Η υπόθεση της καθηγήτριας αγγλικών Σοφίας Χρηστίδου στη Θεσσαλονίκη, που πέθανε πρόσφατα από αιμοραγικό εγκεφαλικό επεισόδιο, ενώ φέρεται να είχε καταγγείλει περιστατικά εκφοβισμού από μαθητές, ανοίγει μια συζήτηση για ένα ζήτημα που σπάνια αναδεικνύεται. Ο «εκφοβισμός» στις σχολικές αίθουσες δεν πλήττει μόνο μαθητές, αλλά και τους ίδιους τους εκπαιδευτικούς.
Η υπόθεση βρίσκεται πλέον στο μικροσκόπιο της Δικαιοσύνης, καθώς διατάχθηκε προκαταρκτική έρευνα από την Εισαγγελία Εφετών Θεσσαλονίκης για να διερευνηθούν οι συνθήκες υπό τις οποίες η εκπαιδευτικός φέρεται να δεχόταν έντονη πίεση στο σχολικό περιβάλλον. Σύμφωνα με πληροφορίες, η εκπαιδευτικός είχε καταθέσει το προηγούμενο διάστημα αναφορά προς τις αρμόδιες εκπαιδευτικές αρχές, περιγράφοντας περιστατικά εκφοβισμού που, όπως υποστήριζε, δεχόταν από ομάδα μαθητών μέσα στη σχολική αίθουσα.
Η καθημερινότητα μέσα στην τάξη
Τα τελευταία χρόνια ολοένα και περισσότεροι εκπαιδευτικοί επισημαίνουν ότι η συμπεριφορά των μαθητών μέσα στην τάξη έχει αλλάξει αισθητά. Περιστατικά έντονης απειθαρχίας, έλλειψης σεβασμού προς τον δάσκαλο και ακόμη και λεκτικής επιθετικότητας καταγράφονται συχνότερα, δημιουργώντας ένα ιδιαίτερα πιεστικό περιβάλλον για όσους βρίσκονται καθημερινά στη σχολική τάξη.
Πολλοί εκπαιδευτικοί μιλούν για μια πραγματικότητα όπου τα όρια της σχολικής πειθαρχίας δοκιμάζονται, ενώ η αυθεντία του δασκάλου αμφισβητείται ολοένα και περισσότερο. Σε αυτό το πλαίσιο, δεν είναι λίγοι εκείνοι που περιγράφουν εμπειρίες προσβολών, απειλών ή εκφοβιστικών συμπεριφορών ακόμη και από πολύ μικρές ηλικίες, γεγονός που αναδεικνύει μια λιγότερο ορατή πλευρά του προβλήματος της σχολικής βίας.
«Όσο περνάνε τα χρόνια, γίνονται όλο και πιο συχνά τέτοια σκηνικά στα σχολεία. Ακόμα και αν δεν συζητιέται όσο θα έπρεπε, πρόκειται για μια τραγική κατάσταση. Πολλά παιδιά έρχονται στο σχολείο και δεν σέβονται απολύτως τίποτα. Φτύνουν, βρίζουν, και δεν υπολογίζουν κανέναν, λέει στο Βήμα ο Νίκος Π., δάσκαλος σε Δημοτικό σχολείο στον Πειραιά, ο οποίος δεχόταν βρισιές από έναν 8χρονο μαθητή του στο παρελθόν. Όσον αφορά το ζήτημα περί προστασίας ο ίδιος συμπληρώνει ότι «κανένας δεν υπολογίζει τις δυσκολίες που μπορεί να βιώνει ένας εκπαιδευτικός. Όλοι θεωρούν πως το να είσαι δάσκαλος σημαίνει διακοπές, ελεύθερα σαββατοκύριακα και λίγότερες ώρες δουλειάς, όμως αυτό δεν είναι το μόνο που μένει στο τέλος της ημέρας».
Οι καταγγελίες της εκπαιδευτικού
Σύμφωνα με πληροφορίες, στην τρισέλιδη καταγγελία της, η καθηγήτρια φέρεται να παρέθετε συγκεκριμένες ημερομηνίες και περιστατικά, αναφέροντας μεταξύ άλλων ότι κατά τη διάρκεια του μαθήματος, μαθητές της πέταξαν μπουκάλι με νερό στην πλάτη και ένα βαρύ βιβλίο ενώ έγραφε στον πίνακα. Η ίδια φέρεται να είχε ζητήσει τη λήψη μέτρων προστασίας μέσα στο σχολείο, ακόμη και την παρουσία αστυνομικών ή την εγκατάσταση μηχανημάτων ελέγχου στην είσοδο, περιγράφοντας μια κατάσταση που –όπως υποστήριζε– είχε ξεφύγει από τα όρια της σχολικής πειθαρχίας.
