«Ως σκηνοθέτρια έμαθα να εμπιστεύομαι τη διαίσθησή μου. Να πιστεύω σε αυτό που αισθάνομαι και να το υπερασπίζομαι. Έμαθα επίσης να ακούω – ιδιαίτερα μέσα στην αίθουσα του μοντάζ», λέει η Ζιλιέτ Μπινός στο ΒΗΜΑ λίγο πριν την επίσημη πρεμιέρα του ντοκιμαντέρ της «In-I In Motion», της πρώτης σκηνοθετικής δουλειάς της, στο 28ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης.
Η ταινία της, που τη φέρνει για δεύτερη φορά μέσα σε μία διετία στη Θεσσαλονίκη (μετά την «Επιστροφή» όπου συμπρωταγωνίστησε με τον Ρέιφ Φάινς), είναι μια γενναία «κατάδυση» στην άβυσσο της καλλιτεχνικής δημιουργίας, που αποκαλύπτει προσωπικά βιώματα και τραύματα σε σχέση με τον έρωτα και την αγάπη, συνενώνοντας διαφορετικά συναισθήματα, αντιμαχόμενους έμφυλους ρόλους και πολιτισμικές διαφορές.
Η Μπινός είναι μια ώριμη, πολύπλευρη καλλιτέχνις και αυτό αποτυπώνεται στην ηρεμία και τον επαγγελματισμό της, την διάθεσή της να εξηγήσει τη σημαίνει να επανεφευρίσκεις τον εαυτό σου σε οποιαδήποτε ηλικία. Σε αυτή την συνέντευξη μιλά για την εμπειρία του χορού ως σταθμό στην καριέρα της, την πρώτη της φορά πίσω από την κάμερα και τον συμφιλιωτικό χαρακτήρα του ευρωπαϊκού σινεμά σε έναν πολύ ταραγμένο κόσμο.
«Δεν ήθελα μια ταινία που να εξηγεί τα πάντα βήμα προς βήμα. Ήθελα να υπάρχει μυστήριο, να ενεργοποιηθεί ο θεατής, να νιώθει ότι δουλεύει και εκείνος μαζί μας το έργο».
Πότε νιώσατε ότι έπρεπε να επιστρέψετε στην παράσταση χοροθεάτρου που δημοουργήσατε με τον Άκραμ Καν και να τη μετατρέψετε σε ταινία; Έχετε πει ότι ήταν ο Ρόμπερτ Ρέντφορντ εκείνος που σας ώθησε προς αυτή την κατεύθυνση.
Ναι, ήταν ο Ρόμπερτ Ρέντφορντ που μού είπε: «Πρέπει να κάνεις μια ταινία από αυτή την παράσταση». Την είχε δει και είχε συγκινηθεί πολύ. Πίστευε ότι έπρεπε να καταγραφεί ώστε να μπορέσουν να τη δουν και άλλοι άνθρωποι. Συμφώνησα μαζί του – ήξερα ότι είχε δίκιο. Το πρόβλημα ήταν ότι δεν ήξερα πώς να το πετύχω.
Έτσι ζήτησα από την αδελφή μου, που είναι σκηνοθέτρια, να κινηματογραφήσει την παράσταση στο τέλος της περιοδείας. Κατέγραψε επτά παραστάσεις και κράτησα τις κασέτες με τη σκέψη ότι κάποια μέρα θα τις μοντάρω. Τελικά χρειάστηκαν δεκαπέντε χρόνια για να γίνει αυτό, γιατί στο μεταξύ εργαζόμουν συνεχώς ως ηθοποιός, δεν σταματούσα ποτέ.
Επιπλέον δεν ήξερα πώς να ξεκινήσω πραγματικά ένα τέτοιο εγχείρημα. Δεν υπήρχαν παραγωγοί και δεν ήξερα ποιος θα εμπιστευόταν ένα τέτοιο εγχείρημα. Όταν όμως γνώρισα δύο ανθρώπους που ενδιαφέρθηκαν –την παραγωγό Σολάν Λεζέρ και τον χρηματοδότη Όλα Στρομ – με ρώτησαν αν έχω κάποιο σχέδιο. Τους απάντησα: «Έχω αυτές τις κασέτες».
