Ήταν 17 ετών όταν πέρασε την πρώτη σοβαρή κρίση. Λίγο πριν την έναρξη των πανελλαδικών εξετάσεων, το κορίτσι εμφάνισε σπασμούς επιληπτικού τύπου. Οι γονείς της αρχικά νόμισαν ότι το παιδί εκδήλωσε επιληψία ή άλλη νευρολογική νόσο. Η αμέσως επόμενη σκέψη πήγε στο «ξέσπασμα» του οργανισμού από το έντονο στρες που βίωνε. Οι γιατροί τούς απέκλεισαν το ενδεχόμενο νευρολογικής νόσου, και τους συμβούλευσαν να ξεκινήσει η κόρη τους ψυχοθεραπεία μετά τις εξετάσεις. Έτσι και έγινε. Είχαν εντοπίσει κάποια μορφή διατροφικής διαταραχής.
Εκείνο το εξάμηνο ήταν πολύ «βαρύ». Τόσο για την ίδια όσο και για τους γονείς της. Όμως, κατάφεραν να «σπάσουν το βράχο». Χρειαζόταν άλλο ένα εξάμηνο. Η κοπέλα αρνήθηκε. Δύο χρόνια μετά παραδέχθηκε στους γονείς της ότι «τα πράγματα είναι δύσκολα» και ανακοίνωσε την απόφασή της να ενταχθεί στο Τμήμα Διατροφικών Διαταραχών της Μονάδας Απεξάρτησης «18 Άνω». Η πρώτη διάγνωση ήταν νευρική βουλιμία.
«Ό,τι έτρωγε, το έβγαζε»
«Ό,τι έτρωγε, το έβγαζε. Πήγαμε κι εμείς, η οικογένειά της, στο “18 Ανω”. Έπρεπε να μάθουμε να διαχειριζόμαστε την κατάσταση», λέει στο «Β» ο πατέρας της, Χρήστος, ο οποίος τα τελευταία χρόνια δραστηριοποιείται στο Σύλλογο Φίλων Πασχόντων από Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής «Επιστρέφω». Τα πρώτα χρόνια μετά τη διάγνωση και την ένταξή της σε πρόγραμμα, η κατάσταση ήταν σχετικά ελεγχόμενη. Την τελευταία τριετία παρουσίασε επεισοδιακή υπερφαγία (σ.σ. διατροφική συμπεριφορά που χαρακτηρίζεται από συνεχή και συχνή κατανάλωση φαγητού), καθώς και αυτοκτονικό ιδεασμό (σ.σ. σκέψεις ενός ατόμου να βάλει τέλος στη ζωή του). Οι γονείς της τη μετέφεραν στα επείγοντα του Αιγινητείου, όπου διαπιστώθηκε ότι η κοπέλα πάσχει επίσης από Οριακή Διαταραχή Προσωπικότητας (σ.σ. χαρακτηρίζεται από έντονη συναισθηματική δυσλειτουργία, παρορμητικότητα και ασταθείς διαπροσωπικές σχέσεις).
Χρειάζεται συνεχής βοήθεια
«Όλες αυτές οι διαταραχές έχουν και συννοσηρότητες. Οι άνθρωποι με διατροφικά προβλήματα και δη τα χρονίζοντα περιστατικά, αν δεν έχουν συστηματική, συνεχή βοήθεια, δεν μπορούν εύκολα να γίνουν λειτουργικά. Κι αυτό είναι κάτι που απουσιάζει τελείως από το Σύστημα Υγείας», εξηγεί ο Χάρης Σμυρνιώτης, γραμματέας του Συλλόγου «Επιστρέφω».
Ο Σύλλογος ιδρύθηκε το 2015 από γονείς και φίλους των πασχόντων από Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής και με πρωτοβουλία επιστημονικών φορέων του Αιγινητείου Νοσοκομείου. Στόχος, η παροχή βοήθειας και κάθε είδους υποστήριξης σε γονείς και φίλους, αλλά και στους ίδιους τους πάσχοντες. Στην ομάδα που λειτουργούν για τους γονείς δύο φορές τον μήνα (κάθε δεύτερη Δευτέρα και κάθε δεύτερη Πέμπτη), δέχονται κόσμο από όλη τη χώρα. «Έχουμε γονείς από τη Λάρισα, την Κεφαλονιά, τη Ζάκυνθο, την Καλαμάτα. Υπάρχει τεράστια ζήτηση», αναφέρει ο κ. Σμυρνιώτης.
Οι ανάγκες αυξάνονται, οι δομές δεν επαρκούν
Στην ημερίδα που πραγματοποιήθηκε την Πέμπτη στην Αθήνα, με πρωτοβουλία του Συλλόγου, έγινε εκτενής αναφορά στο κομμάτι της θεραπείας. Εκφράστηκε η ανάγκη δημιουργίας νέων δομών, καθώς οι ελάχιστες υφιστάμενες δεν επαρκούν για την κάλυψη των αυξημένων αναγκών, αλλά και η ενίσχυση των υπαρχόντων.
Όπως αναφέρθηκε, σε όλη τη χώρα λειτουργούν έξι δημόσιες δομές, με μόνο 12 κλίνες. Οι δύο μονάδες λειτουργούν στα Νοσοκομεία «Αιγινήτειο» και «Αττικόν», με έξι κλίνες συνολικά, και άλλες τόσες στο «Σισμανόγλειο» και το Παίδων «Αγία Σοφία». Αξίζει να σημειωθεί ότι από την Ήπειρο μέχρι την Κρήτη δεν υπάρχει μια θεραπευτική δομή.
