Η μαζική και πολυεπίπεδη στρατιωτική κινητοποίηση των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή διαμορφώνει το υπόβαθρο για το ενδεχόμενο ενός παρατεταμένου πολέμου με το Ιράν, σε μια περίοδο κατά την οποία Ουάσιγκτον και Τεχεράνη βρίσκονται ταυτόχρονα σε διαπραγματεύσεις για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα.
Παρά τις διπλωματικές επαφές, δημοσίευμα του Axios αναφέρει ότι η αμερικανική πλευρά φαίνεται να γέρνει προς το σενάριο στρατιωτικής σύρραξης.
Καθοριστικός παράγοντας παραμένει η τελική απόφαση του Ντόναλντ Τραμπ. Ο αμερικανός πρόεδρος δήλωσε την Πέμπτη, κατά την πρώτη συνεδρίαση του «Συμβουλίου Ειρήνης», ότι «οι ΗΠΑ πρέπει να συνάψουν μια ουσιαστική συμφωνία με το Ιράν», υπογραμμίζοντας πως η Τεχεράνη «δεν μπορεί να αποκτήσει πυρηνικό όπλο» και προαναγγέλλοντας ότι «θα μάθουμε για το Ιράν σε περίπου 10 ημέρες». Παράλληλα, προειδοποίησε με σαφήνεια: «Το Ιράν πρέπει να κάνει συμφωνία, αλλιώς θα συμβούν άσχημα πράγματα».
Ο Τραμπ έχει επανειλημμένα απειλήσει με μαζική στρατιωτική επίθεση σε περίπτωση που οι εν εξελίξει συνομιλίες δεν οδηγήσουν σε αντικατάσταση της πυρηνικής συμφωνίας από την οποία οι ΗΠΑ αποχώρησαν το 2018, κατά τη διάρκεια της πρώτης του θητείας.
Την ίδια στιγμή, τα αμερικανικά δίκτυα CNN και CBS μετέδωσαν ότι ο αμερικανικός στρατός θα μπορούσε να είναι έτοιμος να εξαπολύσει επιθέσεις κατά του Ιράν ακόμη και μέσα στο προσεχές Σαββατοκύριακο, αν και –όπως επισημαίνεται– δεν έχει ληφθεί ακόμη η οριστική πολιτική απόφαση.
Η αυξημένη συγκέντρωση στρατιωτικής ισχύος δημιουργεί, σύμφωνα με αναλυτές, μια δυναμική που δύσκολα αναστρέφεται. «Η παρουσία τόσο μεγάλης δύναμης πυρός στην περιοχή δημιουργεί μια δική της δυναμική. Μερικές φορές είναι δύσκολο να φρενάρεις αυτή τη στρατιωτική δυναμική και να πεις “ως εδώ”», δήλωσε η Σούζαν Ζιάντε, ανώτερη σύμβουλος στο Κέντρο Στρατηγικών και Διεθνών Σπουδών, μιλώντας στον ιστότοπο Al Monitor.
Πώς οι ΗΠΑ «περικυκλώνουν» το Ιράν;
Σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο, οι ΗΠΑ διατηρούν αυτή τη στιγμή 13 πολεμικά πλοία στη Μέση Ανατολή:
- ένα αεροπλανοφόρο –το USS Abraham Lincoln–
- εννέα αντιτορπιλικά και
- τρία παράκτια πολεμικά πλοία, ενώ επιπλέον μονάδες κατευθύνονται προς την περιοχή.
Παράλληλα, το USS Gerald R. Ford, το μεγαλύτερο αεροπλανοφόρο στον κόσμο, πλέει στον Ατλαντικό Ωκεανό, έχοντας αποπλεύσει από την Καραϊβική με προορισμό τη Μέση Ανατολή, κατόπιν εντολής του Τραμπ νωρίτερα αυτόν τον μήνα. Το συνοδεύουν τρία αντιτορπιλικά.
Η ταυτόχρονη ανάπτυξη δύο αεροπλανοφόρων στην περιοχή, τα οποία μεταφέρουν δεκάδες πολεμικά αεροσκάφη και διαθέτουν πλήρωμα χιλιάδων στρατιωτών, αποτελεί σπάνιο επιχειρησιακό γεγονός. Αντίστοιχη ανάπτυξη είχε σημειωθεί τον Ιούνιο του 2025, κατά τους βομβαρδισμούς ιρανικών πυρηνικών εγκαταστάσεων στον λεγόμενο «πόλεμο των 12 ημερών» μεταξύ Ισραήλ και Ιράν.
Πέραν του ναυτικού σκέλους, οι ΗΠΑ έχουν ενισχύσει σημαντικά και την αεροπορική τους παρουσία. Σύμφωνα με ανοιχτές πηγές στο X και στοιχεία του ιστοτόπου παρακολούθησης πτήσεων Flightradar24, στην περιοχή έχουν αναπτυχθεί μαχητικά F-22 Raptor, F-15 και F-16, καθώς και αεροσκάφη εναέριου ανεφοδιασμού KC-135, κρίσιμα για τη διατήρηση παρατεταμένων επιχειρήσεων. Την Τετάρτη, καταγράφηκαν πολλαπλές πτήσεις KC-135 κοντά ή εντός της Μέσης Ανατολής, καθώς και αεροσκάφη έγκαιρης προειδοποίησης και ελέγχου E-3 Sentry και μεταγωγικά.
