Η επερχόμενη Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα (7-8 Ιουλίου) θεωρείται κομβικής σημασίας. Η σημασία της Συνόδου δεν αφορά τόσο τις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Η Ελληνική Κυβέρνηση έχει δηλώσει πολλάκις πως η εξωτερική και αμυντική της πολιτική δεν ετεροκαθορίζεται.
Ωστόσο, η παρουσία του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ στην Άγκυρα σε συνδυασμό με τις πιέσεις από πλευράς του Τούρκου προέδρου Ταγίπ Ερντογάν για πώληση αμερικανικών κινητήρων, η ακόμα και μαχητικών F-35, δεν μπορούν να μην αναφερθούν ακριβώς επειδή οι δύο άνδρες θα βρεθούν στη Σύνοδο Κορυφής.
Αυτή η συζήτηση έχει προεκτάσεις και στο πεδίο της εξωτερικής πολιτικής αλλά και ακόμα και στο υποθετικό σενάριο που ο Αμερικανός Πρόεδρος δώσει το «πράσινο φως» η διαδικασία θα είναι μακρά χωρίς να είναι βέβαιη η θετική, για την Τουρκία, έκβαση της.
Μια Σύνοδος που υπερβαίνει περιφερειακές ανησυχίες
Συνεπώς, η Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ έχει σημασία αναφορικά με θέματα που υπερβαίνουν τα ελληνικά (και τουρκικά) συμφέροντα και έρχεται σε μια ιστορική καμπή στις ευρωατλακτικές σχέσεις. Το ζητούμενο, ή αν θέλετε το διακύβευμα, είναι αν οι ΗΠΑ και η ΕΕ θα συνεχίσουν σε έναν δρόμο αν όχι στενής, τουλάχιστον λειτουργικής συνεργασίας στον τομέα της Άμυνας ή αν το χάσμα διευρυνθεί, λόγω και των αμερικανικών πιέσεων η Ευρώπη να δαπανήσει ακόμα μεγαλύτερα κονδύλια ώστε να αντικαταστήσει αμερικανικές δυνατότητες στην ήπειρο.
Ένας δεύτερος παράγοντας αφορά τι μπορούν οι ίδιες οι ευρωπαϊκές χώρες να προσφέρουν προς αυτή την κατεύθυνση. Η Ελλάδα (πάντοτε και για γνωστούς λόγους), η Πολωνία, η Φινλανδία και πρόσφατα η Γερμανία σκοπεύουν να δαπανήσουν – και ήδη το κάνουν – δεκάδες δισεκατομμύρια σε εξοπλισμούς. Η Γαλλία ωστόσο, με το χρέος να ανεβαίνει στο 117,1% του ΑΕΠ και τους τόκους μόνο για φέτος να ανέρχονται σε 77 δισεκατομμύρια ευρώ είναι δύσκολο να ακολουθήσει τέτοιους ρυθμούς.
Λαμβάνοντας αυτό υπόψη, υπάρχει και ένα δευτερογενές, λοιπόν, χάσμα στη Συμμαχία, πέραν αυτού με τις ΗΠΑ. Αυτό των δυνατοτήτων της κάθε χώρας-μέλους να αναλάβει το μερίδιο που της αναλογεί. Επανέρχεται συνεπώς στην επικαιρότητα η περίφημη από τη δεκαετία του 2000 φράση «burden sharing» ήτοι ο καταμερισμός των εξόδων και ευθυνών. Η Ισπανία ή η Πορτογαλία βλέπουν διαφορετικά τις προτεραιότητες της συμμαχίας σε σχέση με την Πολωνία ή τη Φινλανδία επί παραδείγματι. Η Μόσχα αποτελεί την πρωτεύουσα μιας μακρινής και αχανούς χώρας. Ωστόσο, για την Εσθονία, για παράδειγμα, αποτελεί τον γείτονα της.
Πάντως, το κλίμα των τελευταίων ημερών δείχνει την Ευρώπη διατεθειμένη να αγοράσει αμυντικό υλικό από τις ΗΠΑ με σκοπό τη στήριξη της Ουκρανίας. Κάτι που πριν μόλις 2 μήνες δεν ήταν και τόσο σίγουρο – τόσο αναφορικά με την επιθυμία των ΗΠΑ να βοηθήσουν, έστω και ως πωλητές, όσο και της Ευρώπης.