Στη συνέχεια σκέφτηκα ότι θα ήθελα να συγκεντρώσω και υλικό από τις πρόβες που είχε τραβήξει η αδελφή μου. Ήθελα να δείξω τη διαδικασία δημιουργίας της παράστασης. Εκείνη είχε ήδη κάνει δύο ταινίες από το υλικό της, αλλά μου είπε ότι υπήρχαν πολλά πλάνα που δεν είχαν χρησιμοποιηθεί. Αυτό ακριβώς με ενδιέφερε.
Η Ζιλιέτ Μπινός στην επίσημη προβολή του ντοκιμαντέρ της «In-I In Motion» στο Ολύμπιον, στο πλαίσιο του 28ου Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης. @Motion Team_Γιάννης Στεφανίδης
Ποια ήταν ωστόσο η μεγαλύτερη πρόκληση για εσάς, όταν τα πολλά και διαφορετικά θέματα που αγγίζει το «In – I», όπως για παράδειγμα ο έρωτας ανάμεσα σε δύο ανθρώπους διαφορετικής κουλτούρας και θρησκείας, έπρεπε να γίνουν μέρος μιας δυναμικής διαδικασίας στο σινεμά;
Η μεταφορά των θεματικών της παράστασης σε μία κινηματογραφική αφήγηση ήταν πράγματι το μεγάλο ερώτημα για μένα. Δεν ήθελα να κάνω μια ταινία γεμάτη αφήγηση εκτός κάδρου ή επεξηγήσεις για το πώς δημιουργήθηκε η παράσταση. Θα μπορούσα να το κάνω, αλλά ο στόχος μου ήταν διαφορετικός.
Ήθελα το κοινό να βιώσει την ταινία όπως τη βιώναμε κι εμείς. Υπάρχουν στιγμές που είναι δύσκολο να καταλάβεις τι συμβαίνει, στιγμές θολές, στιγμές που απαιτούν υπομονή. Ο θεατής πρέπει να παρατηρήσει, να μπει σταδιακά μέσα στη διαδικασία και να ανακαλύψει μόνος του πώς συνδέονται όλα.
Δεν ήθελα μια ταινία που να εξηγεί τα πάντα βήμα προς βήμα. Ήθελα να υπάρχει μυστήριο, να ενεργοποιηθεί ο θεατής, να νιώθει ότι δουλεύει και εκείνος μαζί μας το έργο.
Εξάλλου, η ίδια η παράσταση ένωσε ανθρώπους με πολιτισμικές αναφορές από διαφορετικές κουλτούρες. Αυτά τα στοιχεία προϋπήρχαν στη διαδικασία, δεν χρειαζόταν να τα προσθέσω εγώ στην ταινία. Δεν ήμασταν μόνο ο Ακράμ από το Μπαγκλαντές κι εγώ από τη Γαλλία, αλλά και η δασκάλα προβών Σου-Μαν Χσου από την Ταϊβάν και η Αφροαμερικανίδα προπονήτρια υποκριτικής Σούσαν Μπάτσον από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
«Ο χορός μου έμαθε πώς είναι να ξεκινάς από την αρχή. Ήμουν αρχάρια, 43 ετών και προσπαθούσα να κινηθώ με έναν τρόπο που απαιτούσε από το σώμα μου να μεταμορφωθεί. Χωρίς πίστη δεν θα μπορούσα να το κάνω».
Η παράσταση σας με τον Ακράμ Καν τροφοδοτήθηκε από τις προσωπικές σας εμπειρίες; Ποιο ήταν το πιο σημαντικό πράγμα που μάθατε μέσα από αυτή τη διαδικασία, αλλά και από την πρώτη σας σκηνοθεσία στον κινηματογράφο;
Ως σκηνοθέτρια έμαθα να εμπιστεύομαι τη διαίσθησή μου. Να πιστεύω σε αυτό που αισθάνομαι και να το υπερασπίζομαι. Έμαθα επίσης να ακούω — ιδιαίτερα μέσα στην αίθουσα του μοντάζ. Η διαίσθηση είναι το κλειδί για να γίνει κανείς πραγματικός καλλιτέχνης.
