Σε μια κρίσιμη καμπή για τη Μέση Ανατολή, Ουάσιγκτον και Τεχεράνη βρίσκονται πολύ κοντά στην επίτευξη μιας ενδιάμεσης συμφωνίας (μνημόνιο κατανόησης), παρά το πρόσφατο πολεμικό επεισόδιο.
Συγκεκριμένα, οι αμερικανικές δυνάμεις (Centcom) κατέρριψαν αρκετά ιρανικά επιθετικά drones που στόχευαν εμπορικά πλοία στα Στενά του Ορμούζ, με τη ναυσιπλοΐα πάντως να συνεχίζεται πλέον απρόσκοπτα.
Ειδικότερα, οι ΗΠΑ ανακοίνωσαν ότι κατέρριψαν σήμερα αρκετά ιρανικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη (drones) που είχαν στόχο εμπορικά πλοία στο Στενό του Ορμούζ, παρά την αισιοδοξία που εκφράστηκε λίγες ώρες νωρίτερα από τις δύο πλευρές σε ό,τι αφορά μια ειρηνευτική συμφωνία.
«Το Ιράν εξαπέλυσε αρκετά επιθετικά drones με στόχο να πλήξουν εμπορικά πλοία που διέρχονταν από το Στενό του Ορμούζ», έγραψε στο Χ το μεικτό διοικητήριο των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων που είναι αρμόδιο για τη Μέση Ανατολή (Centcom).
«Οι αμερικανικές δυνάμεις τα κατέρριψαν όλα τις τελευταίες ώρες» και η διέλευση των πλοίων από τα Στενά του Ορμούζ «συνεχίζεται απρόσκοπτα», πρόσθεσε.
Το περιστατικό συνέβη ενώ η Τεχεράνη, το Πακιστάν που έχει ρόλο μεσολαβητή και η Ουάσινγκτον εξέφρασαν την αισιοδοξία τους για την πιθανότητα, ύστερα από εβδομάδες κοπιαστικών διαπραγματεύσεων και ελπίδων που διαψεύσθηκαν, να επιτευχθεί συμφωνία που θα βάλει τέλος στον πόλεμο στη Μέση Ανατολή.
Παρά την προσωρινή αυτή ανάφλεξη, το κλίμα αισιοδοξίας παραμένει ισχυρό. Ο μεσολαβητής της διαδικασίας και Πρωθυπουργός του Πακιστάν, Σεχμπάζ Σαρίφ, δήλωσε πως «η ειρήνη δεν ήταν ποτέ τόσο κοντά», ενώ Αμερικανός αξιωματούχος υπολόγισε την πιθανότητα συμφωνίας στο 80-85%.
Τι προβλέπει το προσχέδιο της συμφωνίας Ιράν – ΗΠΑ
Οι δύο πλευρές φαίνεται να καταλήγουν σε ένα προσχέδιο με συγκεκριμένα βήματα άμεσης αποκλιμάκωσης:
- 60ήμερη εκεχειρία: Παύση των συγκρούσεων σε όλα τα μέτωπα (συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου) για ένα διάστημα 60 ημερών.
- Ναυσιπλοΐα και λιμάνια: Το Ιράν θα επιτρέψει ξανά την ελεύθερη διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ, ενώ οι ΗΠΑ θα τερματίσουν τον ναυτικό αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών στον Περσικό Κόλπο.
- Διαχείριση στα Στενά του Ορμούζ: Έναρξη συζητήσεων μεταξύ του Ιράν και κρατών της περιοχής για το μελλοντικό καθεστώς διαχείρισης των Στενών.
- Πυρηνικές διαπραγματεύσεις: Εκκίνηση τεχνικών συνομιλιών για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, με μέγιστη διάρκεια τις 60 ημέρες της εκεχειρίας (χωρίς να είναι σαφές τι θα συμβεί αν αυτές αποτύχουν).
