Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ζήτησε από τη Meta να αλλάξει τον εθιστικό σχεδιασμό των πλατφορμών κοινωνικής δικτύωσης Instagram και Facebook, αλλιώς κινδυνεύει με πρόστιμα για παραβίαση των κανόνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την ασφάλεια των παιδιών στο διαδίκτυο.
Σύμφωνα ανακοίνωση που εξέδωσε σήμερα Παρασκευή 10 Ιουλίου, στο πλαίσιο του Νόμου για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (Digital Services Act), απαιτεί από τη Meta να απενεργοποιήσει λειτουργίες όπως η αυτόματη αναπαραγωγή (autoplay) και η ατελείωτη κύλιση (infinite scroll) στις προεπιλεγμένες ρυθμίσεις.
Επίσης, ζητάει να εφαρμόσει αποτελεσματικά «διαλείμματα χρόνου οθόνης» και να τροποποιήσει τον αλγόριθμο συστάσεων που αυτή τη στιγμή στοχεύει στη μεγιστοποίηση της χρήσης των συγκεκριμένων κοινωνικών δικτύων.
Όπως αναφέρεται στην ανακοίνωση «η Επιτροπή θεωρεί ότι η Meta πρέπει να εφαρμόσει αλλαγές σχεδιασμού τόσο στο Instagram όσο και στο Facebook».
Να σημειωθεί ότι την ερχόμενη Δευτέρα 13 Ιουλίου, πρόκειται να δοθούν στη δημοσιότητα οι συστάσεις της ομάδα ειδικών της ΕΕ, η οποία θα αναφέρονται εκτενέστερα στις εκκλήσεις για καθορισμό ελάχιστης ηλικίας χρήσης κοινωνικών δικτύων.
Τι λέει η Meta;
Σε περίπτωση που η Meta δε συμμορφωθεί μπορεί να έρθει αντιμέτωπη με πρόστιμα έως και 6% των ετήσιων εσόδων της για παραβίαση του Νόμου για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες.
Ο τεχνολογικός κολοσσός μπορεί τώρα να εξετάσει τα στοιχεία που έχει συγκεντρώσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εναντίον του και να παρουσιάσει την επίσημη υπεράσπισή του.
Ο εκπρόσωπος της Meta, Μπεν Γουόλτερς, μιλώντας σε αμερικανικά μέσα ενημέρωσης τόνισε τις διαφωνίες της πλατφόρμας με τα προκαταρκτικά ευρήματα της ΕΕ.
«Τα ευρήματα αυτά δε λαμβάνουν σωστά υπόψη τα σημαντικά βήματα που έχουμε κάνει για την προστασία των εφήβων», ανέφερε.
Ο Γουόλτερς αναφέρθηκε ειδικότερα στους Λογαριασμούς Εφήβων (Teen Accounts) που λάνσαρε το Instagram το 2024.
Αυτοί οι λογαριασμοί «προστατεύουν αυτόματα τους εφήβους και δίνουν τον έλεγχο στους γονείς», λέει.
Η θέση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και το χρονικό της κόντρας
Η Επιτροπή απέρριψε αυτές τις αιτιάσεις τονίζοντας ότι αυτοί οι λογαριασμοί μπορούν εύκολα να παρακαμφθούν και δεν προσφέρουν αρκετή προστασία.
Η Meta έχει μπει στο στόχαστρο της Επιτροπής από τον Μάιο του 2024 για πιθανές παραβιάσεις του κανονισμού για τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είχε ήδη κατηγορήσει την εταιρεία σε άλλο πόρισμα ότι δεν κάνει αρκετά για να κρατήσει εκτός πλατφορμών τα παιδιά κάτω των 13 ετών και ότι δεν παρέχει επαρκή διαφάνεια σε εξωτερικούς φορείς.
Στα ευρήματα που περιλαμβάνονται στην ανακοίνωσή της την Παρασκευή, η Επιτροπή διαπιστώνει ότι η Meta δεν αξιολόγησε σωστά τους κινδύνους του εθιστικού σχεδιασμού τόσο του Instagram, όσο και του Facebook, συμπεριλαμβανομένων των «εξαιρετικά εξατομικευμένων συστάσεων, της αυτόματης αναπαραγωγής και της ατελείωτης κύλισης», που «τροφοδοτούν την επιθυμία του χρήστη να συνεχίζει να κάνει σκρολάρει και βάζουν τον εγκέφαλο σε λειτουργία ‘αυτόματου πιλότου’, συμβάλλοντας σε συνήθειες που βλάπτουν την ψυχική υγεία των χρηστών και οδηγούν σε υπερβολική χρήση των δικτύων».