Το περιστατικό έχει προκαλέσει ερωτήματα για το κατά πόσο οι εκπαιδευτικοί στην Ελλάδα προστατεύονται νομικά και οργανωτικά όταν δέχονται εκφοβισμό από μαθητές τους. Και τα ερωτήματα αυξάνονται. Πρόκειται για ένα συχνό φαινόμενο στις σχολικές αίθουσες; Είναι ένα θέμα που οι καθηγητές συζητάνε μεταξύ τους; Υπάρχει νομικά προστασία για τέτοιες περιπτώσεις;
Τα περιστατικά σε δημοτικά σχολεία, όπως αυτό που μας περιέγραψε παραπάνω ο Νίκος Π., επιβεβαιώνουν το γεγονός ότι δεν χρειάζεται κάποιο παιδί να φτάσει 15 ή 16 χρονών για να εμφανίσει παρεμβατική συμπεριφορά. Ίσως ένα 8χρονο παιδί να μην χτυπήσει τον δάσκαλο του, μπορεί ωστόσο να παρουσιάσει ανάρμοστη ή ακόμα και προσβλητική συμπεριφορά απέναντι του.
Την ίδια ώρα, η υπόθεση περιπλέκεται από το γεγονός ότι η εκπαιδευτικός είχε παραπεμφθεί σε υγειονομική επιτροπή, έπειτα από καταγγελίες μαθητών ότι δεν ήταν σε θέση να ανταποκριθεί στα καθήκοντά της. Σύμφωνα με τον νομικό παραστάτη της οικογένειας, η παραπομπή φέρεται να έγινε χωρίς να έχει προηγηθεί πειθαρχική έρευνα, γεγονός που εγείρει ερωτήματα για το πώς χειρίστηκαν οι αρμόδιες υπηρεσίες τις καταγγελίες εκατέρωθεν.
Τι συμβαίνει όταν ο καθηγητής «γίνεται στόχος»
Σύμφωνα με πηγές του Υπουργείου Παιδείας, υπάρχει θεσμικό πλαίσιο που προβλέπει διαδικασίες διαχείρισης περιστατικών έντασης ή προβληματικής συμπεριφοράς μέσα στη σχολική τάξη.
Όταν ένας εκπαιδευτικός υποβάλει αναφορά για περιστατικό που αφορά τη λειτουργία της τάξης ή τη συμπεριφορά μαθητών, η υπόθεση εξετάζεται αρχικά σε επίπεδο σχολικής μονάδας, ενώ στη συνέχεια –εφόσον κριθεί απαραίτητο– μπορεί να κινηθεί διαδικασία μέσω της Διεύθυνσης Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης.
Στο πλαίσιο αυτό προβλέπονται παιδαγωγικές παρεμβάσεις, καταγραφή των περιστατικών και, όπου απαιτείται, περαιτέρω διοικητική διερεύνηση, με στόχο την αποκατάσταση της ομαλής λειτουργίας του σχολικού περιβάλλοντος.
Τα ερωτήματα που προκύπτουν
Η οικογένεια της εκπαιδευτικού δηλώνει αποφασισμένη να κινηθεί νομικά. Ο σύντροφός της, σε δημόσια τοποθέτησή του, έκανε λόγο για έναν άνθρωπο με «ήθος, αρχές και βαθιά αγάπη για τη διδασκαλία», επισημαίνοντας ότι θα αναζητηθούν ευθύνες για τις συνθήκες που επικρατούσαν το τελευταίο διάστημα στο σχολικό περιβάλλον.
Από την πλευρά τους, οι γονείς μαθητών του σχολείου απορρίπτουν τις καταγγελίες περί εκφοβισμού. Σε ανακοίνωσή τους υποστηρίζουν ότι η δημόσια διακίνηση τέτοιων ισχυρισμών στοχοποιεί αδικαιολόγητα ανήλικους μαθητές και τις οικογένειές τους, τονίζοντας ότι η απόδοση ευθυνών μπορεί να γίνει μόνο μέσα από τις θεσμικές διαδικασίες της Δικαιοσύνης.
Ανακοίνωση για την υπόθεση εξέδωσε και το Υπουργείο Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού, εκφράζοντας τη βαθιά του θλίψη για τον θάνατο της εκπαιδευτικού Σοφίας Χρηστίδου και απευθύνοντας συλλυπητήρια στην οικογένεια και τους οικείους της. Το υπουργείο τονίζει ότι η διαχείριση μιας τόσο ευαίσθητης υπόθεσης απαιτεί σοβαρότητα, μέτρο και σεβασμό, επισημαίνοντας παράλληλα ότι έχουν ήδη συγκεντρωθεί και εξετάζονται όλα τα υπηρεσιακά στοιχεία. Παράλληλα υπογραμμίζεται πως θα πρέπει να αποφευχθούν βεβιασμένα συμπεράσματα έως ότου ολοκληρωθεί η πλήρης διερεύνηση της υπόθεσης.