Τα αιτήματα όμως, ιδίως μετά την πανδημία, έχουν πολλαπλασιαστεί. Στη Βορειοδυτική Ελλάδα διπλασιάστηκαν τα αιτήματα για διάγνωση και θεραπεία σε διατροφικές συμπεριφορές που δεν είναι λειτουργικές. Ανάλογες ανάγκες υπάρχουν σε όλη τη χώρα, με τα όρια ηλικίας εμφάνισης των πρώτων συμπτωμάτων να πέφτουν.
Μικρές ηλικίες
«Μετά την ηλικία των 12 ετών εμφανίζονται στις περισσότερες περιπτώσεις τα πρώτα συμπτώματα. Μπορεί όμως, να δούμε περιστατικά και στις ηλικίες των 9 και 10 ετών. Είναι όμως, πιο σπάνιο. Η μεγάλη “έκρηξη” εμφανίζεται στην εφηβεία», λέει στο «Β» ο αναπληρωτής καθηγητής Ψυχιατρικής στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών και υπεύθυνος της Μονάδας Διαταραχών Πρόσληψης Τροφής του Αιγινητείου, Φραγκίσκος Γονιδάκης.
Στη Μονάδα του Αιγινήτειου Νοσοκομείου, τα αιτήματα θεραπείας αυξήθηκαν κατά 60% μέσα σε τέσσερα χρόνια (147 το 2022, 240 το 2026).
«Από τον Covid και μετά, αυξήθηκαν πολύ τα αιτήματα των ανθρώπων που χρήζουν αντιμετώπισης. Στις ΗΠΑ και στην Ευρώπη έχει καταγράφεται υπερδιπλασιασμός των ατόμων που πάσχουν από διαταραχές πρόσληψης τροφής. Ωστόσο, οι κρατικές δομές δεν έχουν ανταποκριθεί αναλόγως για την κάλυψη των αυξημένων αναγκών», σχολιάζει.
Νέες μορφές διαταραχών
Την ίδια στιγμή εντοπίζονται και νέα προβλήματα πρόσληψης τροφής, γεγονός το οποίο απαιτεί και την ανάλογη εκπαίδευση των ειδικών. «Οι νέες μορφές εμφανίζονται σε πολλούς ανθρώπους με αυτισμό και άλλες νευροαναπτυξιακές διαταραχές. Αυτές συνήθως εμφανίζονται στην ενήλικη ζωή και η αλήθεια είναι οι ειδικοί δεν έχουν εκπαιδευτεί αναλόγως», σημειώνει. Επίσης – προσθέτει – τα τελευταία χρόνια προσέρχονται στη Μονάδα άνθρωποι για βοήθεια, οι οποίοι έχουν υποστεί σεξουαλική παρενόχληση, κακοποίηση βαριά σωματική ή bullying. «Έχω ακούσει πράγματα που δυσκολευόμουν να τα ακούσω, που δυσκολευόμουν να πιστέψω ότι ένα ανθρώπινο πλάσμα μπορεί να τα κάνει σε άλλο ανθρώπινο πλάσμα».
Οι περισσότεροι πάσχοντες είναι γυναίκες. Τελευταίως όμως, προβλήματα πρόσληψης τροφής εμφανίζουν και αρκετοί άντρες. «Οι περισσότεροι κάνουν βουλιμικά επεισόδια. Βλέπουμε όμως και άνδρες με ανορεξία, οι οποίοι παρουσιάζουν και ψυχαναγκαστικά συμπτώματα», εξηγεί ο κ. Γονιδάκης, διευκρινίζοντας ότι υπάρχει γενετική συνάφεια της ιδεοψυχαναγκαστικής διαταραχής με τη ψυχογενή ανορεξία.
Τα πρώτα σημάδια
– Έναρξη δίαιτας χωρίς ιδιαίτερο λόγο. Ακόμη κι αν συντρέχει λόγος, συνέχιση της δίαιτας σε ακραία επίπεδα.
– Σοβαρή και απότομη απώλεια βάρους που μπορεί να συνοδεύεται από διαστρεβλωμένη αντίληψη για τη σωματική διάπλαση. Στην περίπτωση της ανορεξίας, το βάρος φθάνει και κατά 15% κάτω του κατώτατου φυσιολογικού.
– Εμμονή γύρω από το σωματικό βάρος, έντονη ανησυχία και ενασχόληση με την εικόνα, εκρήξεις θυμού σε ενδεχόμενα σχόλια γύρω απ’ αυτά τα ζητήματα.
– Αποκλεισμός, εκλεκτικότητα ή περιορισμός τροφών, συχνό ζύγισμα, μέτρηση θερμίδων.
– Σταδιακή επικέντρωση του ενδιαφέροντος στο φαγητό και τα γεύματα.
– Κατανάλωση φαγητού «κρυφά».
– «Εξαφάνιση» στην τουαλέτα αμέσως μετά το γεύμα (για την αποβολή τροφής).
– Μυστικοπάθεια.
– Παρορμητικότητα τόσο στο φαγητό όσο και σε άλλους τομείς όπως είναι η κατανάλωση αλκοόλ, οι ερωτικές σχέσεις, η διαχείριση των χρημάτων, η οδήγηση.
– Μεταπτώσεις στη διάθεση. Κοινωνική απομόνωση.
– Τελειομανία.
– Διαταραχές της εμμηνορρυσίας ή διακοπή της για τρεις ή και περισσότερους συνεχείς κύκλους.
