Η πιθανότητα άμεσων συνομιλιών μεταξύ των ηγετών του Ισραήλ και του Λιβάνου, όπως ανακοίνωσε ο Πρόεδρος Τραμπ την Πέμπτη, θα αποτελούσε ένα ιστορικό βήμα για δύο γειτονικά κράτη που βρίσκονται τεχνικά σε κατάσταση πολέμου εδώ και 78 χρόνια.
Ωστόσο, οι συνομιλίες αυτές θα άφηναν έναν από τους κύριους εμπόλεμους στο περιθώριο: τη Χεζμπολάχ, την οργάνωση που έχει χαρακτηριστεί τρομοκρατική από τις ΗΠΑ και η οποία βρίσκεται σε κατάσταση πολέμου με το Ισραήλ κατά διαστήματα από τη δεκαετία του 1980.
Η πρόσκληση στον Λευκό Οίκο και η εκεχειρία
Σε μια ανάρτηση στο Truth Social, ο Τραμπ δήλωσε ότι είχε προσκαλέσει τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου και τον Λιβανέζο πρόεδρο Τζόζεφ Αούν στον Λευκό Οίκο για τις πρώτες άμεσες ειρηνευτικές συνομιλίες υψηλού επιπέδου μεταξύ των δύο χωρών εδώ και δεκαετίες.
Αυτό συνέβη την ημέρα που το Ισραήλ ανακοίνωσε ότι είχε συμφωνήσει σε δεκαήμερη κατάπαυση του πυρός με τον Λίβανο, μετά από σχεδόν επτά εβδομάδες συγκρούσεων με τη Χεζμπολάχ, με τον Νετανιάχου να δηλώνει ότι ήταν πρόθυμος να μεταβεί στην Ουάσιγκτον για τις ειρηνευτικές συνομιλίες. Ο Λευκός Οίκος ανέφερε ότι και ο Αούν είχε συμφωνήσει στην κατάπαυση του πυρός, αλλά Λιβανέζοι αξιωματούχοι δήλωσαν ότι είχε αρνηθεί να απαντήσει σε τηλεφώνημα του Νετανιάχου και δεν είχε ακόμη δηλώσει αν θα συναντούσε τον Ισραηλινό πρωθυπουργό στην Ουάσιγκτον.
«Και οι δύο πλευρές επιθυμούν την ΕΙΡΗΝΗ, και πιστεύω ότι αυτό θα συμβεί, σύντομα!», ανέφερε η ανάρτηση του Τραμπ.
Η σύνδεση με το Ιράν και το πυρηνικό πρόγραμμα
Η προσωρινή κατάπαυση του πυρός δημιουργεί χώρο για τις ΗΠΑ να συνεχίσουν τις ειρηνευτικές συνομιλίες με το Ιράν, τον κύριο υποστηρικτή της Χεζμπολάχ.
Η Τεχεράνη έχει επιμείνει ότι η κατάπαυση του πυρός στον Λίβανο αποτελεί προϋπόθεση για τη διεξαγωγή περαιτέρω συζητήσεων με τις ΗΠΑ σχετικά με το πυρηνικό της πρόγραμμα, τα οπλικά της συστήματα και την εξουσία της στα Στενά του Ορμούζ.
Οι ΗΠΑ δήλωσαν ότι η κατάπαυση του πυρός στον Λίβανο δεν σχετίζεται με τις συνομιλίες με το Ιράν.
Το βάρος των αποτυχημένων προσπαθειών του παρελθόντος
Χωρίς τη συμμετοχή της Χεζμπολάχ στις διαπραγματεύσεις, η κατάπαυση του πυρός και η πιθανότητα μιας επιτυχημένης ειρηνευτικής συμφωνίας μεταξύ Ισραήλ και Λιβάνου θα βρίσκονταν σε ασταθή βάση. Το 1983, οι δύο χώρες υπέγραψαν ειρηνευτική συμφωνία, η οποία κατέρρευσε μετά την αντίθεση της Χεζμπολάχ και άλλων παρατάξεων.
Μια άλλη ειρηνευτική προσπάθεια που υποστηρίχθηκε από τις ΗΠΑ το 1993 απέτυχε, λόγω της αντίθεσης της Συρίας, η οποία τότε κυριαρχούσε στον Λίβανο, και της αδυναμίας παροχής εγγυήσεων ασφάλειας με τη Χεζμπολάχ.
Μια συμφωνία του Νοεμβρίου 2024 υποτίθεται ότι θα οδηγούσε στην αποστρατιωτικοποίηση της Χεζμπολάχ από τη λιβανική κυβέρνηση, καθώς και στην αποχώρηση του Ισραήλ από τον νότιο Λίβανο και στη διακοπή των επιθέσεων εναντίον του Λιβάνου. Κανένας από αυτούς τους στόχους δεν επιτεύχθηκε.