Η Meta δεν έχει κάνει αρκετά για να μετριάσει αυτούς τους κινδύνους, σύμφωνα με την Επιτροπή. Τα εργαλεία διαχείρισης χρόνου απορρίπτονται εύκολα και «δεν οδηγούν σε ουσιαστική μείωση και έλεγχο της χρήσης της υπηρεσίας».
Οι γονικοί έλεγχοι απαιτούν επίσης από τους γονείς να διαθέτουν επαρκή τεχνική γνώση και να αφιερώνουν χρόνο και προσπάθεια για να κατανοήσουν τα εργαλεία.Η Επιτροπή είχε εκδώσει παρόμοιο πόρισμα τον Φεβρουάριο και κατά του TikTok, κατηγορώντας το ότι στοχεύει νέους χρήστες με εθιστικό σχεδιασμό.
Σχεδιασμένα για να εθίζουν
Να σημειωθεί ότι δεν είναι μόνο η Επιτροπή που εκφράζει ανησυχίες για τον εθισμό που προκαλούν τα συγκεκριμένα κοινωνικά δίκτυα, ιδιαίτερα στους νεότερους χρήστες.
Όπως αναφέρουν πολλοί ειδικοί αναλυτές το Facebook και το Instagram είναι σχεδιασμένα για να είναι εθιστικά. Δεν είναι τυχαίο — είναι αποτέλεσμα πολύ συγκεκριμένων ψυχολογικών τεχνικών και μηχανισμών που χρησιμοποιούν οι πλατφόρμες για να μεγιστοποιήσουν τον χρόνο που περνάς σε αυτές.
Κύριοι λόγοι που τα κάνουν τόσο εθιστικά:
- Σύστημα μεταβλητής ανταμοιβής (Variable Rewards): Λειτουργούν όπως τα φρουτάκια. Δεν ξέρεις πότε θα πάρεις like, σχόλιο, μήνυμα ή ενδιαφέρον περιεχόμενο. Αυτή η αβεβαιότητα απελευθερώνει ντοπαμίνη (την ορμόνη της ανταμοιβής) στον εγκέφαλο, ακριβώς όπως τα τυχερά παιχνίδια. Το μυαλό σου μαθαίνει να ελέγχει συνέχεια την εφαρμογή «μήπως έγινε κάτι».
- Ατελείωτη κύλιση και Αυτόματη Αναπαραγωγή: Δεν υπάρχει φυσικό «τέλος». Το περιεχόμενο κυλάει ασταμάτητα και τα βίντεο παίζουν αυτόματα. Δεν χρειάζεται να πάρεις καμία απόφαση για να συνεχίσεις — αυτό μειώνει την αντίσταση και σε βάζει σε «λειτουργία αυτόματου πιλότου».
- Προσωποποιημένος αλγόριθμος: Ο αλγόριθμος μαθαίνει πολύ γρήγορα τι σου τραβάει την προσοχή (πόσο χρόνο μένεις σε μια συγκεκριμένη ανάρτηση, αν κάνεις like, share ή αν αφήνεις κάποιο σχόλιο) και σου δείχνει όλο και περισσότερο από ανάλογο περιεχόμενο. Με τον καιρό, η ροή γίνεται πιο εθιστική και από τον καλύτερό σου φίλο — ξέρει καλύτερα από εσένα τι θα σε κρατήσει κολλημένο.
- Κοινωνική σύγκριση & FOMO (Fear Of Missing Out): Βλέπεις τις καλύτερες στιγμές των άλλων (φίλτρα, τέλειες φωτογραφίες, διακοπές, επιτυχίες). Αυτό ενεργοποιεί συναισθήματα ανεπάρκειας, φθόνο και άγχος ότι χάνεις κάτι σημαντικό. Το μυαλό επιστρέφει ξανά και ξανά για να «ελέγξει».
- Ειδοποιήσεις και Κοινωνική Επιβεβαίωση: Κάθε like, καρδούλα, σχόλιο είναι μια μικρή κοινωνική επιβεβαίωση. Οι ειδοποιήσεις σε τραβάνε πίσω ακόμα και όταν έχεις κλείσει την εφαρμογή. Η Meta έχει παραδεχτεί εσωτερικά ότι αυτές οι λειτουργίες είναι σχεδιασμένες για να δημιουργούν εθισμό.
- Σχεδιασμός για εφήβους/νέους: Ιδιαίτερα στο Instagram, ο σχεδιασμός εκμεταλλεύεται την ανάγκη των νέων για αποδοχή και κοινωνική θέση. Γι’ αυτό και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εστιάζει ακριβώς σε αυτές τις λειτουργίες.
