ΝΕΑ αμερικανική δραστηριότητα αναπτύσσεται το τελευταίο διάστημα με στόχο την προώθηση μέτρων κατευνασμού της έντασης μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας. Κεντρικό ρόλο στην όλη προσπάθεια θα έχει ο Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ κ. Χαβιέρ Σολάνα, ο οποίος πρόκειται να επισκεφθεί την Αθήνα την επόμενη Παρασκευή. Η ελληνική κυβέρνηση ανταποκρίνεται δειλά ακόμη και έκανε ορισμένα βήματα στην κατεύθυνση της δημιουργίας των προϋποθέσεων για την ομαλοποίηση των σχέσεων με την Αγκυρα. Ο αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών κ. Γ. Α. Παπανδρέου επανέλαβε την περασμένη εβδομάδα στο Συμβούλιο Γενικών Υποθέσεων την ιδέα για «ιδιαίτερη σχέση» ανάμεσα στην Ευρωπαϊκή Ενωση και στην Τουρκία, ενώ ο υφυπουργός κ. Γ. Κρανιδιώτης οριστικοποίησε τη συμφωνία για την εγκατάσταση «θερμής γραμμής» ανάμεσα στα δύο Γενικά Επιτελεία. Οι ελληνικές αυτές ιδέες συμπίπτουν σε μεγάλο βαθμό με ανάλογες προτάσεις (ανεπίσημες ακόμη) που υπέβαλε η Βόννη, η οποία αναζητεί ένα νέο σχέδιο (konzept) συμπεριφοράς της Ενωσης προς την Τουρκία.
Από την άλλη πλευρά του Αιγαίου τώρα, ορισμένες πρώτες ενδείξεις για τις τουρκικές προθέσεις δόθηκαν την περασμένη εβδομάδα στην Ουάσιγκτον κατά τις επαφές υψηλού επιπέδου που έγιναν στη διάρκεια της ετήσιας συνάντησης του Αμερικανοτουρκικού Συμβουλίου. Ο νέος υπουργός Αμυνας των ΗΠΑ κ. Κοέν είχε τη δυνατότητα να συζητήσει για πρώτη φορά με τους αρμόδιους χειριστές από την τουρκική πλευρά, δηλαδή τον ομόλογό του κ. Ταγιάν καθώς και τους στρατηγούς κκ. Μπιρ και Κίλιτς. Η τουρκική διπλωματία φαίνεται αποφασισμένη να επιμείνει στην ιδέα της «διαπλοκής» των σημαντικότερων ευρωπαϊκών θεσμών και οργανισμών και της «σύγκλισης» των διαδικασιών διεύρυνσης ΝΑΤΟ και ΔΕΕ. Η Αγκυρα ουσιαστικά ζήτησε την εντατικοποίηση της αμερικανικής υποστήριξης ώστε να συγκεκριμενοποιήσει τις διαδικασίες και τις προϋποθέσεις που θέτει η Ευρωπαϊκή Ενωση για την ένταξή της.
Η Τουρκία δεν είναι διατεθειμένη αυτή τη στιγμή να αποδεχθεί ότι οι άλλες χώρες που υπέβαλαν αίτηση για ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ενωση θα αποκτήσουν προτεραιότητα απέναντί της. Η κυρία Τσιλέρ, υποστηριζόμενη στο σημείο αυτό από όλη τη διπλωματική ελίτ, έσπασε την περασμένη εβδομάδα μια παράδοση δεκαετιών. Η Τουρκία, που ήταν υπερήφανη διότι χαρακτηριζόταν το πιο πιστό μέλος του ΝΑΤΟ, για πρώτη φορά απείλησε επίσημα ότι θα προβάλει βέτο στην ένταξη νέων μελών στη Συμμαχία, αν η ίδια δεν γίνει δεκτή στην Ευρωπαϊκή Ενωση.
