Κεντρικό ρόλο για την Ελλάδα και το περιφερειακό σχήμα συνεργασίας 3+1 με Κύπρο, Ισραήλ και τις ΗΠΑ προβλέπει το νομοσχέδιο «Eastern Mediterranean Gateway Act», το οποίο προωθείται στο αμερικανικό Κογκρέσο στο πλαίσιο της ευρύτερης στρατηγικής για τον Οικονομικό Διάδρομο Ινδίας–Μέσης Ανατολής–Ευρώπης (IMEC).
Το κείμενο του νόμου καλεί την αμερικανική διπλωματία να αναβαθμίσει την Ανατολική Μεσόγειο σε σταθερή προτεραιότητα εξωτερικής πολιτικής, αναγνωρίζοντας την Ελλάδα ως βασική πύλη εισόδου του διαδρόμου στην ευρωπαϊκή ήπειρο και το σχήμα 3+1 ως θεμέλιο ασφάλειας, ενεργειακής συνεργασίας και γεωπολιτικής σταθερότητας στην περιοχή.
Ειδικότερα, το συγκεκριμένο νομοσχέδιο με τίτλο «Eastern Mediterranean Gateway Act» φιλοδοξεί να κατοχυρώσει θεσμικά την Ανατολική Μεσόγειο ως στρατηγική πύλη εισόδου στον υπό διαμόρφωση διάδρομο IMEC μέσω της ένταξης της περιοχής στον αμερικανικό σχεδιασμό διασυνδεσιμότητας και ασφάλειας.
Η ψηφοφορία που πραγματοποιήθηκε στην Επιτροπή Διεθνών Υποθέσεων δίνει πλέον νέα ώθηση στο νομοσχέδιο, καθώς ανοίγει τον δρόμο για την κατάθεση του στην Ολομέλεια της Βουλής.
Ωστόσο, με δεδομένο ότι το 2026 είναι το έτος των ενδιάμεσων εκλογών, θεωρείται ότι η Βουλή θα ασχοληθεί σχεδόν αποκλειστικά με νομοσχέδια που σχετίζονται με τον προϋπολογισμό της γενικής κυβέρνησης και του Πενταγώνου.
Ως εκ τούτου, εκτιμάται ότι το νομοσχέδιο θα ενσωματωθεί τελικά ως τροπολογία σε ένα από τα δύο βασικά νομοσχέδια που σχετίζονται με την χρηματοδότηση της κυβέρνησης.
Τι Προβλέπει το «Eastern Mediterranean Gateway Act»
Η διακομματική πρόταση του Δημοκρατικού βουλευτή Μπραντ Σνάιντερ και του Ρεπουμπλικάνου Γκας Μπιλιράκη εστιάζει στην εμβάθυνση της ενεργειακής και αμυντικής συνεργασίας των ΗΠΑ με χώρες κλειδιά, μεταξύ των οποίων η Ινδία, η Ελλάδα, η Κύπρος, το Ισραήλ και η Αίγυπτος, και στη σύνδεση κρίσιμων υποδομών τους με τον ευρύτερο άξονα του IMEC.
Στο επίκεντρο του νομοσχεδίου βρίσκονται συγκεκριμένα έργα ενέργειας που χαρακτηρίζονται στρατηγικής σημασίας. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται ο «Great Sea Interconnector», η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας-Αιγύπτου (GREGY), ο αγωγός φυσικού αερίου Ελλάδας-Βουλγαρίας, καθώς και οι νέοι τερματικοί σταθμοί LNG.
Τα έργα αυτά παρουσιάζονται ως κρίσιμοι πυλώνες τόσο για την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης όσο και για τη λειτουργικότητα του διαδρόμου που φιλοδοξεί να ενώσει την Ινδία, τον Κόλπο και την ευρωπαϊκή ήπειρο.
Το κείμενο του νόμου καλεί τον υπουργό Εξωτερικών των ΗΠΑ να αναβαθμίσει την Ανατολική Μεσόγειο σε σταθερή προτεραιότητα της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής, να στηρίξει ενεργά τα υφιστάμενα σχήματα συνεργασίας με έμφαση στο 3+1 (Ελλάδα, Κύπρος, Ισραήλ και ΗΠΑ) και να ενισχύσει τον ρόλο του East Mediterranean Gas Forum.
Παράλληλα, το νομοσχέδιο κινείται στο ίδιο πνεύμα με τον νόμο του 2022 για την Ομαλοποίηση των Σχέσεων με το Ισραήλ και προωθεί την περιφερειακή σύγκλιση μέσω της ενίσχυσης διπλωματικών και οικονομικών δεσμών, συμπεριλαμβανομένων των Συμφωνιών του Αβραάμ.
Προβλέπεται επίσης η υποβολή ετήσιων εκθέσεων προς το Κογκρέσο, με αντικείμενο την εφαρμογή του νόμου, την εξέλιξη των πολυμερών πρωτοβουλιών και την πρόοδο έργων στους τομείς της ενέργειας και της άμυνας.
Στο ίδιο πλαίσιο ζητείται η εκπόνηση μελέτης βιωσιμότητας για τη δημιουργία διμερών προγραμμάτων συνεργασίας με χώρες της Ανατολικής Μεσογείου, βασισμένων στο μοντέλο των υφιστάμενων ελληνοϊσραηλινών σχημάτων σε τομείς όπως η γεωργία, η τεχνολογία, η ασφάλεια και η επιστήμη, με ανοιχτό το ενδεχόμενο επέκτασής τους και σε άλλες χώρες που συμμετέχουν στον IMEC.
Ιδιαίτερη μνεία γίνεται στο κυπριακό κέντρο ασφάλειας CYCLOPS, το οποίο προτείνεται ως παράδειγμα περιφερειακής συνεργασίας, καθώς και στο πρόσφατο προεδρικό διάταγμα με το οποίο η Κύπρος εντάσσεται σε αμερικανικά προγράμματα αμυντικού εξοπλισμού.
Τέλος, το νομοσχέδιο ορίζει ότι εντός ενός έτους από τη θέσπισή του ο υπουργός Εξωτερικών οφείλει να ενημερώσει τις αρμόδιες επιτροπές του Κογκρέσου για κάθε πολυμερή πρωτοβουλία μεταξύ των ΗΠΑ και των χωρών του IMEC. Στο ίδιο χρονικό διάστημα, και σε συντονισμό με το υπουργείο Εσωτερικής Ασφάλειας, θα πρέπει να παρουσιαστεί αποτίμηση της λειτουργίας του CYCLOPS ως ενδεχόμενου μοντέλου για ευρύτερες πολυμερείς συνεργασίες.