Ο Κίνδυνος Εμφύλιας Σύρραξης στον Λίβανο
Η κατάπαυση του πυρός και οι ειρηνευτικές συνομιλίες θα μπορούσαν να ωθήσουν τη λιβανική κυβέρνηση σε μια αποφασιστική αντιπαράθεση με τη Χεζμπολάχ, η οποία θα μπορούσε να διασπάσει τη χώρα, η οποία απαγορεύει νομικά στους πολίτες της να έχουν επαφές με Ισραηλινούς. Ακόμη και μια αποδυναμωμένη Χεζμπολάχ θεωρείται η πιο ισχυρή μαχητική δύναμη της χώρας και παραμένει μια ισχυρή πολιτική δύναμη με ευρεία υποστήριξη από τους σιίτες μουσουλμάνους.
«Με την πορεία που έχουν πάρει αυτές οι συνομιλίες, αν προχωρήσουν, πιστεύω ότι η κατάσταση θα γίνει ακόμη πιο τεταμένη», δήλωσε ο Σαμ Χέλερ, ερευνητής με έδρα τη Βηρυτό στο Century International, ένα ινστιτούτο πολιτικής. «Υπάρχουν πολύ συγκεκριμένοι κίνδυνοι για την εσωτερική σταθερότητα και συνοχή του Λιβάνου».
Εντός του Ισραήλ, υπάρχει η αντίληψη ότι τα διακυβεύματα για τη λιβανική κυβέρνηση είναι μεγάλα και ότι έχει να επιλέξει ανάμεσα σε δύο δύσκολες επιλογές. «Ο δρόμος προς την εξουδετέρωση της Χεζμπολάχ περνάει είτε από τον ισραηλινό στρατό είτε από έναν εμφύλιο πόλεμο στον Λίβανο», δήλωσε ο Άβνερ Γκόλοφ, πρώην αξιωματούχος εθνικής ασφάλειας του Ισραήλ και νυν αντιπρόεδρος της MIND Israel, μιας συμβουλευτικής ομάδας.
Οι απαιτήσεις της Χεζμπολάχ και η ζώνη ασφαλείας
Η εκεχειρία που ανακοινώθηκε την Πέμπτη έτυχε ψυχρής υποδοχής από τη Χεζμπολάχ, η οποία έχει πολεμήσει κατά της ισραηλινής εισβολής στο λιβανικό έδαφος. Η οργάνωση δήλωσε ότι οποιαδήποτε εκεχειρία πρέπει να ισχύει σε ολόκληρο τον Λίβανο και να μην επιτρέπει στο Ισραήλ ελευθερία κινήσεων στη χώρα. «Η ύπαρξη της ισραηλινής κατοχής στη γη μας παρέχει στον Λίβανο και στον λαό του το δικαίωμα να αντισταθεί», ανέφερε η ομάδα σε δήλωσή της.
Ο Νετανιάχου δήλωσε ότι το Ισραήλ θα διατηρήσει μια ζώνη ασφαλείας πλάτους 6 μιλίων στον νότιο Λίβανο, η οποία θα προστατεύει τους Ισραηλινούς από επιδρομές ή άμεσο αντιαρματικό πυρ από τη Χεζμπολάχ. Η κατάπαυση του πυρός θα φέρει άμεση ανακούφιση στον Λίβανο, όπου η ισραηλινή εισβολή και οι βομβαρδισμοί έχουν προκαλέσει περισσότερους από 2.000 νεκρούς και πάνω από ένα εκατομμύριο εκτοπισμένους.
Δύο Ισραηλινοί πολίτες σκοτώθηκαν από πυραύλους της Χεζμπολάχ, ενώ τουλάχιστον 12 Ισραηλινοί στρατιώτες έχασαν τη ζωή τους κατά τη διάρκεια των μαχών στον Λίβανο. Το Ισραήλ έχει δηλώσει ότι οι περισσότεροι από τους νεκρούς στον Λίβανο ανήκαν στη Χεζμπολάχ.
Αυτό που διαφέρει από τις προηγούμενες προσπάθειες ειρήνης μεταξύ Ισραήλ και Λιβάνου είναι η αποδυναμωμένη θέση του Ιράν και της Χεζμπολάχ τα τελευταία δυόμισι χρόνια, από τότε που οι επιθέσεις της Χαμάς εναντίον του Ισραήλ στις 7 Οκτωβρίου 2023 πυροδότησαν μια σύγκρουση που έχει εμπλέξει σχεδόν ολόκληρη τη Μέση Ανατολή.
