Στην καρδιά της Μαδρίτης, στην κεντρική πλατεία Puerta del Sol, αν ψάξει κανείς τον αριθμό 10 θα δει μια πλακέτα με την επιγραφή: «Ο λαός της Μαδρίτης, σε αναγνώριση του κινήματος 15Μ που ξεκίνησε εδώ, στην Puerta del Sol. Κοιμόμασταν, ξυπνήσαμε».
Η πλακέτα, που τοποθετήθηκε από την πρώην δήμαρχο της ισπανικής πρωτεύουσας Εμανουέλα Καρμίνο το 2018, αποτελεί υπενθύμιση των γεγονότων που σημάδεψαν τη χώρα πριν από 15 χρόνια: τις διαμαρτυρίες του κινήματος των «αγανακτισμένων» ισπανών πολιτών («los indignados»).
Ένα κάλεσμα για διαδήλωση μέσω των κοινωνικών δικτυών ήταν αρκετό για να γεμίσουν οι δρόμοι της Μαδρίτης με χιλιάδες ανθρώπους στις 15 Μαΐου του 2011. Η μαζικότητα της συγκέντρωσης, την οποία ούτε οι ίδιοι οι διοργανωτές δεν είχαν προβλέψει, εξέπληξε την πολιτική τάξη, η οποία δεν κατάφερε να κατανοήσει την οργή και την αδυναμία που συσσωρεύονταν σε σημαντικά τμήματα της κοινωνίας, που είχαν απελπιστεί από την οικονομική κρίση του 2008.
Αυτό που προκάλεσε ωστόσο περισσότερη αίσθηση είναι πως μετά τη διαδήλωση, αρκετοί πολίτες αποφάσισαν να κατασκηνώσουν στην Puerta del Sol. Πολλοί άλλοι ακολούθησαν το παράδειγμά τους στη Βαρκελώνη, στην Plaça Catalunya, ενώ η ίδια σκηνή επαναλήφθηκε σχεδόν σε όλες τις κεντρικές πόλεις της χώρας.
Το κίνημα ήταν μια απάντηση στις συνέπειες της οικονομικής κρίσης, τα μέτρα λιτότητας και τις περικοπές κοινωνικών δαπανών που προκλήθηκαν από τη Μεγάλη Ύφεση του 2008, η οποία έπληξε σκληρά την Ισπανία. Είναι χαρακτηριστικό πως το 2011, η ανεργία στους νέους άγγιζε το 46%, το υψηλότερο ποσοστό στην Ευρώπη.
Η μαζική αυτή οργή τελικά πυροδότησε έναν πολιτικό σεισμό που έπληξε σοβαρά τους δύο πυλώνες του ισπανικού δικομματικού συστήματος, τους Σοσιαλιστές (PSOE) και το δεξιό Λαϊκό Κόμμα (PP), με την εμφάνιση των αριστερών Podemos και των Ciudadanos. Αυτές οι νέες δυνάμεις συγκέντρωσαν πάνω από οκτώ εκατομμύρια ψήφους στις γενικές εκλογές του 2015.
Πώς ξεκίνησαν οι διαμαρτυρίες
Την περίοδο εκείνη, σε όλον τον κόσμο σημειώνονταν κύματα διαμαρτυρίας, με τις πρώτες εκτεταμένες συγκεντρώσεις πολιτών να ξεκινούν από την Ισλανδία to 2009.
Οι ισλανδικές διαμαρτυρίες όχι μόνο έριξαν τη συντηρητική κυβέρνηση, αλλά επίσης οδήγησαν στη φυλάκιση τραπεζιτών και στην, πρωτοφανή για τα ισλανδικά δεδομένα, δίκη του πρώην πρωθυπουργού Γκέιρ Χάαρντε, ο οποίος κατηγορήθηκε για παραβάση καθήκοντος.
Μετά την Ισλανδία ακολούθησε η Αραβική Άνοιξη.
Το 2010, ένας πλανόδιος πωλητής, ο Μοχάμεντ Μπουαζίζι, αυτοπυρπολήθηκε μπροστά σε αστυνομικό τμήμα στην Τυνησία για να διαμαρτυρηθεί για τη διαφθορά και την αστυνομική βαρβαρότητα. Αυτή η πράξη πυροδότησε μαζικές διαμαρτυρίες πολιτών, οι οποίες τελικά οδήγησαν στην πτώση της κυβέρνησης. Αντίστοιχα στην Αίγυπτο, οι συγκεντρώσεις στην πλατεία Ταχρίρ του Καΐρου κατέληξαν στην παραίτηση του Προέδρου Χόσνι Μουμπάρακ μετά από 30 χρόνια διακυβέρνησης.
Στις 15 Μαΐου 2011, ήρθε η σειρά της Ισπανίας.
