Τα αδιέξοδα αλλά και τις «ευκαιρίες» που γέννησε ο πόλεμος στον Κόλπο με το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ αποτυπώνει ο νέος γύρος της αμερικανο-ιρανικής σύγκρουσης που εξελίσσεται το τελευταίο 24ωρο μετά την απώλεια του ελικοπτέρου Apache στην περιοχή και τα αντίποινα με τη λογική της «αναλογικότητας» που διέταξε ο Ντόναλντ Τραμπ.
Η εκδοχή στην οποία συγκλίνουν αμερικανικές και ιρανικές πηγές θέλει το ελικόπτερο να χτυπήθηκε από ιρανικό drone στη διάρκεια περιπολίας πάνω από τον Κόλπο του Ομάν, ένα μάλλον «περίεργο» περιστατικό χωρίς προηγούμενο στα πολεμικά χρονικά.
Η ανάφλεξη ΗΠΑ – Ιράν, το μυστήριο με το Apache
Η ανάφλεξη απειλεί να φράξει εντελώς τα στρατηγικής σημασίας Στενά όπου τις τελευταίας ημέρες παρατηρήθηκε κινητικότητα δεξαμενόπλοιων, γεγονός που ερμηνεύτηκε ως σταδιακή χαλάρωση του αποκλεισμού παρότι κάθε εμπόλεμη πλευρά εξυπηρετεί τις δικές της οικονομικές και στρατηγικές σκοπιμότητες.
Ο αριθμός των διελεύσεων παραμένει μικρός σε σχέση με τα προπολεμικά δεδομένα, όταν κατά μέσο όρο περνούσαν τα Στενά 100-140 εμπορικά πλοία κάθε μέρα καλύπτοντας το ένα πέμπτο των αναγκών της παγκόσμιας οικονομίας σε πετρέλαιο, φυσικό αέριο και προϊόντα πετρελαίου.
Τα κρυφά «διόδια» σε κρυπτονομίσματα και η τιμή του πετρελαίου
Ωστόσο, ναυτιλιακές πηγές ανέφεραν σε διεθνή ΜΜΕ ότι κατά τις πρώτες 100 μέρες του πολέμου και ειδικότερα κατά τις τελευταίες εβδομάδες, κατάφεραν να περάσουν από τα Στενά πολλές δεκάδες αν όχι εκατοντάδες πλοία. Άλλοτε σε συνεννόηση με το Ιράν, στο οποίο οι εταιρείες καταβάλουν «τέλη» ύψους 1,5 έως 2 εκατομμυρίων δολαρίων για κάθε πλοίο (σε κρυπτονομίσματα), άλλοτε με την προστασία του αμερικανικού πολεμικού ναυτικού και άλλοτε υπό αδιευκρίνιστες συνθήκες.
Τις τελευταίες εβδομάδες η έξοδος από τον Κόλπο πήρε τέτοιες διαστάσεις ώστε το δίκτυο CNN έκανε χθες λόγο για μια «διαρροή πετρελαίου» από τα στενά του Ορμούζ, που εξηγεί σε ένα βαθμό τη «σταθερότητα» στις τιμές (γύρω στα 100 δολάρια το βαρέλι, παρά τις εφιαλτικές προβλέψεις για εκτόξευσή τους ακόμα και πάνω από τα 200 δολάρια).
Οι αποκλίσεις στις εκτιμήσεις: Πόσα τάνκερ «πέρασαν» τα Στενά;
Πάντως υπάρχουν σημαντικές αποκλίσεις στις εκτιμήσεις για τις διελεύσεις των πλοίων.
- Σύμφωνα με το δίκτυο ABC Australia, η Lloyd’s List, υπολογίζει ότι περίπου 140 από τα πλοία που είχαν εγκλωβιστεί τον Κόλπο μετά το ξέσπασμα του πολέμου κατάφεραν τελικά να περάσουν τα Στενά (τα 40 από αυτά μέσα σε τρεις εβδομάδες στα τέλη Μαΐου και τις αρχές Ιουνίου).
- Η εταιρεία Kpler εκτιμά ότι ο αριθμός των πλοίων που «ξέφυγαν» είναι πολύ μεγαλύτερος και τα ανεβάζει σε 264 από την έναρξη κατάπαυσης του πυρός μέχρι τις αρχές Ιουνίου.
