Η υπόθεση έχει γίνει ήδη γνωστή. Και δημιουργεί πολλούς προβληματισμούς και από νομική και από γενικότερη δικαιοπολιτική άποψη για την ποιότητα της δημοκρατίας την οποία έχουμε. Τι εννοώ;
Με απόφαση της Περιφέρειας Θεσσαλίας αποκλείσθηκε ο βασικός ομιλητής, ο δημοσιογράφος της εφημερίδας «Καθημερινής» κ. Μουμτζής , ο οποίος θα συμμετείχε σε εκδήλωση Μνήμης για τα θύματα του Ολοκαυτώματος που διοργάνωνε η τοπική Ισραηλινή Κοινότητα (σε συνεργασία με την Περιφέρεια).
Ποια ήταν η βασική αιτία που επικαλέστηκε η Περιφέρεια Θεσσαλίας για τον αποκλεισμό του παραπάνω ομιλητή;
Οι απόψεις του ομιλητή για τον Εμφύλιο πόλεμο και το ΕΑΜ (ώστε να αποφευχθούν οι οποιεσδήποτε αντιδράσεις ή τα επεισόδια από εκείνους που ενδεχομένως θα είχαν διαφορετικές απόψεις).
Η απαγόρευση αυτή πιστεύω , ότι ήταν εντελώς προβληματική για τους ακόλουθους λόγους :
1 Από νομική άποψη . Θυμίζω ότι το άρθρο 14 του Συντάγματος κατοχυρώνει συνταγματικά το δομικό δικαίωμα της ελευθερίας της έκφρασης (και της γνώμης) .
Και οριοθετεί ότι ο «καθένας μπορεί να εκφράζει και να διαδίδει προφορικά, γραπτά και δια του τύπου τους στοχασμούς του τηρώντας τους νόμους του Κράτους».
Και την ίδια «φιλοσοφία» υιοθετεί και το άρθρο 10 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ) , το οποίο μας λέει ότι «παν πρόσωπον έχει δικαίωμα εις την ελευθερίαν της εκφράσεως».
Τονίζω επιπρόσθετα , ότι το παλιό άρθρο 367 του Ποινικού Κώδικα (το οποίο κακώς καταργήθηκε από τον πρόσφατο νόμο 5090/2024) προσδιόριζε σαφώς ότι δεν συνιστούσε αξιόποινη πράξη η έκφραση οποιασδήποτε επιστημονικής ή ιδεολογικής γνώμης.
Επιπλέον αναφέρω, ότι λίγο παλιότερα το Ανώτατο Δικαστήριο των Ηνωμένων Πολιτειών ( Supreme Court) είχε υποστηρίξει – είτε συμφωνεί κανείς είτε διαφωνεί- ότι το κάψιμο της αμερικανικής σημαίας από διαδηλωτές «καλύπτεται» από το Αμερικανικό Σύνταγμα , γιατί ακριβώς συνιστά έκφανση της θεμελιώδους συνταγματικής αρχής της ελευθερίας της έκφρασης ( Texas v. Johnson, United States v. Eichmann).
Κατά συνέπεια ο αποκλεισμός του ανωτέρω ομιλητή, λόγω των απόψεων του για τον Εμφύλιο πόλεμο , ήταν κατά την αξιολογική μου κρίση εντελώς εσφαλμένος , γιατί δεν λάμβανε υπόψη του τις ανωτέρω νομικές παραμέτρους.
2. Ωστόσο, μια τέτοια πρακτική αποκλεισμού ήταν και δικαιοπολιτικά αδικαιολόγητη. Για ποιο λόγο;
Γιατί έφερνε στην επιφάνεια μια στρεβλή και επικίνδυνη -κατά τη γνώμη μου- αντίληψη για την έννοια της δημοκρατίας.
Με άλλα λόγια:
Όπως αναφέρει η διακεκριμένη κοινωνιολόγος Chantale Mouffe μια πλουραλιστική δημοκρατική τάξη προϋποθέτει ότι ο αντίπαλος ( opponent) δεν γίνεται αντιληπτός ως εχθρός ( enemy) ο οποίος πρέπει να καταστραφεί (ή να μην ακουστούν οι απόψεις του), αλλά σαν ένας αντίπαλος , η ύπαρξή του οποίου είναι απαραίτητο να είναι νόμιμη και να γίνεται ανεκτή (« Σλαβόι Ζίζεκ , Canis a non canendo»).
Επιπρόσθετα μια τέτοια λογική ακύρωνε και την περίφημη άποψη της Ρόζα Λούξεμπουργκ ότι «η ελευθερία είναι βασικά ελευθερία για εκείνους που σκέφτονται διαφορετικά»!
Αλλιώς ο ιδεολογικός εξοβελισμός ομιλητών από τη δημόσια σφαίρα «μας βάζει» αναπόφευκτα στο ολισθηρό πεδίο της τιμωρίας των ιδεολογιών (κάτι το οποίο είναι αδιανόητο για μια δυτική δημοκρατία).
Τέλος θα επιθυμούσα να διατυπώσω και την ακόλουθη παρατήρηση:
Και εγώ προσωπικά μπορεί να διαφωνώ με τις απόψεις του κ. Μουμτζή. Και αυτό τι σημαίνει;
Ότι θα απαιτήσω την απομάκρυνσή του από το δημόσιο πεδίο (όπου διασταυρώνονται οι διαφορετικές αντιλήψεις);
Αν αυτό το μέγεθος των διαφορετικών ιδεολογικών προσεγγίσεων εξαφανιστεί , τότε δεν θα διαφέρουμε σε τίποτε από τα πιο αυταρχικά πρότυπα εννόμων τάξεων .
Το συμπέρασμα; Όταν τίθεται σε κίνδυνο η ελευθερία της έκφρασης , τότε τίθεται σε κίνδυνο και η ίδια η δημοκρατία!
Υ.Γ Όλες οι ανωτέρω παρατηρήσεις δεν έχουν καμία σχέση με την πολιτική την οποία ασκεί ο σημερινός Πρωθυπουργός του Ισραήλ Νετανιάχου στη Γάζα . Είχα υποστηρίξει από αυτή τη στήλη, ότι ο Ισραηλινός πρωθυπουργός είναι ενδεχόμενο να κατηγορηθεί για εγκλήματα πολέμου, όπως είναι η λιμοκτονία των αμάχων (Economist , Israel on trial: can the country police its own war crimes?, 7/8/2025). Ωστόσο, είναι δυνατό με μια τέτοια συλλογιστική να ξεχνάμε τα εκατομμύρια των Εβραίων τα οποία εξοντώθηκαν με ένα βιομηχανοποιημένο τρόπο από τους Ναζί;
Ή είναι δυνατό να ξεχνάμε τις τεράστιες ευθύνες των απλών Γερμανών πολιτών στην εκκόλαψη του ναζιστικού φαινομένου , όπως είχε αποδείξει η επιστημονική πραγματεία του Αμερικανού ερευνητή Ντάνιελ Γκολντχάγκεν στο βιβλίο του « Πρόθυμοι εκτελεστές του Χίτλερ- Οι συνηθισμένοι Γερμανοί και το Ολοκαύτωμα , 1988»);
Ο κ. Γρηγόρης Καλφέλης είναι Καθηγητής Νομικής Σχολής του ΑΠΘ