Σύμφωνα με εκπαιδευτικούς που μίλησαν στο ΒΗΜΑ, σε ορισμένες περιπτώσεις καθηγητές βρίσκονται αντιμέτωποι με μαθητές που αμφισβητούν την σοβαρότητα της τάξης, καταγράφοντας περιστατικά όπως λεκτικές προσβολές και εκφοβιστικές συμπεριφορές. Ωστόσο, όπως τονίζουν, τα περιστατικά αυτά συχνά δεν φτάνουν ποτέ σε επίσημες καταγγελίες.
«Άμα είσαι ευαίσθητος άνθρωπος και τα παιδιά σε στοχοποιήσουν από την αρχή, τότε είναι σχεδόν σίγουρο ότι θα περάσεις δύσκολα. Τα τελευταία χρόνια η εκπαίδευση έχει γίνει παιδοκεντρική, και αυτό είναι καλό. Ωστόσο, δεν είναι δυνατόν ο μαθητής να κάνει ότι θέλει μέσα στην αίθουσα. Χτυπάνε τοίχους, πετάνε θρανία και καρέκλες και υιοθετούν μια συμπεριφορά που καταστρέφει την προσπάθεια του εκπαιδευτικού», μοιράζεται μαζί μας η Γεωργία Φ., καθηγήτρια σε Επαγγελματικό Λύκειο στην Καλαμάτα.
Ωστόσο, εκπαιδευτικές οργανώσεις, όπως η ΟΛΜΕ, έχουν επισημάνει κατά καιρούς ότι η αυξανόμενη ένταση μέσα στις σχολικές μονάδες αποτελεί πρόβλημα που χρειάζεται συστηματική αντιμετώπιση, τόσο σε επίπεδο πρόληψης όσο και υποστήριξης των εκπαιδευτικών.
Σε νέα ανακοίνωσή της, απαίτησε ουσιαστική ενίσχυση των σχολικών μονάδων με μόνιμη παρουσία κοινωνικών λειτουργών και ψυχολόγων, καθώς και δημιουργία δομών που θα στηρίζουν έμπρακτα τους εκπαιδευτικούς στο έργο τους», τόνισε η ΟΛΜΕ, η οποία μάλιστα επεσήμανε ότι προτεραιότητα θα πρέπει να είναι «η επιστροφή σε ένα σχολείο με κέντρο τον άνθρωπο».
Η άλλη όψη του νομίσματος
Ωστόσο, σε περιπτώσεις σαν αυτές, και από τη στιγμή που η εκπαιδευτικός δεν βρίσκεται πια εν ζωή, γίνεται κατανοητό ότι υπάρχουν ανεξακρίβωτες πληροφορίες που δεν μπορούν να αξιολογηθούν πλήρως στη δημόσια συζήτηση. Ζητήματα που ενδέχεται να αφορούν προσωπικά δεδομένα, όπως πιθανό ιατρικό ιστορικό ή άλλες υπηρεσιακές διαδικασίες, δεν μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο δημόσιας ανάλυσης, προκειμένου να εξακριβωθεί η ακριβής αιτία του θανάτου της εκπαιδευτικού. Για τον λόγο αυτό, όσοι παρακολουθούν την υπόθεση επισημαίνουν ότι η εικόνα που διαμορφώνεται μέχρι στιγμής ενδέχεται να μην αποτυπώνει το σύνολο των παραγόντων που επηρέασαν την κατάσταση στο σχολικό περιβάλλον, γεγονός που καθιστά ακόμη πιο σημαντική την πλήρη διερεύνηση της υπόθεσης από τις αρμόδιες αρχές.
Ωστόσο, οι έρευνες αναμένεται να εξετάσουν αν υπήρχαν προηγούμενες αναφορές της καθηγήτριας, ποια ήταν η αντίδραση των αρμόδιων υπηρεσιών και αν τηρήθηκαν οι προβλεπόμενες διαδικασίες. Παράλληλα, θα διερευνηθεί αν προκύπτουν ποινικές ευθύνες για τυχόν αυτεπαγγέλτως διωκόμενα αδικήματα.
Μέχρι τότε, ο θάνατος της εκπαιδευτικού έχει ήδη ανοίξει ένα δύσκολο αλλά αναγκαίο ερώτημα. Τι συμβαίνει όταν ο δάσκαλος, που καλείται να επιβάλει την τάξη στην αίθουσα, γίνεται ο ίδιος στόχος.
