Ο Ντράγκι και η πραγματικότητα στην Ευρωζώνη

Η ομιλία του προέδρου της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ), Μάριο Ντράγκι, στην ετήσια συνάντηση των κεντρικών τραπεζών στο Τζάκσον Χόουλ στο Γουαϊόμινγκ, είχε μεγάλο ενδιαφέρον, αλλά η ουσία των σχολίων του είναι πολύ πιο αποκαλυπτική από ό,τι πολλοί πίστεψαν αρχικά. Εφόσον είναι εφικτό να μην διασπαστεί η ευρωζώνη, θα πρέπει να ξεφύγει από τη συνεχιζόμενη ύφεση. Κι αυτό σημαίνει ότι τα δημοσιονομικά ελλείμματα πρέπει να χρηματοδοτηθούν από την ΕΚΤ.

Το καίριο ερώτημα είναι πόσο ανοιχτά, πόσο δημοσίως, θα γίνει αποδεκτή αυτή η αλήθεια. Τα τελευταία οικονομικά στοιχεία έχουν αναγκάσει τους ηγέτες της ευρωζώνης να αντικρίσουν τους σφοδρούς αποπληθωριστικούς κινδύνους, που είναι εμφανείς τα τελευταία δύο χρόνια. Ο πληθωρισμός είναι κολλημένος πολύ κάτω από τον ετήσιο στόχο του 2% της ΕΚΤ και η αύξηση του ΑΕΠ έχει σταματήσει. Χωρίς αποφασιστική πολιτική δράση, η ευρωζώνη, όπως η Ιαπωνία από τη δεκαετία του 1990, θα έρθει αντιμέτωπη με μία ή δύο χαμένες δεκαετίες αργής ανάπτυξης. Ο Γενς Βάιντμαν, ο πρόεδρος της Μπούντεσμπανκ κάλεσε για αύξηση των μισθών. Όμως αυτό δεν πρόκειται να συμβεί χωρίς πολιτική υποστήριξη.

Ο Ντράγκι είπε ότι η περαιτέρω συμπίεση της ισοτιμίας του ευρώ θα βελτιώσει την ανταγωνιστικότητα. Αλλά η Ιαπωνία και η Κίνα επίσης επιθυμούν ανταγωνιστικές ισοτιμίες για να τονώσουν τις εξαγωγές τους. Το γερμανικό μοντέλο της ανάπτυξης μέσω των εξαγωγών δεν θα λειτουργήσει για όλη την Ευρώπη. Οι δομικές μεταρρυθμίσεις είναι απαραίτητες σε ορισμένες χώρες προκειμένου να αυξηθεί η πιθανότητα μακροπρόθεσμης ανάπτυξης – ωστόσο οι επιπτώσεις των δομικών μεταρρυθμίσεων στην βραχυπρόθεσμη ανάπτυξη είναι συνήθως αρνητικές. Η ευρωζώνη χρειάζεται μεγαλύτερη εσωτερική ζήτηση για να βγει το χρέος που άφησαν πίσω της οι προ της κρίσης υπερβολές.

Σε χώρες όπως η Ισπανία και η Ιρλανδία το ιδιωτικό χρέος εκτοξεύτηκε, ενώ σε άλλες όπως η Ελλάδα και η Ιταλία, το δημόσιο χρέος ήταν επίσης πολύ υψηλό. Η κατανάλωση, οι επενδύσεις και οι κρατικές δαπάνες κόπηκαν σε μία προσπάθεια να μειωθεί το χρέος. Αλλά η παράλληλη δημόσια και ιδιωτική απομόχλευση θα μειώσει την ζήτηση και την ανάπτυξη. Αντιμέτωπη με την ιδιωτική απομόχλευση τη δεκαετία του 1990, η Ιαπωνία απέφυγε τη βαθύτερη ύφεση με το να αυξήσει το δημόσιο έλλειμμα της. Για αυτό τον λόγο η δημοσιονομική λιτότητα της ευρωζώνης δεν επιλύει τα προβλήματα. Όσο πιο επιθετικά η ιταλική κυβέρνηση, για παράδειγμα, προχωράει σε περικοπές των δημοσίων δαπανών και αυξάνει τη φορολογία, τόσο θα αυξάνει το δημόσιο χρέος της μη βιώσιμα επίπεδα. Μέχρι πριν από δύο εβδομάδες οι ηγέτες της ευρωζώνης αρνούνταν αυτή την πραγματικότητα.

Στις 22 Αυγούστου στο Τζάκσον Χόουλ, ο Ντράγκι το παραδέχθηκε. Χωρίς την τόνωση της εσωτερικής ζήτησης, είπε, οι δομικές μεταρρυθμίσεις θα είναι αναποτελεσματικές. Οι ιταλοί οικονομολόγοι Φραντσέσκο Τζιαβάτσι και Γκουίντο Ταμπελίνι περιέγραψαν τι μπορεί να σημαίνει μία συντονισμένη δημοσιονομική και νομισματική πολιτική. Προτείνουν μείωση της φορολογίας ίσης με το 5% του ΑΕΠ για τρία ή τέσσερα χρόνια σε όλες τις χώρες της ευρωζώνης, χρηματοδοτούμενο από ένα μακροπρόθεσμο δημόσιο χρέος, που πρέπει να αγοράσει στο σύνολό του η ΕΚΤ.

Υποστηρίζουν ότι η ποσοτική χαλάρωση της ΕΚΤ από μόνη της, χωρίς δημοσιονομική χαλάρωση, θα είναι αναποτελεσματική. Νομισματικός και δημοσιονομικός συντονισμός, μπορεί να σημαίνει μόνιμη νομισματική χρηματοδότηση, ακόμη και αν δεν γίνει ποτέ ανοιχτά αποδεκτή αυτή η πιθανότητα. Αλλά ο Ντράγκι, έθεσε τη συζήτηση σε άλλη βάση. Χωρίς αυξημένο ρόλο της δημοσιονομικής πολιτικής, η ευρωζώνη είτε θα συνεχίσει να αντιμετωπίζει βραδεία ανάπτυξη είτε θα διαλυθεί.