εξαρτημένων ατόμων στην Αθήνα.