Ο χορός, από την άλλη πλευρά, μου έμαθε πώς είναι να ξεκινάς από την αρχή. Ήμουν αρχάρια, 43 ετών και προσπαθούσα να κινηθώ με έναν τρόπο που απαιτούσε από το σώμα μου να μεταμορφωθεί. Χωρίς πίστη δεν θα μπορούσα να το κάνω.
Η πίστη είναι διαφορετική από τη θέληση. Η θέληση μπορεί να γίνει εμπόδιο, να σε μπλοκάρει. Γι’ αυτό και η ταινία εκκινεί με τη φράση της Σούζαν Μπάτσον: «Ξεκίνα από την αίσθηση».
Αν διοχετεύσεις όλη σου την ενέργεια στη βούληση που έχεις μέσα σου, κολλάς. Αν όμως ξεκινήσεις από την αίσθηση, μπορείς να βρεις κάτι αληθινό μέσα σου. Η αίσθηση είναι ένα πολύ καθαρό σημείο — αναδύεται από ένα μέρος που δεν μπορείς να ελέγξεις, απλώς το αφήνεις να υπάρξει. Πιστεύω ότι κάθε καλλιτέχνης πρέπει να ξεκινά από εκεί.
Η Ζιλιέτ Μπινός στο 28ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης. @Motion Team_Γιάννης Στεφανίδης
Μιλώντας για την αλήθεια που πρέπει να εμπεριέχεται σε κάθε είδος τέχνης, ποιος είναι, κατά τη γνώμη σας, ο ρόλος του κινηματογράφου στον διχασμένο κόσμο που ζούμε; Βρίσκεστε στο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίης ως πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Κινηματογράφου.
Ο ευρωπαϊκός κινηματογράφος με όλες τις διαφοροποιήσεις που υπάρχουν εντός του δείχνει ότι μπορούμε να είμαστε ενωμένοι μέσα από τις διαφορές μας. Οι πολλαπλές διαστάσεις του ευρωπαϊκού σινεμά συμβολίζουν την ένωση μέσα από την διαφοροποίηση.
Σήμερα αυτό είναι ακόμη πιο σημαντικό. Το ότι μπορούμε να συναντιόμαστε κάθε χρόνο σε μια διαφορετική χώρα για την απονομή των βραβείων (σ.σ. το 2027 η τελετή απονομής των βραβείων θα πραγματοποιηθεί στην Αθήνα), να ταξιδεύουμε, να συνδεόμαστε με άλλες κουλτούρες – ακόμα κι αν επιστρέφουμε συχνά στο Βερολίνο, που στηρίζει οικονομικά την Ευρωπαϊκή Ακαδημία. Μαθαίνουμε να είμαστε μαζί, παρότι διαφορετικοί.
Έχετε κάποια άποψη για τον πόλεμο στο Ιράν αυτή τη στιγμή;
Η λέξη «άποψη» δεν με κάνει να αισθάνομαι άνετα. Είναι πολύ εύκολο να έχει κανείς μια άποψη. Το να βρίσκεσαι εκεί, να αγωνίζεσαι και να προσπαθείς να επιβιώσεις, είναι μια εντελώς διαφορετική ιστορία.
Αυτό που εύχομαι είναι ο ιρανικός λαός να ξαναβρεί τη δύναμή του.
Οι Ιρανοί μιλούν την περσική γλώσσα Φαρσί και έχουν μια τεράστια πολιτιστική κληρονομιά με πλούσια παράδοση, ποιητές, καλλιτέχνες, μουσική, πνευματικότητα – μια ταυτότητα που τους την έχουν κλέψει εδώ και πολύ καιρό. Εύχομαι κανείς να μην προσπαθήσει ξανά να παρέμβει στην ταυτότητά τους. Πρόκειται για μια μοναδική ταυτότητα, μια από τις κοιτίδες του σύγχρονου ανθρώπινου πολιτισμού. Εύχομαι πραγματικά ό,τι καλύτερο για τον λαό του Ιράν.
INFO Το ντοκιμαντέρ τηςς Ζιλιέτ Μπινός «In-I In Motion» θα βγει στις ελληνικές αίθουσες το φθινόπωρο του 2026 από τη Feelgood.