Ταυτόχρονα, το Πεντάγωνο φέρεται να έχει αποστείλει επιπλέον αντιαεροπορικά συστήματα Patriot και THAAD, με στόχο την προστασία αμερικανικών δυνάμεων από ενδεχόμενα ιρανικά αντίποινα με πυραύλους μικρού και μεσαίου βεληνεκούς. Στην ευρύτερη περιοχή λειτουργούν πολλές μόνιμες αμερικανικές βάσεις, στις οποίες εκτιμάται ότι σταθμεύουν περίπου 30.000 έως 40.000 στρατιώτες και οι οποίες θα μπορούσαν να αποτελέσουν στόχο σε περίπτωση σύγκρουσης.
Πώς αντιδράει η Τεχεράνη;
Σύμφωνα με δημοσίευμα της Wall Street Journal, η ιρανική ηγεσία επιδιώκει μεν την επίτευξη συμφωνίας με τις ΗΠΑ, προετοιμάζεται ωστόσο ταυτόχρονα για το ενδεχόμενο πολέμου, εάν οι διαπραγματεύσεις καταρρεύσουν.
Στο πλαίσιο αυτό, η Τεχεράνη φέρεται να αναπτύσσει τις στρατιωτικές της δυνάμεις, να κατανέμει εκ των προτέρων αρμοδιότητες λήψης αποφάσεων σε αξιωματούχους, να ενισχύει τη θωράκιση των πυρηνικών εγκαταστάσεων και να επεκτείνει την καταστολή της εσωτερικής αντιπολίτευσης.
«Το Ιράν αντιμετωπίζει τη σοβαρότερη στρατιωτική απειλή από το 1988», όταν έληξε ο οκταετής πόλεμος με το Ιράκ, σημειώνει ο Φαρζάν Σαμπέτ, αναλυτής για θέματα Ιράν και περιφερειακής ασφάλειας σε ινστιτούτο της Γενεύης. Όπως εξηγεί, η χώρα προετοιμάζεται ώστε να αποτρέψει έναν «αποκεφαλισμό» της ηγεσίας της και να διασφαλίσει την προστασία των πυρηνικών της εγκαταστάσεων.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στην αναβίωση της λεγόμενης «μωσαϊκής άμυνας», τακτικής που ανακοίνωσαν οι Φρουροί της Επανάστασης και η οποία προβλέπει μεγαλύτερη αυτονομία στους τοπικούς διοικητές ως προς την έκδοση διαταγών. Η στρατηγική αυτή στοχεύει στην ενίσχυση της ανθεκτικότητας του ιρανικού καθεστώτος απέναντι σε εκτεταμένες εξωτερικές επιθέσεις και στην αποφυγή αποδιοργάνωσης της κεντρικής διοίκησης.
Πόσο μπορεί να διαρκέσει μια επίθεση των ΗΠΑ στο Ιράν;
Κατά το Axios, που επικαλείται αξιωματούχους, ένα αμερικανικό πλήγμα κατά του Ιράν δεν θα περιοριζόταν πιθανότατα σε μια σύντομη και στοχευμένη επιχείρηση, αλλά θα μπορούσε να εξελιχθεί σε μαζική εκστρατεία διάρκειας εβδομάδων, με χαρακτηριστικά που θα προσομοίαζαν περισσότερο σε ολοκληρωτικό πόλεμο παρά σε περιορισμένη δράση, όπως η επιχείρηση του περασμένου μήνα στη Βενεζουέλα.
Οι ίδιες πηγές εκτιμούν ότι ένα τέτοιο σενάριο θα μπορούσε να περιλαμβάνει κοινή επίθεση ΗΠΑ και Ισραήλ, με πολύ ευρύτερο πεδίο επιχειρήσεων και με σαφώς πιο υπαρξιακές συνέπειες για το καθεστώς της Τεχεράνης σε σύγκριση με τον πόλεμο των 12 ημερών του περασμένου Ιουνίου.
Ένας πόλεμος τέτοιας εμβέλειας θα είχε βαθιές και εκτεταμένες επιπτώσεις σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή, ενώ θα επηρέαζε καθοριστικά και τα τρία εναπομείναντα χρόνια της προεδρίας Τραμπ. Ωστόσο, με το ενδιαφέρον του Κογκρέσου και της αμερικανικής κοινής γνώμης στραμμένο σε άλλα ζητήματα, η δημόσια συζήτηση για το ενδεχόμενο στρατιωτικής επέμβασης των ΗΠΑ στην περιοχή παραμένει μέχρι στιγμής περιορισμένη.