Πώς και από ποιους θα υπογραφεί
Αν και ο Ιρανός ΥΠΕΞ, Αμπάς Αραγτσί, δήλωσε αρχικά ότι η υπογραφή μπορεί να γίνει ψηφιακά και «εξ αποστάσεως» τις επόμενες ημέρες, οι πληροφορίες θέλουν τη συμφωνία να οριστικοποιείται στη Γενεύη (εκεί όπου είχαν γίνει οι προκαταρκτικές συνομιλίες τον Φεβρουάριο, πριν ξεσπάσει ο πόλεμος).
Οι επικεφαλής των αντιπροσωπειών αναμένεται να είναι:
- Για τις ΗΠΑ: Ο Αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς (με εντολή του Ντόναλντ Τραμπ).
- Για το Ιράν: Ο Στρατηγός Μοχαμάντ Μπαγέρ Γκαλιμπάφ, πρόεδρος του ιρανικού Κοινοβουλίου.
Τα 6 «αγκάθια» των διαπραγματεύσεων – Γιατί η εκεχειρία δεν είναι ακόμα ειρήνη
Το μνημόνιο κατανόησης είναι απλώς ένα πρώτο βήμα. Η πραγματική δοκιμασία ξεκινά αμέσως μετά, με τις δύο πλευρές να καλούνται να λύσουν μερικά από τα πιο σύνθετα ζητήματα των δύο πλευρών
- Το μέλλον του πυρηνικού προγράμματος: Αν και η κυβέρνηση Τραμπ ισχυρίζεται ότι το Ιράν δεσμεύεται να μην αποκτήσει πυρηνικά όπλα, παραμένει ασαφές αν η Τεχεράνη θα κρατήσει ένα περιορισμένο πρόγραμμα για ειρηνικούς σκοπούς ή αν θα υποχρεωθεί σε πλήρη τερματισμό του εμπλουτισμού ουρανίου.
- Ο μηχανισμός επιτήρησης: Το μεγάλο ερώτημα είναι ποιος, πώς και με ποια συχνότητα θα ελέγχει τις ιρανικές εγκαταστάσεις. Το ζήτημα θυμίζει τη συμφωνία της περιόδου Ομπάμα, την οποία ο Τραμπ είχε επικρίνει έντονα ως ανεπαρκή.
- Τα αποθέματα εμπλουτισμένου ουρανίου: Η Ουάσιγκτον ζητά την καταστροφή ή απομάκρυνση του υπάρχοντος υλικού (μέρος του οποίου βρίσκεται βαθιά κάτω από τη γη). Εξετάζεται επίσης το σενάριο μετατροπής του σε καύσιμο χαμηλότερου βαθμού εμπλουτισμού.
- Τα «παγωμένα» δισεκατομμύρια της Τεχεράνης: Το Ιράν απαιτεί την αποδέσμευση περιουσιακών στοιχείων δεκάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων. Η κυβέρνηση Τραμπ ξεκαθαρίζει ότι δεν θα υπάρξει άμεση οικονομική ανταμοιβή και ότι η πρόσβαση στα χρήματα θα δίνεται σταδιακά, ανάλογα με τη συμμόρφωση του Ιράν.
- Η μόνιμη ασφάλεια στα Στενά του Ορμούζ: Η Ουάσιγκτον θέλει να διασφαλίσει ότι το Ιράν δεν θα χρησιμοποιήσει ξανά τον έλεγχο της στρατηγικής αυτής διόδου ως μοχλό πίεσης για τις παγκόσμιες ενεργειακές αγορές στο μέλλον.
- Οι περιφερειακές οργανώσεις και η στάση του Ισραήλ: Ο περιορισμός της ιρανικής στήριξης σε οργανώσεις όπως η Χεζμπολάχ και η Χαμάς παραμένει ακανθώδες θέμα. Την ίδια ώρα, ο Ισραηλινός Πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου ξεκαθαρίζει ότι δεν θα δεχτεί καμία συμφωνία που δεν αποτρέπει οριστικά τα πυρηνικά του Ιράν, με τον Ιρανό ΥΠΕΞ να κατηγορεί το Ισραήλ ότι ψάχνει προσχήματα για να σαμποτάρει τη συμφωνία.