Το καλύτερο και το χειρότερο σενάριο
Αν θα προσπαθούσαμε να αποκωδικοποιήσουμε τα καλύτερα και τα χειρότερα σενάρια της Συνόδου θα μπορούσε κάποιος να ισχυριστεί πως το καλύτερο θα ήταν οι ΗΠΑ να βρουν ένα «modus vivendi» με την Ευρώπη, να κάνουν ένα βήμα πίσω στη ρητορική τους για το πως η Ευρώπη «δεν αναλαμβάνει τις ευθύνες που τις αναλογούν» όπως λέει και ο Αμερικανός πρόεδρος Τραμπ και να συμφωνήσουν σε μια ενίσχυση της Ουκρανίας απέναντι στο πόλεμο φθοράς με τη Ρωσία.
Το χειρότερο σενάριο θα ήταν μια κατηγορηματική και πολύ δημόσια δήλωση των ΗΠΑ πως θα αποχωρήσουν από την Ευρώπη (όχι ολοκληρωτικά, αυτό χρειάζεται εντολή του Κογκρέσου με τη «οροφή» να είναι στις 67.000 προσωπικού) εμμέσως αλλά με δραματικά αποτελέσματα σε τομείς που η Ευρώπη πάσχει: πληροφορίες, διάστημα, ISR, επιμελητεία και logistics.
Αν συμβεί αυτό, θα τολμούσαμε να πούμε πως θα συνοδευόταν με μια δήλωση για τη σημασία του Ινδο-Ειρηνικού για τις ΗΠΑ και μια στοχευμένη προσπάθεια η Τουρκία μαζί με τη Σαουδική Αραβία και άλλες χώρες, συμπεριλαμβανομένου του Ιράν, «να τα βρουν» με το Ισραήλ. Και αυτό διότι μια Μέση Ανατολή χωρίς εντάσεις δίνει τη δυνατότητα στις ΗΠΑ να διαθέσουν στρατιωτικούς πόρους αλλού.
Άρα το αν οι ΗΠΑ θα είναι στην Ευρώπη όπως τώρα (κάτι που συγκεντρώνει τις μικρότερες πιθανότητες) και στην υπηρεσία του ΝΑΤΟ ή πρωτίστως στην Ασία (που είναι de facto η περιοχή που τόσο οι Ρεπουμπλικάνοι όσο και οι Δημοκρατικοί κρίνουν πως είναι το νέο κέντρο βάρους της παγκόσμιας γεωπολιτικής), θα φανεί.
Η κρισιμότερη Σύνοδος των τελευταίων ετών
Σε κάθε περίπτωση, η Σύνοδος αυτή αναμένεται να φέρει εξελίξεις σε πολλαπλά μέτωπα, όπως αυτά αναλύθηκαν παραπάνω. Το αν οι εξελίξεις αυτές θα επηρεάσουν και τη χώρα μας – και πόσο – μένει να φανεί, αλλά σε κάθε περίπτωση όπως αναφέραμε στην αρχή το αν η οποιαδήποτε απόφαση παρθεί επιφέρει και νέα δεδομένα στις ελληνοτουρκικές σχέσεις θα είναι απότοκο και όχι ο πυρήνας της Συνόδου.
Πως θα μπορούσε άλλωστε, όταν τα ζητήματα της Ασίας, της Ρωσίας, της αμερικανικής παρουσίας στην Ευρώπη, της Μέσης Ανατολής και το Ιράν και των εσωτερικών προβλημάτων των ΗΠΑ λόγω του πληθωρισμού εξαιτίας (και) του πολέμου είναι ζητήματα που θα καθορίσουν την επόμενη πενταετία, μια πενταετία μέσα στην οποία πολλοί αναλυτές για παράδειγμα προβλέπουν επιθετική κίνηση της Κίνας έναντι της Ταϊβάν.
Το τελευταίο πράγμα που επιθυμούν οι ΗΠΑ είναι να μην έχουν δώσει ξεκάθαρες απαντήσεις και ξεκάθαρα μηνύματα στην Ευρώπη και αλλού όταν (και αν) αυτή η ώρα έρθει.
Επί του παρόντος ουδεμία πρόβλεψη είναι ασφαλής σχετικά με αυτό. Αλλά ένα πράγμα είναι βέβαιο: πως η Ευρώπη δεν έχει πια τις προσδοκίες που είχε και δικαιολογούσαν μια αισιοδοξία για τον αμερικανικό παράγοντα και συνεπώς κινείται όπως βλέπουμε το τελευταίο διάστημα πολύ πιο γρήγορα αναφορικά με το θέμα των εξοπλισμών – ανεξαρτήτως αν οι ΗΠΑ συνεχίσουν να είναι ο βασικός ή ένας εκ των βασικών προμηθευτών αμυντικού υλικού για την ήπειρο.