Εντός του Λιβάνου, οι ανοιχτές επικρίσεις εναντίον της Χεζμπολάχ έχουν ενταθεί. Εντάθηκαν ακόμη περισσότερο αφότου η Χεζμπολάχ έσυρε ξανά τον Λίβανο στον πόλεμο, όταν άνοιξε πυρ εναντίον του Ισραήλ τον περασμένο μήνα, μετά τη δολοφονία του ανώτατου ηγέτη του Ιράν. Η κυβέρνηση του Λιβάνου έχει λάβει άνευ προηγουμένου μέτρα για να αντιμετωπίσει την επιρροή της Χεζμπολάχ και του Ιράν, συμπεριλαμβανομένης της απαγόρευσης των στρατιωτικών δραστηριοτήτων της οργάνωσης και της κήρυξης του Ιρανού πρέσβη ως persona non grata.
Η αδυναμία επιβολής του νόμου στη Βηρυτό
Ωστόσο, η κυβέρνηση —με έναν αδύναμο στρατό, μια κλονισμένη οικονομία και τον φόβο να πυροδοτήσει εσωτερικές συγκρούσεις παρόμοιες με τον εμφύλιο πόλεμο του 1975-90— δεν διαθέτει τις δυνατότητες επιβολής του νόμου. Η Χεζμπολάχ συνέχισε να βάλλει και να μεταφέρει όπλα μετά την απαγόρευση. Ο πρέσβης του Ιράν αρνήθηκε να αποχωρήσει.
Ισραηλινοί αξιωματούχοι ασφαλείας δήλωσαν ότι διακρίνουν μια γνήσια βούληση από την πλευρά της λιβανικής κυβέρνησης και του στρατού να αφοπλίσουν τη Χεζμπολάχ. Ορισμένοι Ισραηλινοί πολιτικοί εξέφρασαν την ελπίδα για μια ολοκληρωμένη ειρήνη, με οικονομική συνεργασία και τουρισμό. Ο Νετανιάχου δήλωσε την Πέμπτη ότι το Ισραήλ έχει «την ευκαιρία να συνάψει μια ιστορική ειρηνευτική συμφωνία με τον Λίβανο».
Ωστόσο, οι ίδιοι αξιωματούχοι ασφαλείας σημειώνουν ότι ο λιβανικός στρατός παραμένει υπερβολικά επιφυλακτικός. Ανέφεραν ότι σχεδόν οι μισοί από τους 8.000 πυραύλους που έχει εκτοξεύσει η οργάνωση κατά τη διάρκεια του τρέχοντος πολέμου προήλθαν από περιοχές νότια του ποταμού Λιτάνι, μια ζώνη που ο λιβανικός στρατός είχε προηγουμένως δηλώσει ότι ήταν ουσιαστικά αποστρατιωτικοποιημένη και υπό τον έλεγχό του.
Η οργή στο Βόρειο Ισραήλ και ο ρόλος του Ιράν
Η κατάπαυση του πυρός προκάλεσε οργή στο βόρειο Ισραήλ, όπου τοπικοί αξιωματούχοι δήλωσαν ότι η δυναμική της ισραηλινής επιχείρησης για τον οριστικό αφοπλισμό της Χεζμπολάχ έχει υπονομευθεί για άλλη μια φορά. Σύμφωνα με δημοσκόπηση του Ινστιτούτου Μελετών Εθνικής Ασφάλειας στο Τελ Αβίβ, η πλειοψηφία των Ισραηλινών τάχθηκε υπέρ της συνέχισης του πολέμου στον Λίβανο, ανεξάρτητα από τις εξελίξεις στο Ιράν.
«Οι συμφωνίες υπογράφονται με γραβάτα στην Ουάσιγκτον, αλλά το τίμημα πληρώνεται με αίμα, με κατεστραμμένα σπίτια και με διαλυμένες κοινότητες εδώ», δήλωσε ο Μοσέ Νταβίντοβιτς, επικεφαλής ενός από τα μεγαλύτερα τοπικά συμβούλια του βόρειου Ισραήλ.
Η αντίληψη ότι το Ιράν πίεσε τις ΗΠΑ να επιβάλουν την κατάπαυση του πυρός θα θεωρηθεί αρνητικά στο Ισραήλ, δήλωσε ο Όφερ Γκούτερμαν, ανώτερος ερευνητής στο Ινστιτούτο Μελετών Εθνικής Ασφάλειας. Αφού το Ισραήλ εξαπέλυσε την περασμένη εβδομάδα επίθεση σε 100 στόχους στον Λίβανο σχεδόν ταυτόχρονα, ο Τραμπ κάλεσε τον Νετανιάχου να μετριάσει τις επιχειρήσεις εκεί, φοβούμενος την κατάρρευση της κατάπαυσης του πυρός με το Ιράν.
«Αυτό δίνει στο Ιράν μια θέση επιρροής στη στρατηγική κατάσταση στον Λίβανο ως “προστάτη” που πέτυχε αυτή την εκεχειρία», δήλωσε ο Γκούτερμαν. «Μπορεί να δώσει την εντύπωση ότι, αν και όταν το θελήσει, το Ιράν μπορεί να αναζωπυρώσει το μέτωπο στον Λίβανο με τον ίδιο τρόπο που έσβησε τη φωτιά».