Η «ιδιαίτερη σχέση» που εισηγείται η Ελλάδα συναντά την αντίδραση της Αγκυρας, διότι εκλαμβάνεται ως μια μόνιμη κατάσταση που θα θέτει την Τουρκία στο περιθώριο των εξελίξεων. Η κυρία Τσιλέρ θα μπορούσε να συζητήσει μόνο υπό την προϋπόθεση ότι η ειδική σχέση θα συνοδευόταν από την ανάληψη δέσμευσης εκ μέρους της ΕΕ πως θα αποδεχθεί κάποια στιγμή την Τουρκία ως πλήρες μέλος. Η ηγεσία του ελληνικού υπουργείου Εξωτερικών τόσο ο υπουργός κ. Θ. Πάγκαλος όσο και οι κκ. Γ. Α. Παπανδρέου και Γ. Κρανιδιώτης έχουν αντιληφθεί την ανάγκη να διαμορφωθεί ένα «πακέτο προσφορών» προς την Τουρκία, αλλά ως τώρα δεν έχουν υπεισέλθει σε μια λεπτομερή περιγραφή του ούτε φαίνεται να έχουν μελετήσει τον τρόπο που θα το καταστήσει επαρκώς ελκυστικό για την «άλλη πλευρά». Οι σκέψεις που έγιναν με τους αρμόδιους διπλωμάτες ανέδειξαν το πρόβλημα σε τεχνικό επίπεδο αλλά προφανώς απαιτείται η λήψη πολιτικών αποφάσεων. Ο πρωθυπουργός κ. Κ. Σημίτης, στην ομιλία του στην Κεντρική Επιτροπή την περασμένη Παρασκευή, περιέλαβε, μετά από μακρά σκέψη, και ορισμένες ιδέες για την εξωτερική πολιτική, με στόχο να ανοίξει νέες δυνατότητες για μια πιο δημιουργική προσέγγιση και από το υπουργείο Εξωτερικών. Τώρα εναπόκειται στους κκ. Παπανδρέου και Κρανιδιώτη να κάνουν τα αναγκαία βήματα.
Η τουρκική τακτική να διαπλέξει την Ευρωπαϊκή Ενωση και το ΝΑΤΟ θα οδηγήσει, κατά την εκτίμηση ελληνικών διπλωματικών πηγών, τόσο στην αύξηση των πιέσεων προς την Ελλάδα, ώστε να επιδείξει πιο ελαστική στάση, αλλά και στο «τράβηγμα του αφτιού» της Τουρκίας, ώστε να συνετισθεί και να μην προβάλει εμπόδια σε μεγάλες στρατηγικές επιλογές. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο αναμένεται να εξελιχθούν και οι διπλωματικές παρεμβάσεις από τις ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ. Ο κ. Σολάνα, την επόμενη εβδομάδα, αναμένεται να έρθει στην Αθήνα με ένα πακέτο συγκεκριμένων προτάσεων, απέναντι στις οποίες η Αθήνα θα πρέπει να δώσει εξίσου συγκεκριμένες απαντήσεις. Οι ίδιες διπλωματικές πηγές επισήμαναν ότι η ελληνική κυβέρνηση θα πρέπει να επιλέξει επειγόντως την τελική στάση της, ξεκινώντας από το αν θα συμμετάσχει (ή όχι) στη νέα στρατιωτική δομή του ΝΑΤΟ και φτάνοντας ως τη διεύρυνσή του προς Ανατολάς.
Η υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, κυρία Μάντλιν Ολμπράιτ, κατά τις συναντήσεις που είχε την περασμένη εβδομάδα στην Ευρώπη εξέφρασε την πρόθεσή της για μια όσο το δυνατόν πιο συντονισμένη δράση με την ΕΕ για την επίλυση του Κυπριακού και την αντιμετώπιση των ελληνοτουρκικών διαφορών. Τα μηνύματα της νέας αυτής προσέγγισης αναμένεται να τα φέρει πρώτος ο κ. Χάνεϊ, ενώ ορισμένες σχετικές νύξεις θα κάνει και ο κ. Σολάνα. Ο συντονισμός των αμερικανικών και ευρωπαϊκών ενεργειών, στον βαθμό όπου τελικά επιτευχθεί, θα δώσει λένε οι εμπνευστές του μια ισχυρή ώθηση στις διαδικασίες διαλόγου και θα πειθαναγκάσει την Αθήνα και την Αγκυρα στην εκδήλωση μιας πολιτικής βούλησης να συμβάλουν στην αναζήτηση λύσης. Οι ως τώρα ταλαντεύσεις των δύο πλευρών έχουν καταγραφεί με ιδιαίτερη δυσαρέσκεια από την Ουάσιγκτον και η κυρία Ολμπράιτ θέλει να εξασφαλίσει τη μέγιστη δυνατή αποτελεσματικότητα σε κάθε ενέργειά της. Οι δυσκολίες που συνάντησαν άλλωστε οι έλληνες υπουργοί, οι οποίοι επιθυμούσαν να κλείσουν μερικά ραντεβού με υψηλά ιστάμενα πρόσωπα της αμερικανικής κυβέρνησης, στέλνουν ένα πρώτο μήνυμα.
