Η Παγκόσμια Ημέρα Νερού, που τιμάται κάθε χρόνο στις 22 Μαρτίου, μας υπενθυμίζει ότι το ζήτημα του νερού στην Ελλάδα δεν είναι συγκυριακό. Οι πρόσφατες βροχοπτώσεις είναι ευπρόσδεκτες, αλλά δεν αλλάζουν το βασικό δεδομένο: η λειψυδρία έχει πλέον δομικά χαρακτηριστικά. Η κλιματική πίεση και η περιορισμένη αντοχή πολλών υδατικών συστημάτων δεν αφήνουν περιθώρια εφησυχασμού. Χρειάζεται πιο συνεπής και μακροπρόθεσμη προσέγγιση.
Η διάγνωση, σε μεγάλο βαθμό, είναι πλέον κοινή. Το ζητούμενο είναι η μετάβαση στη φάση της υλοποίησης, με ρεαλισμό, ιεράρχηση και μετρήσιμα αποτελέσματα. Αυτό απαιτεί τεχνικές λύσεις, αλλά κυρίως διοίκηση που να μπορεί να τις εφαρμόσει με θεσμική συνέπεια, οικονομική πειθαρχία και κοινωνική αξιοπιστία.
Ένα πρώτο κρίσιμο μέτωπο είναι οι απώλειες στα δίκτυα, που σε αρκετές περιοχές της χώρας ξεπερνούν το 40%. Δεν πρόκειται απλώς για έναν τεχνικό δείκτη, αλλά για οικονομικό και αναπτυξιακό πρόβλημα. Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι η ουσιαστική μείωσή τους επιτυγχάνεται όταν συνδέεται με σαφείς στόχους, χρονοδιαγράμματα και συμβάσεις βάσει αποτελέσματος. Πρόκειται για συμβάσεις, συνήθως 10–20 ετών, όπου ο ανάδοχος αναλαμβάνει την ευθύνη αναβάθμισης, λειτουργίας και συντήρησης των υποδομών και αμείβεται με προκαθορισμένο ποσό, αλλά και με πρόσθετα κίνητρα επίτευξης στόχων. Η κυριότητα των παγίων, η τιμολογιακή πολιτική και η ευθύνη είσπραξης παραμένουν στους δημόσιους φορείς, οι οποίοι διατηρούν πλήρη θεσμικό έλεγχο. Για την Ελλάδα, η χαρτογράφηση των απωλειών, η επέκταση της τηλεμέτρησης και η πιλοτική εφαρμογή τέτοιων συμβάσεων σε επιλεγμένες πόλεις ή νησιά πρέπει να αποτελέσουν άμεση προτεραιότητα.
Το επόμενο πεδίο είναι η διαχείριση της ζήτησης. Η διεθνής πρακτική δείχνει ότι η διαφανής μέτρηση και τα σωστά κίνητρα μπορούν να μειώσουν την κατανάλωση κατά 10%–20%, χωρίς κοινωνικές εντάσεις. Η κλιμακωτή τιμολόγηση, με ρητή προστασία της βασικής κατανάλωσης, προβλέπεται ήδη από το ισχύον κανονιστικό πλαίσιο και εφαρμόζεται από τη μεγάλη πλειοψηφία των παρόχων. Η συνεπής και ομοιόμορφη εφαρμογή της σε όλα τα τιμολόγια αποτελεί βασικό εργαλείο εξισορρόπησης ανάμεσα στην κοινωνική ευαισθησία και την ορθολογική χρήση.
Εξίσου κρίσιμο είναι το ζήτημα της ασφάλειας τροφοδοσίας με λύσεις που έχουν διάρκεια. Η επαναχρησιμοποίηση επεξεργασμένων λυμάτων για άρδευση μπορεί να αποδεσμεύσει πολύτιμους πόρους πόσιμου νερού. Η αφαλάτωση, ιδίως για τα νησιά και τις παράκτιες περιοχές, αποτελεί αξιόπιστη δικλείδα ασφαλείας. Σε ένα ενεργειακό σύστημα με αυξανόμενη
παραγωγή από ανανεώσιμες πηγές, οι μονάδες αφαλάτωσης μπορούν να λειτουργούν με μεγαλύτερη ευελιξία, αξιοποιώντας περιόδους αυξημένης διαθέσιμης ενέργειας. Με τον τρόπο αυτό, η παραγωγή νερού μπορεί να συμβάλει και στη συνολική εξισορρόπηση του ενεργειακού συστήματος. Παράλληλα, η διαμόρφωση εθνικού πλαισίου επαναχρησιμοποίησης για άρδευση, με προτεραιοποίηση λεκανών που δέχονται αυξημένες πιέσεις, μπορεί να αποδεσμεύσει πολύτιμους πόρους πόσιμου νερού σε συνεργασία με τις τοπικές κοινωνίες.
Τέλος, χρειάζονται ισχυροί φορείς. Οι αναγκαίες επενδύσεις σε δίκτυα, ανθεκτικότητα υποδομών και επεξεργασία υδάτων εκτιμάται ότι ανέρχονται σε αρκετά δισεκατομμύρια ευρώ για την επόμενη δεκαετία. Η διεθνής πρακτική δείχνει ότι τέτοια μεγέθη απαιτούν συγκέντρωση τεχνογνωσίας, οικονομίες κλίμακας και καθαρή διάκριση ρόλων μεταξύ πολιτικής χάραξης, ρύθμισης και λειτουργίας. Το κράτος διατηρεί τον στρατηγικό έλεγχο και τη θεσμική εποπτεία. Η υλοποίηση, όμως, χρειάζεται οργανισμούς με διοικητική επάρκεια, πρόσβαση σε χρηματοδότηση και συστηματική λογοδοσία. Η διαρκής παρακολούθηση της προόδου, με δημόσια διαθέσιμους δείκτες απόδοσης, ενισχύει την εμπιστοσύνη πολιτών και αγορών.
Το νερό είναι κρίσιμος εθνικός πόρος. Το ζητούμενο δεν είναι ένα ακόμη σχέδιο διαχείρισης, αλλά η πειθαρχημένη εφαρμογή του, με καθαρή εντολή, σαφή χρονοδιαγράμματα και λογοδοσία για συγκεκριμένα αποτελέσματα.
* Ο Αναστάσιος Τόσιος, είναι π. Αναπληρωτής Διευθύνοντος Συμβούλου ΕΥΔΑΠ Α.Ε.
