Αν κάποιος πρέπει να ξεχωρίσει μία λέξη ως τίτλο της κομβικής Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ που ξεκινά σήμερα στην Άγκυρα αυτή δεν είναι άλλη από τη «συνοχή». Δεν είναι μόνο η επανεκλογή και οι απαιτήσεις του Ντόναλντ Τραμπ από τους συμμάχους του αυτές που κλονίζουν εδώ και μήνες το δυτικό σύστημα ασφαλείας. Ούτε οι ανήκουστες απειλές που κατά καιρούς εκτοξεύει εναντίον της Ευρώπης ο Αμερικανός πρόεδρος, όπως για παράδειγμα ότι θα καταλάβει την Αλάσκα, ένα κατά τα άλλα νατοϊκό έδαφος.
Είναι και η πλέον κρίσιμη γεωπολιτική συγκυρία, οι δύο πόλεμοι σε Ουκρανία και Μέση Ανατολή, που καλούν τους Ευρωπαίους σε ενός είδους δράση, την οποία μετά το 1945 ουδόλως έχουν συνηθίσει: με δεδομένη τη διακηρυγμένη θέση των Ηνωμένων Πολιτειών για σταδιακή απόσυρση από το επίκεντρο του δυτικού συστήματος ασφαλείας, ο στενός πυρήνας της Ευρώπης οφείλει ν’ αναλάβει το μερίδιο ευθύνης που του αναλογεί για τη συλλογική άμυνα της Γηραιάς Ηπείρου.
Πίεση ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ
Η πίεση των Αμερικανών και του Γενικού Γραμματέα του ΝΑΤΟ προς τους Ευρωπαίους ως προς την αύξηση των αμυντικών δαπανών στο ύψος του 5% του ΑΕΠ θα πρέπει να θεωρείται δεδομένη. Δίνοντας το σύνθημα από την εναρκτήρια συνέντευξη Τύπου, ο Μαρκ Ρούτε, ο οποίος παρεμπιπτόντως πέρα από ψιθυριστής του κ. Τραμπ ήδη διεκδικεί την κληρονομιά ενός μάγου ισορροπιστή, διαμήνυσε ότι ήρθε η ώρα για άλματα προς τα μπροστά και κυρίως μακριά από τις στοργικές φτερούγες των Ηνωμένων Πολιτειών.
«Οι σύμμαχοι πρέπει να επικεντρωθούν στη μετατροπή της οικονομικής ισχύος τους σε στρατιωτική ισχύ, ν’ αυξήσουν τις αμυντικές δαπάνες τους και να επεκτείνουν τη στρατιωτική παραγωγή», δήλωσε ο Ολλανδός πολιτικός, πλαισιώνοντας το μότο του γι’ αυτή τη Σύνοδο, αλλά και μοιάζοντας να μιλά εκ μέρους του Αμερικανού προέδρου: «οι πολιτικές δεσμεύσεις θα πρέπει να μετατραπούν σε επιχειρησιακή πραγματικότητα». Είναι γνωστό ότι ο Τραμπ δεν ανέχεται τα ευρωπαϊκά πλεονάσματα, την ώρα που- σύμφωνα με τη δική του προσέγγιση- οι Ηνωμένες Πολιτείες πληρώνουν την Ουκρανία ειδικώς ή γενικώς την ευρωπαϊκή άμυνα.
Τα δείγματα γραφής, πάντως, των συμμάχων όσον αφορά τις δαπάνες κατά τη διάρκεια του τελευταίου έτους, δεν είναι καθόλου θετικά. Οι Ευρωπαίοι, όπως και ο Καναδάς, κατά μέσο αύξησαν σχεδόν κατά 20% τους αμυντικούς προϋπολογισμούς τους, με τον Ρούτε να εκφράζει την αισιόδοξη άποψη, κυρίως για την ακούσει ο Τραμπ, ότι οι σύμμαχοι βρίσκονται τώρα σε τροχιά εξίσωσης των αμυντικών τους δαπανών με τις ΗΠΑ.
Ουδείς μπορεί να γνωρίζει τη διάθεση με την οποία θα προσγειωθεί το μεσημέρι στην Άγκυρα ο Αμερικανός πρόεδρος. Και κυρίως με ποια θέματα θα επιλέξει να ασχοληθεί κατά τη διάρκεια της παραμονής του στην τουρκική πρωτεύουσα. Το πρόβλημα, βεβαίως, θα είναι αν επιλέξει να ζητήσει ευθέως ισχυρότερη πολιτική στήριξη από το ΝΑΤΟ, με δεδομένο ότι ουδείς εκ των Ευρωπαίων έσπευσε να στηρίξει τον πόλεμο των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ με το Ιράν. Τότε θα ελλοχεύει κίνδυνος ευθείας σύγκρουσης, χωρίς κανείς να γνωρίζει το τελικό αποτέλεσμα.