Η διαδήλωση που πραγματοποιήθηκε στους δρόμους της Μαδρίτης, οργανωμένη στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης από διάφορες ομάδες όπως η Democracia Real Ya (DRY – Πραγματική Δημοκρατία Τώρα), η PAH (Πλατφόρμα Ατόμων που Επηρεάζονται από Στεγαστικά Δάνεια) και η Juventud sin Futuro (Νεολαία Χωρίς Μέλλον), στρεφόταν ενάντια στο οικονομικό, κοινωνικό και πολιτικό καθεστώς.
Μάλιστα, η συμμετοχή γινόταν σε ατομική βάση και δεν υπήρχε άμεση σύνδεση με οποιοδήποτε πολιτικό κόμμα, με αποτέλεσμα οι συμμετέχοντες να σχηματίζουν μια κοινωνικά ετερογενή και ιδεολογικά ποικιλόμορφη ομάδα.
Η μορφή διαμαρτυρίας των ισπανών «αγανακτισμένων», θεωρείται πως ενέπνευσε και το αντίστοιχο κίνημα στην Ελλάδα.
Το φαινόμενο Podemos
Απότοκο του κινήματος, ήταν η δημιουργία των Podemos, ενός ακροαριστερού κόμματος κατά της λιτότητας, το οποίο εισέβαλε δυναμικά στην ισπανική πολιτική σκηνή τον Ιανουάριο του 2014, με ηγέτη τον 35χρονο καθηγητή Πάμπλο Ιγκλέσιας, έναν από τους πιο αναγνωρίσιμους ακτιβιστές των Αγανακτισμένων.
Μόλις τέσσερις μήνες αργότερα, στις ευρωεκλογές της 25ης Μαΐου 2014, οι Podemos συγκέντρωσαν 1,2 εκατομμύρια ψήφους.
Γρήγορα αναδείχθηκαν ως η τρίτη πολιτική δύναμη στη χώρα και τον Ιανουάριο του 2020, το κόμμα (ως συνασπισμός Unidas Podemos ) εισήλθε στην κυβέρνηση Σάντσεθ, με τον Ιγκλέσιας να αναδεικνύεται σε δεύτερο τη τάξει πολιτικό της χώρας.
Ωστόσο η εντυπωσιακή πορεία του ίδιου σταμάτησε απότομα το 2021, όταν αποσύρθηκε από τη θέση του αντιπροέδρου της κυβέρνησης, αποφασίζοντας να είναι υποψήφιος στις εκλογές για την (παραδοσιακά δεξιά) περιφέρεια της Μαδρίτης, όπου γνώρισε τη συντριβή από τη δεξιά Ισαμπέλ Ντίαθ Αγιούσο. Αυτό ήταν το έναυσμα της παραίτησής του από την πολιτική μόλις στα 42 του χρόνια.
Αντίστοιχα και οι επιτυχίες του κόμματος σταμάτησαν εκεί, αφού στις εκλογές του 2023 αναγκάστηκε να ενταχθεί στον αριστερό συνασπισμό Sumar, από τον οποίο σύντομα αποχώρησε.
Πάντως, στη σημερινή ισπανική κυβέρνηση συνασπισμού εξακολουθούν να βρίσκονται ως εταίροι κάποιοι από τους «κληρονόμους» του κινήματος.
Ο σημερινός αντίκτυπος
Γενικά, οι απόψεις διίστανται για την επιτυχία ή όχι του κινήματος.
Πάντως, ο επαναπροσδιορισμός του ισπανικού πολιτικού τοπίου, κυρίως με την εισαγωγή νέων πολιτικών δυνάμεων και παραγόντων και την διατάραξη του δικομματισμού, είναι αναμφίβολα μία από τις κύριες συνέπειες του 15-Μ, η οποία είναι διακριτή μέχρι και σήμερα, σύμφωνα με τους ισπανούς αναλυτές.
«Φαινόμενα που κάποτε συγκλόνισαν μεγάλο μέρος της πολιτικής τάξης – όπως η εξαφάνιση των γραβατών ή η εμφάνιση των ανδρικών κοτσίδων, των piercing και, πάνω απ’ όλα, η χρήση πιο άμεσης γλώσσας σε ομιλίες και θεσμικά περιβάλλοντα – είναι πλέον συνηθισμένα στην ισπανική πολιτική σκηνή» εξηγεί η El Pais.
«Επιπλέον, πιο παραδοσιακοί πολιτικοί αναγκάστηκαν να μιμηθούν αυτές τις νέες τάσεις, υιοθετώντας φαινομενικά πιο αυθεντικά στυλ και αυξάνοντας την παρουσία τους στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και στον Τύπο».
Η Άνα Ίρις Σιμόν, ισπανίδα δημοσιογράφος και συγγραφέας γράφει χαρακτηριστικά πως «δεκαπέντε χρόνια μετά το κίνημα του 15M, τόσο εμείς που συμμετείχαμε σε αυτό όσο και οι επικριτές του πρέπει να παραδεχτούμε δύο πράγματα: ότι τίποτα δεν άλλαξε, αλλά και ότι τίποτα μετά δεν ήταν ίδιο»