- Από την πλευρά της η εταιρεία Windward που παρακολουθεί την ναυσιπλοΐα μέσω δορυφόρων διαπίστωσε πως περισσότερα από 80 εμπορικά πλοία βγήκαν από τον Κόλπο μέσα στις τελευταίες πέντε εβδομάδες, είτε σε συνεννόηση με τους Ιρανούς που τα καθοδηγούν ώστε να πλεύσουν κοντά στις δικές τους ακτές, είτε με την κάλυψη των Αμερικανών που τους ζητούν να κινούνται όσο το δυνατόν πιο κοντά στις ακτές του Ομάν (παρά τους κινδύνους προσάραξης σε αβαθή).
- Η επενδυτική τράπεζα JPMorgan εκτιμά πως η διέλευση πλοίων από τα Στενά αντιστοιχεί στο 15% της προπολεμικής κίνησης, όμως εκτονώνει τις πιέσεις πρωτίστως στην ασιατική αγορά. Σύμφωνα με το CNN, η JPMorgan εκτιμά ότι η διακίνηση πετρελαίου έφτασε τα 2,1 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως κατά τις δυο τελευταίες εβδομάδες του Μαΐου, σαφώς μικρότερη αλλά διόλου αμελητέα ποσότητα εάν συγκριθεί με τα 15,6 εκατομμύρια βαρέλια που περνούσαν κάθε ημέρα από τα Στενά προπολεμικά.
Το κόλπο με τα «πλοία-φαντάσματα», ο ηλεκτρονικός πόλεμος
Σύμφωνα με τον οικονομολόγο Γιαν Στούαρτ της επενδυτικής τράπεζας Piper Sandler οι ποσότητες ήταν μεγαλύτερες: ανήλθαν σε 2,9 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως τον Μάιο ενώ για 2,1 εκατομμύρια από αυτά οι εταιρείες πλήρωσαν «διόδια» στους Ιρανούς και τα υπόλοιπα πέρασαν μέσω του λεγόμενου στόλου των «πλοίων φαντασμάτων» με νυχτερινές πλόες και κλειστούς τους αναμεταδότες που θα πρόδιδαν τις θέσεις και τις κινήσεις τους
Πώς είναι δυνατόν όμως, με τα σημερινά τεχνολογικά μέσα, να περνούν κάποια πλοία «απαρατήρητα» από ένα τόσο στενό πέρασμα; Ή μήπως το Ιράν εξακολουθεί να διατηρεί σημαντικές στρατιωτικές δυνατότητες που κρατούν τον αμερικανικό στόλο σε απόσταση από το Ορμούζ και τις νότιες ακτές του;
Το αμερικανικό πολεμικό ναυτικό αναφέρει πως έχει εκτρέψει περισσότερα από 100 ύποπτα πλοία που κατευθύνονταν προς λιμάνια του Ιράν. Σε ορισμένες περιπτώσεις οι Αμερικανοί έπληξαν με πυραύλους τα μηχανοστάσια και αχρήστεψαν τα πηδάλια σκαφών που δεν συμμορφώθηκαν με τις υποδείξεις τους. Άλλα πλοία χτυπήθηκαν από τους Ιρανούς, πιθανώς επειδή οι εταιρείες τους δεν κατέβαλαν τα «τέλη».
Παράλληλα, μαίνεται ένας άλλος οικονομικός πόλεμος μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ καθώς οι Αμερικανοί προσπαθούν να εντοπίσουν και να αδειάσουν λογαριασμούς σε κρυπτονομίσματα ενώ οι Ιρανοί προσπαθούν να καλυφθούν πίσω από κινεζικές επενδύσεις και εγγυήσεις.
Η «αναλογική» απάντηση του Τραμπ και το ερώτημα των αντιποίνων
Πάντως, η χθεσινή ανάφλεξη μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν δημιουργεί νέα δεδομένα στο παιχνίδι με τα πλοία στο Ορμούζ.
«Το ελικόπτερο δεν είναι σημαντικό από τη στιγμή που διασώθηκαν οι δυο πιλότοι του», δήλωσε ο πρόεδρος Τραμπ, έκρινε όμως πως δεν μπορεί να μείνει αναπάντητη η ιρανική πρόκληση και διέταξε περιορισμένης κλίμακας επίθεση κατά θέσεων των ιρανικών δυνάμεων στα Στενά.
Το ερώτημα δεν είναι αν θα υπάρξουν ιρανικά αντίποινα, αλλά το πότε και κυρίως το πως, δηλαδή ποιο θα είναι το εύρος της επίθεσης κατά των αμερικανικών βάσεων στις γειτονικές αραβικές χώρες και αν θα μπουν επίσης στο στόχαστρο δεξαμενόπλοια ή πετρελαϊκές εγκαταστάσεις.
