Δε θέλω να πω πολλά για την Εύα Στεφανή, σκηνοθέτιδα, ντοκιμαντερίστρια, εικαστικό, καλλιτέχνη, που το έργο της επικεντρώνεται στον «κινηματογράφο της παρατήρησης», στρέφοντας ένα ιδιαίτερο, λοξό βλέμμα, στην καθημερινότητα και στα πρόσωπα του περιθωρίου. Αυτά τα ελάχιστα βιογραφικά τα διαβάζει κανείς στην ΤΝ, όπως επίσης και τις διεθνείς παρουσιάσεις της, πρόσφατα στην Biennale της Βενετίας και παλαιότερα, στην documenta 14. Αυτό που θέλω να πω εδώ, και μακάρι να μπορούσα να το ανεβάσω στο τέλος του κειμένου μου, είναι ένα βίντεο της ταινίας της «Οι πρόγονοι», που παρουσιάστηκε άπαξ στην «Πειραιώς» του Φεστιβάλ Αθηνών, στα τέλη Ιουνίου και έκανε καρδιές να ραγίζουν.
Θέλω όμως πρώτα, να αντιγράψω δέκα αράδες από τους «Διαλόγους» του Ντελέζ (εκδόσεις Εκκρεμές), που συνοψίζουν τη δαιμόνια ματιά της. Διότι αυτό που συμβαίνει στο έργο της Στεφανή, είναι η παλίνδρομη εκείνη κίνηση που επιβάλλεται όταν το «εν δυνάμει» πλησιάζει το «εν ενεργεία», ενθέτοντας το ένα στο άλλο, επ’ άπειρον.
Γράφει ο Ντελέζ:
«Εν ενεργεία αντικείμενο και εν δυνάμει εικόνα, αντικείμενο που έχει καταστεί εν δυνάμει και εικόνα που έχει καταστεί εν ενεργεία, είναι μορφές οι οποίες εμφανίζονται ήδη στη στοιχειώδη οπτική. Αλλά σε όλες τις περιπτώσεις, η διάκριση μεταξύ του εν δυνάμει και του εν ενεργεία αντιστοιχεί στην πλέον βασική σχάση του Χρόνου, καθώς οδεύει διαφοροποιούμενος σε δύο μεγάλους δρόμους: κάνει το παρόν να περνά και το παρελθόν να διατηρείται. Το παρόν είναι μια μεταβαλλόμενη διάρκεια, που μετριέται με βάση έναν συνεχή χρόνο, δηλαδή με μια κίνηση που υποτίθεται πως έχει μόνο μια κατεύθυνση. Το παρόν περνά στον βαθμό που ο χρόνος εξαντλείται. Είναι το παρόν που περνά, αυτό που ορίζει το εν ενεργεία».
Στους «Προγόνους», η Εύα Στεφανή μου έκανε την τιμή να με συμπεριλάβει μαζί με τον πατέρα της, τον Γονατά, τον Παπαβασιλείου, τον Παπαστάθη, τον Σαββόπουλο κι άλλα «αρχέτυπα», όπως ο Μπαμπασάκης.
Σα να ήξερε ότι οι πρόγονοι τους οποίους επέλεξε, είχαν αυτή τη μοναδική ιδιότητα του «εν ενεργεία» και του «εν δυνάμει»: να είναι επίγονοι του εαυτού τους εκεί που η πουτάνα αθωώνει τον Σατανά, ο Τρυφώ τον Χίτσκοκ και ο Τρίαρς τον Ντράγερ (και vice versa).