Απ’ την άλλη πλευρά η στάση των Συμμάχων ήταν σαφής: «ο πόλεμος αυτός δε μας ανήκει». ΗΠΑ και Ε.Ε. δε βρήκαν κοινό τόπο ούτε στο θέμα της δημιουργίας και ανάπτυξης μιας ναυτικής δύναμης για τη διατήρηση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ. Ο Ρούτε, πάντως, φρόντισε η ολομέλεια της Συνόδου Κορυφής να διαρκέσει όσο το δυνατόν λιγότερο. Το ίδιο ισχύει και για το κείμενο των Συμπερασμάτων. Λίγες λέξεις, σαφείς και καλές.
Σήμερα Τρίτη, βεβαίως, τα φώτα της δημοσιότητας είναι στραμμένα στην υποδοχή του Ερντογάν στον Τραμπ και σε όσα θα ακολουθήσουν σε διμερές επίπεδο. Στην Άγκυρα όλοι περιμένουν να μάθουν αν τελικά ο Αμερικανός πρόεδρος φέρνει «δώρα» στον Τούρκο ομόλογό του, εκτός βεβαίως από τους κινητήρες για τα μαχητικά ΚΑΑΝ, σε σχέση με τα F-35. Το ζήτημα είναι προφανές ότι απασχολεί και την Αθήνα, με τον υπουργό Εξωτερικών Γιώργο Γεραπετρίτη να απαντά ότι στην παρούσα συγκυρία δεν προβλέπεται κάποια αλλαγή της αμερικανικής στάσης και εκ νέου συμπερίληψη της Τουρκίας στο πρόγραμμα των πέμπτης γενιάς μαχητικών.
Πρωταγωνιστικό ρόλο η Τουρκία
Η Τουρκία, πάντως, διεκδικεί πρωταγωνιστικό ρόλο στη Σύνοδο αλλά και ευρύτερα, όχι απλώς ως οικοδέσποινα, αλλά ως η χώρα που λόγω της γεωγραφίας, των αμυντικών δυνατότητων και της προθυμίας της να εμπλακεί σε όλα τα μέτωπα, δύναται λειτουργήσει ως συνδετικός κρίκος μεταξύ της Δύσης, της Μαύρης Θάλασσας, της Ουκρανίας, του Καύκασου και της Μέσης Ανατολής. Και ο Ερντογάν θα ήθελε ν’ ακούσει από τα χείλη του Τραμπ για αυτά που δύναται η Άγκυρα να προσφέρει στη Δύση και το ευρωπαϊκό σύστημα ασφαλείας.
Πολλοί αναζητούν τις αιτίες της αμερικανο-τουρκικής επαναπροσέγγισης στην εκλεκτική συγγένεια των χαρακτήρων Τραμπ και Ερντογάν, στην πραγματικότητα όμως είναι η στροφή της Άγκυρας μακριά από τη Ρωσία, αλλά και ο ρόλος της στην προσπάθεια ειρήνευσης της Συρίας που γοητεύουν τον Λευκό Οίκο. Παραλλήλως φαίνεται ότι ο αμερικανός πρέσβης Τομ Μπάρακ, στενός φίλος του Αμερικανού προέδρου, έχει βρει τους κατάλληλους διαύλους επικοινωνίας ανάμεσα στις δύο πρωτεύουσες.
Παραλλήλως με τις εργασίες της Συνόδου Κορυφής, την Τρίτη, διεξάγεται το Φόρουμ Αμυντικής Βιομηχανίας, με τη συμμετοχή εκπροσώπων των 32 κρατών- μελών της Συμμαχίας και την Τουρκία να κυνηγάει σύναψη νέων συμβολαίων με τους ισχυρούς της Ευρώπης. Όπως είναι λογικό στην Αθήνα υπάρχει προβληματισμός για τη διαφαινόμενη αλλαγή σελίδας στις σχέσεις της Τουρκίας τόσο με την Ουάσινγκτον, τις Βρυξέλλες όσο και τα επιμέρους κράτη, παρόλα αυτά η ελληνική αποστολή προσέρχεται στην Άγκυρα ως ένας εκ των πλέον σταθερών συμμάχων του ΝΑΤΟ στην Ανατολική Μεσόγειο αφενός στα ζητήματα δαπανών, αφετέρου ως προς τον αμιγώς δυτικό προσανατολισμό της.
Επιπλέον αυτών, η Ελλάδα είναι εκ των ευρωπαϊκών δυνάμεων που διατηρούν εξαιρετική σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες, τασσόμενη ταυτοχρόνως υπέρ του εγχειρήματος της ευρωπαϊκής αμυντικής αυτονομίας. Όπως συνηθίζουν να λένε στην Αθήνα «η άμυνα της Ευρώπης δεν μπορεί να στηθεί χωρίς τη συμμετοχή των Ηνωμένων Πολιτειών».
